چرا ایران در جنگ رسانهای موفقتر از آمریکا عمل کرد
هنگامی که حملات آمریکا و اسرائیل به ایران شروع شد، روزهای سختی برای ایران رقم خورد. در کنار جنگی که در حال وقوع بود، جنگ رسانهای هم به ایران تحمیل شد. با وجود حجم زیادی از ویدئوهای ساخته شده با هوش مصنوعی که دونالد ترامپ در صفحه شخصی خود منتشر میکرد و در کنار محتواهای ضدایرانی که بعضی رسانهها میساختند، برخی ایرانیها تصمیم گرفتند که روایت این جنگ را به دست بگیرند. ایرانیها با ساخت میمها، ویدئوها و محتواهای مختلف توانستند توجه کاربران غیرفارسیزبان را جلب کنند و میزان موفقیت آنها در این زمینه به قدری قابلتوجه بود که بسیاری از خبرگزاریها و کارشناسان در اینباره صحبت کردند. در این گزارش به علت محبوبیت این محتواها میپردازیم.
طنزنویسی و اهمیت آن در انتشار اخبار
یکی از مسائلی که باید به آن توجه ویژهای داشت، تعداد بسیار بالای توییتها، ویدئوهای طنز و میمهایی است که در حمایت از ایران تولید شده است. سالهاست که زبان طنز در تمام شبکههای اجتماعی از اهمیت خاصی برخوردار است و حتی بسیاری از صاحبان این صفحات چه در ایران و چه در خارج از کشور به دلیل استفاده از زبان کمدی به شهرت میرسند.
این علاقه به محتواهای طنز در جوانان که جمعیت بزرگتری از کاربران فضای مجازی را تشکیل میدهند، بیشتر دیده میشود. بسیاری از سیاستمداران جهان، این علاقه را نوعی فرصت دیدند و از آن برای تحقق اهداف خود و اطلاعرسانی بیشتر به جوانان استفاده کردند. یکی از دلایل دیدهشدن بیش از همیشه حساب سفارتهای ایران و همچنین برخی از سیاستمدران ایرانی دقیقاً استفاده درست از همین طنزنویسی است.
جوانان نسل زد علاقه چشمگیری به استفاده، تولید و بازنشر میمها در فضای مجازی دارند. این قالب طنزآمیز و خلاقانه برای آنها نهتنها وسیلهای برای بیان احساسات و نگرشهایشان است، بلکه روشی برای برقراری ارتباط سریع و گفتوگو با همسالان نیز به شمار میآید. در نتیجه، بسیاری از شوخیها و میمهای کاربران در مدت کوتاهی با استقبال گسترده مواجه میشود و بهسرعت در میان گروههای مختلف این نسل بازنشر پیدا میکند.
برخی به خاطر سلامت روان خود اخبار را دنبال نمیکنند
با توجه به نظرسنجی در «مرکز تحقیقاتی پیو» بسیاری از جوانان آمریکایی به خاطر سلامت روان خود بهطور عمدی از دیدن یا خواندن خبر اجتناب میکنند. یک کاربر ۲۴ ساله به این مرکز تحقیقاتی میگوید: «من برای حفظ سلامت روانم سعی میکنم از اخبار دوری کنم. اگر بیش از حد اخبار منفی را تماشا کنم، روی روحیه من تأثیر میگذارد.»
تنها ۲۲ درصد از آنها میگویند که «اغلب یا بسیار زیاد» به دنبال اخبار میروند، اما بخش بسیار بزرگتری بهطور تصادفی با اخبار روبهرو میشوند. در خصوص اخبار سیاسی، ۷۰ درصد از جوانان اخبار را به دلیل مواجهه اتفاقی دریافت میکنند، نه جستوجوی آگاهانه. این مواجهه اتفاقی معمولاً در فضای مجازی رخ میدهد
زبان طنز راهحلی مناسب برای این مشکل است، زیرا انتقال خبر به صورت جوک و میم جذابیت زیادی دارد، همچنین در این نوع محتواها و اطلاعرسانیها مثل اکثر گفتمانها و بیاینیههای سیاسی از کلمات تخصصی استفاده نمیشود و خستهکننده نیست.
توجه جوانان آمریکایی به اخبار کاهش پیدا کرده است
به گزارش مرکز تحقیقاتی پیو در سالهای اخیر، توجه جوانان آمریکایی به اخبار بهطور قابلتوجهی کاهش یافته است. تنها ۲۲ درصد از آنها میگویند که «اغلب یا بسیار زیاد» به دنبال اخبار میروند، اما بخش بسیار بزرگتری بهطور تصادفی با اخبار روبهرو میشوند. در خصوص اخبار سیاسی، ۷۰ درصد از جوانان اخبار را به دلیل مواجهه اتفاقی دریافت میکنند، نه جستوجوی آگاهانه. این مواجهه اتفاقی معمولاً در فضای مجازی رخ میدهد.
