چرا کشورها علیه اینترنت قاچاق و ایلان ماسک پرونده حقوقی باز کردهاند؟
مصطفی سند، وزیر ارتباطات عراق ۲ روز قبل با انتشار پستی در صفحۀ شخصی خود در یک شبکۀ اجتماعی در تحولی مهم در حوزه ارتباطات غرب آسیا، با انتشار بیانیهای رسمی پرده از ابعاد تازهای از پرونده کلان قاچاق و هدررفت منابع در حوزه ارتباطات این کشور برداشت. وی هشدار داد که در حال حاضر بیش از ۱.۵ میلیون مشترک اینترنت در عراق به صورت کاملاً غیرقانونی و بدون ثبت رسمی در دولت از خدمات اینترنتی استفاده میکنند؛ وضعیتی که نه تنها درآمدهای دولت را کاهش میدهد، بلکه امنیت شبکههای مخابراتی این کشور را با مخاطره جدی مواجه ساخته است.
وزیر ارتباطات عراق با افشای جزئیات شیوه فعالیت این شبکههای غیرمجاز اعلام کرد: «برخی از این مشترکان بدون اطلاع خودشان توسط قاچاقچیان تغذیه میشوند؛ به برخی دیگر اشتراکهای دستکاریشده و ادغامشده با کیفیت پایین فروخته میشود و برخی نیز از اینترنت ماهوارهای قاچاق (مانند استارلینک) استفاده میکنند که در این حالت، دلارها مستقیماً به جیب ایلان ماسک میرود، بدون اینکه کوچکترین سودی برای دولت عراق داشته باشد.»
مصطفی سند با تعیین ضربالاجلی مشخص تأکید کرد که در اواسط ماه آینده، وزارت ارتباطات عملیات متلاشی کردن این شبکهها و ارجاع عاملان آن به عدالت را آغاز خواهد کرد و این اظهارات را به منزله «آخرین اخطار» پیش از برخورد قاطع وزارتخانه دانست. این موضعگیری همزمان با اقدام عملی گمرک عراق صورت میگیرد؛ جایی که مقامات گمرکی از توقیف ۲۴ دستگاه اینترنت ماهوارهای استارلینک در فرودگاه بینالمللی بغداد خبر دادند.
نگرانیهای جهانی از تسلط یک ابر شرکت به ظاهر خصوصی بر زیرساختهای ارتباطی
عراق تنها کشوری نیست که با احتیاط و تردید به ورود استارلینک به بازار خود نگاه میکند. بررسیها نشان میدهد که بسیاری از کشورهای جهان، به ویژه کشورهای در حال توسعه و آفریقایی، نگرانیهای عمیقی درباره اعطای مجوز فعالیت به این سرویس اینترنت ماهوارهای دارند که فراتر از مسائل فنی صِرف است.
گزارش موسسه بینالمللی مطالعات استراتژیک (IISS) در این زمینه هشدار میدهد: «کشورها باید خطرات اتکای بیش از حد به یک شرکت خارجی برای زیرساختهای ارتباطی حیاتی را در نظر بگیرند. ارائهدهنده میتواند در هر لحظه سرویس را خاموش کند.» این نهاد بینالمللی با اشاره به تجربه اوکراین تصریح کرده است که «استفاده از زیرساختهای ارتباطی به عنوان اهرم فشار در عملیاتهای نظامی مدرن به طور فزایندهای مهم شده است، جایی که اتصال خوب گاهی میتواند تفاوت بین یک مأموریت مؤثر و یک فاجعه بالقوه باشد.»
