مشاور وزیر علوم: شکاف نسلی و کمبود ابزارهای آموزشی، موانع پنهان در مسیر تربیت نسل آینده است
به گزارش خبرگزاری آنا، مراسم بزرگداشت روز معلم ظهر امروز با حضور چهرههای ماندگار عرصه اندیشه و دانشگاه، پیرامون رسالت استاد، اخلاق تدریس و جستوجوی معنا در آموزش عالی در مؤسسه پژوهش و برنامهریزی آموزش عالی برگزار شد.
در این نشست، احمدرضا خضری مشاور وزیر علوم، تحقیقات و فناوری و مدیرکل حوزه وزارتی، با اشاره به موضوع «رسالت پنهان استادان» اظهار کرد: برای استادان در نظام آموزشی رسالتهای آشکاری تعریف شده است که در قالب مأموریتهای ابلاغی در احکام کارگزینی نمود پیدا میکند؛ از جمله تدریس، انجام پژوهش، نگارش مقاله، انتشار کتاب، راهنمایی پایاننامهها و رسالهها و حضور در جلسات دفاع. این مجموعه فعالیتها همان وظایف رسمی آموزشی و پژوهشی استادان به شمار میرود.
وی در ادامه افزود: با این حال، رسالت استادان تنها به این وظایف رسمی محدود نمیشود و آنچه میتوان از آن به عنوان «رسالت پنهان» یاد کرد، بسیار فراتر و مهمتر از این چارچوبهای اداری است.
خضری تأکید کرد: اگر نقش استاد صرفاً به انجام این وظایف محدود شود، به تدریج به یک «ماشین تدریس» تبدیل خواهد شد؛ در حالی که رسالت واقعی استادان در حوزههایی تعریف میشود که اغلب نانوشته و اعلامنشده است.
مشاور وزیر علوم نخستین محور این رسالت پنهان را «فراتر رفتن از انتقال دانش» دانست و گفت: وظیفه استاد تنها آموزش محتوا نیست، بلکه باید به دانشجویان شیوه اندیشیدن را بیاموزد. آموزش مهارتهایی همچون مسئولیتپذیری اجتماعی، همدلی، کار گروهی و اخلاق حرفهای از جمله مأموریتهای مهمی است که در هیچ آییننامهای نوشته نشده، اما در عمل از استاد انتظار میرود.
خضری افزود: استاد خوب الزاماً پاسخ آماده به دانشجو نمیدهد، بلکه او را در مسیر کشف پاسخ هدایت میکند. در واقع یکی از مهمترین وظایف استاد روشن کردن چراغ پرسشگری در ذهن دانشجو است، نه تبدیل ذهن او به انباری از اطلاعات.
وی محور دیگر رسالت استادان را «نقش الگویی» آنان دانست و تصریح کرد: استاد بهترین الگو برای دانشجو است. ممکن است دانشجویان پس از سالها برخی آموزشهای استاد یا حتی نام او را فراموش کنند، اما رفتار و منش استاد را هرگز فراموش نخواهند کرد.
به گفته او، رفتار استاد قویترین پیام آموزشی است و صداقت و منش حرفهای او همواره در ذهن دانشجویان باقی میماند.
مدیرکل حوزه وزارتی وزارت علوم ادامه داد: الگو بودن استاد امری نیست که صرفاً با تصمیم یا اراده او شکل بگیرد؛ بلکه چه بخواهد و چه نخواهد، به محض حضور در کلاس درس به الگویی برای دانشجویان تبدیل میشود. در واقع استاد، الگویی از خود و حتی از استادان پیشین خویش را به نسلهای بعد منتقل میکند.
خضری در ادامه به «آموزش حمایتی» به عنوان یکی دیگر از رسالتهای پنهان استادان اشاره کرد و گفت: استادان علاوه بر آموزش رسمی باید نقش حمایتی نیز ایفا کنند. ایجاد امنیت روانی برای دانشجویان، تبدیل کلاس درس به محیطی برای آزمون و خطا، احترام به شخصیت انسانی دانشجویان و گسترش تفکر انتقادی از جمله وظایفی است که میتواند کلاس درس را به میدان رشد و خلاقیت تبدیل کند.
وی همچنین «تربیت نسلهای آینده» را از مهمترین وظایف استادان دانست و افزود: استادان باید میان دانستههای امروز و نیازهای فردای جامعه پیوند برقرار کنند. از همین رو میتوان آنان را «میهمانان آینده» نامید؛ زیرا نقش مهمی در آمادهسازی ذهنهای مسئول، انعطافپذیر و خلاق برای مواجهه با تحولات آینده دارند.
مشاور وزیر علوم یکی دیگر از وظایف استادان را «خودارزیابی مداوم» عنوان کرد و گفت: استاد باید همواره از خود بپرسد که آیا توانسته بر دانشجویان خود تأثیر بگذارد یا خیر. به باور وی، توانایی دیدن خود از نگاه دانشجویان یکی از مهمترین مهارتهایی است که میتواند به رشد حرفهای استاد کمک کند.
خضری در ادامه «رشد مستمر» را از دیگر رسالتهای نانوشته استادان دانست و تصریح کرد: استاد نباید در یک نقطه متوقف شود، زیرا ایستایی علمی به معنای کاهش اثرگذاری بر دانشجویان است.
وی همچنین به نقش هدایتگری استادان در شرایط پیچیده دنیای امروز اشاره کرد و گفت: جهان پیش روی دانشجویان همچون اقیانوسی متلاطم و پرخطر است. در چنین شرایطی آموزش صرف نمیتواند پاسخگوی نیاز آنان باشد و استاد باید همچون راهنمایی آگاه، دانشجویان را در مسیر درست هدایت کند.
مشاور وزیر علوم با اشاره به ویژگیهای نسل جدید دانشجویان افزود: در مواجهه با نسل امروز، بهویژه نسل «زد»، تقابل مستقیم نتیجهبخش نیست. استاد باید با مهارت و ظرافت، گاه از کنار یا حتی از پشت سر، دانشجو را هدایت کند تا بتواند در مسیر رشد و یادگیری حرکت کند.
وی در پایان با اشاره به چالشهای موجود در مسیر ایفای این رسالتها گفت: فشارهای آموزشی، فرمالیسم اداری، انتظارات گسترده از استادان، کمبود ابزارهای لازم و همچنین شکاف نسلی از جمله موانعی است که استادان در مسیر انجام مأموریتهای خود با آن روبهرو هستند. با این حال، تجربه نشان داده است که بسیاری از استادان در طول تاریخ توانستهاند با وجود این دشواریها، نقشی تعیینکننده در تربیت نسلهای اثرگذار جامعه ایفا کنند.
انتهای پیام/