با افزایش اطلاعات نادرست، ارزش رسانههای معتبر بیشتر میشود
گسترش ابزارهای هوش مصنوعی مولد باعث شده است تولید متن، تصویر و ویدئوهای بسیار واقعی با هزینهای نزدیک به صفر ممکن شود. این موضوع نگرانیهایی درباره افزایش اطلاعات نادرست و تضعیف اعتماد عمومی به منابع خبری ایجاد کرده است. برخی پژوهشها نشان میدهند اخبار جعلی میتواند بحثهای سیاسی را منحرف کند، جامعه را دوقطبی کند و اعتماد به حقیقت مشترک را کاهش دهد؛ در نتیجه این ترس وجود دارد که با افزایش محتوای جعلی، مخاطبان دیگر نتوانند یا نخواهند حقیقت را از دروغ تشخیص دهند.
در پژوهشی جدید، محققان با همکاری روزنامه معتبر آلمانی «Süddeutsche Zeitung» یک آزمایش میدانی با هزاران خواننده انجام دادند. در این آزمایش از گروهی از کاربران خواسته شد تشخیص دهند کدام تصاویر واقعی و کدام توسط هوش مصنوعی ساخته شده است، در حالی که افراد فقط به پرسشهایی درباره محتوای تصاویر واقعی پاسخ دادند. پس از آن، نگرش آنها نسبت به اطلاعات آنلاین، میزان اعتماد به رسانهها و همچنین رفتار واقعی آنها در استفاده از محتوای خبری بررسی شد.
نتایج نشان داد که رویارویی با دشواری تشخیص تصاویر واقعی از تصاویر تولیدشده توسط هوش مصنوعی، نگرانی افراد درباره اعتبار اطلاعات آنلاین را افزایش و حتی سطح اعتماد آنها به رسانهها را کمی کاهش میدهد. با این حال، برخلاف انتظار، این وضعیت باعث فاصله گرفتن مخاطبان از رسانهها نشد؛ بلکه میزان مراجعه به وبسایت و اپلیکیشن روزنامه حدود ۲٫۵ درصد افزایش یافت و احتمال ادامه اشتراک کاربران نیز بیشتر شد.
این یافتهها نشان میدهد که با افزایش اطلاعات نادرست، ارزش رسانههای معتبر بیشتر میشود، زیرا مخاطبان برای تشخیص حقیقت به منابع قابل اعتماد نیاز بیشتری پیدا میکنند؛ بنابراین اگر رسانهها بتوانند اعتماد مخاطبان را حفظ کنند، گسترش محتوای جعلی میتواند حتی تقاضا برای روزنامهنگاری معتبر را افزایش دهد. با این حال، حفظ این اعتماد نیازمند سرمایهگذاری مداوم در شفافیت، اعتبارسنجی و آموزش مخاطبان برای تشخیص اطلاعات واقعی از جعلی است.
تفکر نقادانه؛ راهی برای رسیدن به حقیقت
این پژوهش بهطور قابلتوجهی به مفهوم تفکر انتقادی میپردازد. تفکر انتقادی به مخاطبان کمک میکند تا هر اطلاعاتی را بدون بررسی نپذیرند و با تأمل، تحلیل و ارزیابی دقیق به درک واقعیت نزدیکتر شوند. افرادی که از توانایی تفکر انتقادی برخوردارند، هنگام رویارویی با حجم گستردهای از اطلاعات نادرست یا گمراهکننده در رسانهها، رویکردی سنجیدهتر اتخاذ میکنند و تلاش میکنند اخبار و اطلاعات را از منابع معتبر، قابل اعتماد و موثق دنبال و ارزیابی کنند.
سواد رسانهای پایین رابطه مستقیمی با بازنشر اخبار جعلی دارد، زیرا اصل سواد رسانهای بر تفکر نقادانه استوار است. تفکر نقادانه یعنی فرد در مواجهه با پیامهای رسانهای صرفاً پذیرنده نباشد، بلکه درباره آن فکر کند، نقد کند و حتی آن را رد یا اصلاح کند
محمد لسانی کارشناس سواد رسانه درباره تفکر انتقادی میگوید: «سواد رسانهای پایین رابطه مستقیمی با بازنشر اخبار جعلی دارد، زیرا اصل سواد رسانهای بر تفکر نقادانه استوار است. تفکر نقادانه یعنی فرد در مواجهه با پیامهای رسانهای صرفاً پذیرنده نباشد، بلکه درباره آن فکر کند، نقد کند و حتی آن را رد یا اصلاح کند.» او همچنین اشاره میکند که افرادی که از تفکر انتقادی برخوردارند تحلیلگر و جزئینگرند؛ این افراد سوالهای مفید و دقیق میپرسند که راه رسیدن به حقیقت را هموارتر میکند.
این کارشناس در ادامه با اشاره به راههای تقویت تفکر انتقادی توضیح میدهد که مخاطبان باید هنگام مواجهه با هر محتوای رسانهای چند پرسش اساسی مطرح کنند؛ پرسشهایی که به شناخت مسیر تولید و انتشار پیام کمک میکند. از جمله اینکه چه کسی این محتوا را تولید کرده است، چه فرد یا گروهی از انتشار آن سود میبرد و هدف اصلی از تولید آن چیست. همچنین توجه به ارزشها، هنجارها و سبک زندگیای که در محتوا ترویج میشود و نیز برداشتهای متفاوت افراد جامعه از آن، از دیگر نکاتی است که باید مورد توجه قرار گیرد. طرح چنین پرسشهایی به مخاطب کمک میکند تا با نگاهی آگاهانهتر پیامهای رسانهای را ارزیابی کند و از پذیرش یا بازنشر شتابزده آنها بپرهیزد.
انتهای پیام/