کارشناسان امنیتی در نامیبیا، نسبت به پیامدهای اعطای مجوز به استارلینک هشدار دادهاند. ریچارد ایروانیا، کارشناس مسائل صلح، امنیت و استراتژی در آفریقا، به خبرگزاری شینهوا گفت: «نگرانی اصلی در مالکیت خارجی و خصوصی استارلینک نهفته است. از آنجایی که این شرکت نه در نامیبیا مستقر است و نه عمومی است، مقامات ممکن است با محدودیتهایی در اعمال کنترل نظارتی کامل بر عملیات آن مواجه شوند.» وی همچنین به مشکل رمزگذاری پیامها در شبکه استارلینک اشاره کرد که باعث میشود «هر آنچه از طریق آنها ارسال میشود از سیستم امنیت سایبری نامیبیا عبور کند».
فاششدن نقش استارلینک در جنگافزارهای هدایتشونده علیه ایران
یکی از مهمترین دلایل تردید کشورها در اعطای مجوز به استارلینک، افشای روزافزون نقش نظامی این سرویس و نسخه نظامی آن، «استارشیلد»، در درگیریهای بینالمللی است. گزارشهای متعددی از رسانههای معتبر جهانی حاکی از آن است که منظومه ماهوارهای اسپیسایکس به ابزاری حیاتی در زیرساختهای نظامی آمریکا و متحدانش تبدیل شده است.
خبرگزاری رویترز ۳ سال پیش در گزارشی فاش کرد که پنتاگون (وزارت جنگ آمریکا) توافق کرده است هزینه سرویس استارلینک در اوکراین را پرداخت کند. این گزارش در حالی منتشر میشود که پیش از این ایلان ماسک ادعا میکرد هزینههای ماهانه ارائه این سرویس به اوکراین نزدیک به ۲۰ میلیون دلار است.
رسانههای جهانی در یک افشاگری دیگر به نقل از دو منبع آگاه گزارش داد که ارتش انگلیس استفاده از شبکه ماهوارهای نظامی «استارشیلد» اسپیسایکس را برای ارتباطات امن نظامی آغاز کرده است . بر اساس این گزارش، «وزارت جنگ انگلیس از ابتدای سال جاری انتقال ترافیک نظامی عملیاتی خود به سرویس گرانقیمتتر استارشیلد را آغاز کرده است». به تازگی رسانههای عبری نیز در این زمینه گزارش داد که این اقدام انگلیس را در زمره اولین کشورهای خارج از آمریکا قرار میدهد که از نسخه دولتی و نظامی استارلینک استفاده میکنند.
هرچند اسپیسایکس ادعا کرده است که استارلینک «نباید برای سیستمهای تسلیحاتی استفاده شود»، اما گزارش رویترز فاش میکند که اسپیسایکس قیمت شارژ شده به پنتاگون برای سرویسهای استارلینک که برای هدایت پهپادهای آمریکایی در عملیاتهای علیه ایران استفاده میشد را ۵ برابر افزایش داده است . این افشاگری به روشنی نشان میدهد که فناوری استارلینک علاوه بر اینکه در اختیار ارتش آمریکا قرار دارد، مستقیماً در عملیاتهای تهاجمی و جنگی علیه منافع ایران به کار گرفته میشود.
پیشگامی ایران در ملزم کردن اسپیسایکس به احترام به قوانین ملی
جمهوری اسلامی ایران در حالی که بسیاری از کشورها تازه به جمع مخالفان فعالیت بدون مجوز استارلینک پیوستهاند، از سه سال پیش با درایت و هوشمندی، پیگیریهای حقوقی گستردهای را در محافل بینالمللی برای مقابله با اقدامات خلاف مقررات ایلان ماسک و شرکت اسپیسایکس آغاز کرده است. این پرونده حقوقی که توسط سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی ایران هدایت میشود، اکنون به یک مرجع حقوقی معتبر در سطح اتحادیه جهانی مخابرات، برای دولتهایی که دنبال استقلال هستند، تبدیل شده است.