در زمینه منابع خبری، جوانان آمریکایی به شکل چشمگیری با نسلهای مسنتر متفاوتاند. تنها اقلیت کوچکی از آنها به سراغ تلویزیون یا رادیو میروند. افراد زیر ۳۰ سال بهطور ویژه از رسانههای اجتماعی برای دریافت اخبار استفاده میکنند؛ ۷۶ درصد از آنها حداقل گاهی اخبار را در شبکههای اجتماعی میبینند.
اینفلوئنسرهای خبری؛ پدیدهای جدید در فضای مجازی
جوانان همچنین بیشتر اخبار فوری را ابتدا در شبکههای اجتماعی میبینند و سپس به سراغ منابع سنتی میروند. یک تفاوت مهم دیگر با افراد مسن، وابستگی آنها به «اینفلوئنسرهای خبری» است؛ ۳۸ درصد از افراد زیر ۳۰ سال به طور منظم از اینفلوئنسرها اخبار دریافت میکنند.
اینفلوئنسرهای خبری افرادی هستند که اخبار روز را منتشر میکنند و در شبکههای اجتماعی با تولید محتوای مرتبط با خبر، تحلیل، رویدادهای روز و اطلاعرسانی مخاطب زیادی جذب کردهاند و روی برداشت مردم از اخبار اثر میگذارند.
برخی از کارشناسان سیاسی ایرانی که هنگام جنگ ایران و آمریکا در فضای مجازی محبوب شدهاند را میتوان در این گروه دستهبندی کرد. برخی از این کارشناسان صرفاً با اظهار نظر خود توانستند مخاطبان خود را در میان کاربران فضای مجازی پیدا و اخبار ایران را به آنها منتقل کنند.
یک مرد ۲۱ ساله به مرکز تحقیقاتی پیو توضیح داد که چرا برای دریافت اخبار به اینفلوئنسرهای خبری روی میآورد: «اگر از قبل با آن شخص موافق باشم و از قبل پیشزمینهای درباره او داشته باشم، احتمالاً بیشتر از یک سایت خبری به او اعتماد خواهم کرد.»
جوانان همچنین بیشتر اخبار فوری را ابتدا در شبکههای اجتماعی میبینند و سپس به سراغ منابع سنتی میروند. یک تفاوت مهم دیگر با افراد مسن، وابستگی آنها به «اینفلوئنسرهای خبری» است؛ ۳۸ درصد از افراد زیر ۳۰ سال به طور منظم از اینفلوئنسرها اخبار دریافت میکنند. اینفلوئنسرهای خبری افرادی هستند که اخبار روز را منتشر میکنند و در شبکههای اجتماعی با تولید محتوای مرتبط با خبر، تحلیل، رویدادهای روز و اطلاعرسانی مخاطب زیادی جذب کردهاند و روی برداشت مردم از اخبار اثر میگذارند.
جوانان اعتماد بیشتری به اطلاعات فضای مجازی دارند
جوانان آمریکایی بیش از هر گروه سنی دیگری به اطلاعاتی که از شبکههای اجتماعی دریافت میکنند اعتماد دارند؛ به گزارش مرکز تحقیقاتی پیو نیمی از آنها اعتماد زیاد یا نسبی ابراز میکنند. در مقابل، اعتماد آنها به رسانههای ملی و محلی کمتر از بیشتر گروههای سنی دیگر است. در ارزیابی ۳۰ منبع خبری اصلی نیز تقریباً هیچ منبعی یافت نشد که جوانان نسبت به بزرگسالان مسنتر اعتماد بیشتری به آن داشته باشند.
در مقایسه با بزرگسالان مسنتر، جوانان به طور ویژهای احتمال دارد اخبار را از اینستاگرام و تیکتاک دریافت کنند. این تفاوت حتی بین افراد ۱۸ تا ۲۹ ساله و گروه سنی بعدی، یعنی افراد ۳۰ تا ۴۹ ساله، کاملاً مشهود است.
جوانان همچنین بیشتر احتمال دارد بگویند که رسانههای اجتماعی را برای دریافت بهروزترین اطلاعات درباره اخبار فوری ترجیح میدهند. یک زن ۲۲ ساله درباره یک رویداد خبری فوری گفت: «من ابتدا آن را در تیکتاک دیدم... سپس روز بعد مقالهای را در «فاکس نیوز» و سایتهای خبری مختلف دیگر مشاهده کردم.»