نخستین گام مهم ایران در اکتبر ۲۰۲۲ برداشته شد، زمانی که مهدی روحانینژاد، معاون وقت سازمان تنظیم مقررات، طی نامهای به ایلان ماسک و مدیرعامل شرکت رقیب وان وب، «مصوبه حقوق سرزمینی (Landing Right) و اصول حاکم بر فعالیت ارائهدهندگان خدمات اینترنت ماهوارهای ایران» را به آنها ابلاغ کرد. این نامه به قدری از استدلالهای حقوقی دقیق و متقن برخوردار بود که ایلان ماسک در سفری که به سرزمینهای اشغالی فلسطین داشت، ضمن تأیید دریافت آن، با عباراتی همچون «بسیار دقیق و حقوقی» از آن یاد کرد.
پیگیریهای حقوقی ایران سپس در سطوح بالاتر بینالمللی ادامه یافت. در جلسه ۹۲ هیئت جهانی تنظیم مقررات رادیویی (RRB) که در مارس ۲۰۲۳ برگزار شد، مصوبهای صادر شد که بر اساس آن، اسپیسایکس برای ارائه خدمات در ایران مکلف به دریافت مجوز از رگولاتوری کشورمان است. این مصوبه مستند به آرتیکل شماره ۱۸.۱ مقررات رادیویی و قطعنامه ۲۲ اجلاس جهانی ارتباطات رادیویی در سال ۲۰۱۹ (WRC-۱۹) صادر شد.
اتحادیه جهانی مخابرات استدلالهای ایران را پذیرفت؛ سه رأی پیاپی علیه زیادهخواهی ماسک
اتحادیه جهانی مخابرات (ITU) به عنوان نهاد تخصصی سازمان ملل متحد در امور مخابراتی، در اقدامی کمسابقه، سه بار متوالی بر حقانیت موضع ایران تأکید کرده و از اسپیسایکس خواسته است به قوانین سرزمینی ایران احترام بگذارد. جلسه ۹۴ هیئت جهانی تنظیم مقررات رادیویی که در آبان ۱۴۰۲ برگزار شد، نقطه عطفی در این پرونده بود.
ادعای فرافکنانه نروژ (به عنوان حوزه ثبتی شرکت اسپیسایکس) مبنی بر اینکه «استارلینک فعالیتی در ایران ندارد و اگر هم موردی ثبت شده به فعالیت دیشهای قاچاق ارتباط دارد»، در این جلسه رد شد و اتحادیه جهانی مخابرات اعلام کرد: «استارلینک باید تا زمان اخذ مجوز از نهاد تنظیمگر جمهوری اسلامی ایران به قید فوریت ارائه سرویس در ایران را متوقف کند.» در این مصوبه تاریخی تأکید شده که حتی اگر پایانهای به صورت قاچاق در ایران فعالیت دارد، استارلینک مکلف به شناسایی و غیرفعال کردن آن است .
این مصوبات تنها به ایران محدود نمیشود و اتحادیه جهانی مخابرات، ماسک و شرکت متخلف او را موظف به اجرای همین مقررات در سایر کشورها نیز کرده است، اما گزارشها نشان میدهد که ماسک در این مدت نشان داده که «سلیقهای به قانون عمل میکند»؛ او در کشورهایی که آمریکا مردم آن را دشمن اصلی خود نمیداند، مصوبات اتحادیه را رعایت میکند و برای اخذ مجوز اقدام مینماید، اما در کشورهایی مانند ایران که دولت آمریکا و نیروی نیابتی آن، مردمش را دشمن خود میپندارند، قانون را رعایت نمیکنند.
سوءاستفاده نظامی آمریکا از فناوری؛ انحصارطلبی به جای توسعه
واقعیت میدانی در مقابل اتهامزنیهای رایج که اقدام کشورها برای وضع محدودیت بر استارلینک را به بهانه «تکصدایی» یا «کنترل رسانه» توصیف میکنند، نشان میدهد که منشأ اصلی این نگرانیها، سوءاستفادههای نظامی و امنیتی آمریکا از این فناوری نوین است. کشورها حق حاکمیتی دارند که نگران ورود فناوری باشند که مالک آن (ایلان ماسک) علناً اعلام کرده است که میتواند در هر لحظه سرویس را قطع کند و ارتش آمریکا از نسخه نظامی آن برای هدایت جنگافزارها استفاده میکند.