اعتماد آمریکاییها به رسانههای ملی کاهش پیدا کرده است
در نظرسنجی مرکز پیو، اعتماد بزرگسالان آمریکایی به سازمانهای خبری ملی و محلی کاهش یافته است. تنها ۵۶ درصد از مردم میگویند که به رسانههای ملی به صورت زیاد یا نسبی اعتماد دارند؛ رقمی که نسبت به مارس ۲۰۲۵، ۱۱ درصد و نسبت به ۲۰۱۶، ۲۰ درصد کاهش نشان میدهد.
در میان جمهوریخواهان، اعتماد به رسانههای ملی ۴۴ درصد است؛ یعنی کمتر از ۵۳ درصد در مارس ۲۰۲۵ و بسیار پایینتر از ۷۰ درصد در سال ۲۰۱۶. جمهوریخواهان به رسانههای محلی اعتماد بیشتری دارند، اما باز هم مقدار اعتماد آنها نسبت به گذشته کاهش یافته است. دموکراتها همچنان نسبت به جمهوریخواهان اعتماد بیشتری به رسانهها دارند، اما اعتماد آنها نیز کاهشی ۱۲ درصدی داشته است.
از نظر تفاوتهای سنی، افراد زیر ۵۰ سال کمتر از افراد بالای ۵۰ سال به رسانههای ملی و محلی اعتماد میکنند، اما باید توجه داشت که کاهش اعتماد در تمام گروههای سنی دیده میشود. در آمریکا ۴۸ درصد از بزرگسالان زیر ۵۰ سال به رسانههای ملی اعتماد ندارند.
برخی با کمک فضای مجازی ابعاد یک خبر را بررسی میکنند
این کاهش اعتماد به رسانهها باعث میشود برخی افراد برای دانستن اخبار روز به فضای مجازی روی بیاورند. عدهای نیز ممکن است اخبار را از تلویزیون تماشا کنند و برای دانستن تمام ابعاد یک مسئله به شبکههای اجتماعی رجوع کنند. یکی از شرکتکنندههای نظرسنجی پیو میگوید: «اغلب اوقات متوجه میشوم که برای به دست آوردن داستان کاملِ آنچه واقعاً در حال رخ دادن است یا برای پر کردن جای خالی جزئیات از قلم افتاده، مجبورم به دنبال رسانهها یا مقالات خبری جایگزین باشم.»
این کاهش اعتماد به رسانهها باعث میشود برخی افراد برای دانستن اخبار روز به فضای مجازی روی بیاورند. عدهای نیز ممکن است اخبار را از تلویزیون تماشا کنند و برای دانستن تمام ابعاد یک مسئله به شبکههای اجتماعی رجوع کنند
باید توجه داشت که فضای مجازی شرایطی را محیا کرده است که در آن افراد مختلف جامعه با هر طرز تفکر سیاسی بهصورت تقریبی بتوانند صحبت کنند، یک کاربر ۲۸ ساله ایکس در نظرسنجی پیو میگوید: «من بیشترین اعتماد را [در بین شبکههای اجتماعی] به توییتر یا ایکس (X) دارم، زیرا تقریباً هر کسی میتواند در آن پست بگذارد. البته من میدانم که این میتواند به معنای وجود برخی اطلاعات عجیب و غریب باشد، اما اگر همه بتوانند در آن پست بگذارند، به خودی خود برای من سوگیرانه به نظر نمیرسد.»
ویدئوهای لگویی و محبوبیت آنها
معروفترین محتواهای ساخته شده در حمایت از ایران ویدیوهای لگویی هستند که بسیار پربازدید بودهاند. در مجموع میتوان گفت محبوبیت ویدئوهای لگویی ساخته شده در حمایت از ایران حاصل همافزایی مجموعهای از عواملی است که در این گزارش به آنها پرداختهایم.
این ویدئوها با تکیه بر انیمیشنهای جذاب و روایتپردازی متفاوت، از قالب سنتی ارائه خبر فاصله گرفتهاند و رویدادهای روز را با چاشنی موسیقی بهویژه موسیقی رپ بازآفرینی میکنند. انتشار گسترده این محتواها در فضای مجازی، بهویژه در شبکه ایکس و یوتیوب موجب شده تا با سرعت بالایی دیده شود و در میان کاربران جوان محبوبیت قابل توجهی بهدست آورند. پرداختن به موضوعاتی که برای شهروندان آمریکایی اهمیت دارد، همراه با ریتم تند و طنز ظریف تجربهای تازه و سرگرمکننده ایجاد کرده است. جذابیت این قالب به حدی بوده است که حتی مجله «نیویورکر» نیز به سراغ یکی از اعضای تیم تولید رفته و با او گفتوگو کرده است.
انتهای پیام/