گزارش رویترز که در اردیبهشتماه ۱۴۰۵ منتشر شد، به روشنی نشان میدهد که پنتاگون مستقیماً از سرویس استارلینک برای هدایت پهپادهای کامیکازه در حملات به ایران استفاده کرده است . خبرگزاری وال استریت ژورنال مدتی قبل نیز در گزارشی به توافق پنتاگون با اسپیسایکس برای تأمین اینترنت ماهوارهای در اوکراین اشاره کرده و آن را بخشی از تلاشهای نظامی آمریکا برای مقابله با روسیه دانسته است.
جمهوری اسلامی ایران در نامه رسمی خود به اتحادیه جهانی مخابرات، ضمن استناد به شواهد موجود مبنی بر نقش مخرب استارلینک در زیستبوم ارتباطات ایران، هشدار داده است که «پایانههای استارلینک توسط گروههای تروریستی سازمانیافته برای هماهنگی خرابکاری، آموزش نیروها و برهم زدن اعتراضهای مسالمتآمیز مورد سوءاستفاده قرار میگیرد و بدین ترتیب یک بستر ارتباطی به ابزاری برای تروریسم تبدیل میشود.»
مجلس ایران برای مقابله با بیقانونی، استفاده از استارلینک را غیرقانونی اعلام کرد
مجلس شورای اسلامی ایران نیز در اقدامی هوشمندانه و متناسب با تهدیدات روزافزون، استفاده از تجهیزات استارلینک را جرمانگاری کرده است. بر اساس ماده ۵ طرح تشدید مجازات جاسوسی و همکاری با رژیم صهیونیستی و کشورهای متخاصم علیه امنیت و منافع ملی، «استفاده، حمل، نگهداری، خرید یا فروش یا وارد کردن ابزارهای الکترونیکی ارتباطی اینترنتی ماهوارهای فاقد مجوز از قبیل استارلینک برای استفاده شخصی ممنوع و مستوجب حبس تعزیری درجه شش و ضبط تجهیزات خواهد بود.»
این مصوبه که حالا تبدیل به قانون شده است، پس از انتشار گزارشهایی درباره استفاده رژیم صهیونیستی از استارلینک برای هدایت تجهیزات نظامی خود و برقراری ارتباط میان عواملش با هدف آسیب رساندن به مردم ایران، به خصوص بعد از جنگ تحمیلی دوم به تصویب نمایندگان رسید.
حاکمیت ملی در برابر امپراتوری فضایی
موضعگیری اخیر وزیر ارتباطات عراق، همراه با توقیف تجهیزات استارلینک در فرودگاه بغداد، نشاندهنده یک اجماع منطقهای و بینالمللی درباره تهدیدات ناشی از فعالیت بدون ضابطه شبکههای ماهوارهای خصوصی است. ایران با سه سال پیگیری حقوقی مستمر در اتحادیه جهانی مخابرات و اخذ سه رأی متوالی علیه اسپیسایکس، الگویی موفق برای کشورهای جهان در مواجهه قانونی با این پدیده ارائه داده است.
تجربه اوکراین و افشای نقش استارلینک در هدایت جنگافزارها علیه ایران، به کشورها ثابت کرده است که این فناوری فراتر از یک سرویس اینترنت تجاری، جنگافزاری راهبردی در دستان آمریکاست. کشورهایی که به دنبال حفظ حاکمیت ملی و امنیت ارتباطی خود هستند، ناگزیر از اتخاذ رویکردی هوشمندانه و مبتنی بر قانون در قبال استارلینک خواهند بود؛ رویکردی که ایران پیشگام آن بوده و اکنون عراق و بسیاری از کشورهای جهان در حال حرکت در همین مسیر هستند.
انتهای پیام/