تقویت علوم پایه با گرنتهای ویژه پژوهشهای مرزشکن
محمدرضا هرمزنژاد با اشاره به اهمیت سرمایهگذاری در علوم پایه و ضرورت توجه به ظرفیتهای علمی کشور در گفت و گو با خبرنگار آنا اظهار کرد: حفظ استعدادهای برجسته، بهویژه در حوزههایی مانند ریاضیات، نیازمند ایجاد فرصتهای پژوهشی مناسب، تأمین منابع مالی کافی و فراهم کردن شرایط مطلوب برای فعالیت علمی است. در غیر این صورت، مراکز علمی خارج از کشور فرصت بیشتری برای جذب این سرمایههای انسانی خواهند داشت.
رئیس بنیاد علم ایران با انتقاد از محدودیت منابع مالی متناسب با مأموریتهای این بنیاد، بر ضرورت تقویت بودجه پژوهش تأکید کرد و گفت: حمایتهای ویژه معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان در سال گذشته، در کنار بودجه مصوب، امکان تخصیص منابع بیشتری به فعالیتهای پژوهشی را فراهم کرد؛ با این حال، برای استمرار و توسعه برنامهها به منابع مالی پایدار نیاز داریم.
هرمزنژاد با اشاره به ماهیت بلندمدت تحقیقات بنیادی تصریح کرد: ارزیابی پژوهشها نباید صرفاً بر اساس میزان بازدهی و تأثیرگذاری فوری آنها انجام شود. بسیاری از دستاوردهای علمی حاصل تحقیقاتی هستند که آثار و نتایج آنها در کوتاهمدت آشکار نمیشود، اما در بلندمدت میتوانند زمینهساز تحولات اساسی در علم و فناوری باشند.
وی افزود: پژوهشگر زمانی میتواند به سراغ پرسشهای بنیادین و ایدههای غیرمتعارف برود که از حمایت مالی کافی برخوردار باشد. بنابراین، نظام تأمین مالی پژوهش باید ظرفیت پذیرش ریسک و پشتیبانی از ایدههایی را داشته باشد که ممکن است در ابتدا نتیجه مشخصی نداشته باشند.
علوم انسانی همچنان در اولویت حمایتهای بنیاد
هرمزنژاد با تأکید بر اینکه تمرکز بر توسعه علوم پایه به معنای کمتوجهی به علوم انسانی نیست، اظهار کرد: بنیاد علم ایران در سالهای گذشته نیز حمایت از پژوهشهای علوم انسانی و اجتماعی را دنبال کرده و میزان استقبال محققان این حوزه از برنامههای حمایتی افزایش یافته است.
وی با اشاره به دریافت بیش از ۷۰۰ طرح علوم انسانی در سال گذشته گفت: در ششماهه نخست سال جاری نیز حدود ۵۰۰ طرح در این حوزه به بنیاد ارسال شده است. همچنین تا پایان شهریورماه، حدود ۶۲ میلیارد تومان طرح علوم انسانی به تصویب رسیده و انتظار میرود این میزان تا پایان سال افزایش یابد.
رئیس بنیاد علم ایران در ادامه از برنامهریزی برای تشکیل خوشههای پژوهشی چندتخصصی خبر داد و افزود: هویت ملی، آسیبهای اعتماد متقابل میان مردم و حاکمیت، خانواده بهعنوان محور توسعه پایدار و مهاجرت از جمله موضوعاتی هستند که در فراخوانهای ویژه این خوشهها مورد توجه قرار گرفتهاند.
وی با بیان اینکه برای هر خوشه پژوهشی حمایتهایی تا سقف سه میلیارد تومان پیشبینی شده است، گفت: در این برنامهها تلاش میشود متخصصان حوزه فناوری، علوم انسانی و علوم اجتماعی در قالب گروههای مشترک فعالیت کنند تا مسائل کشور با نگاهی جامع و از ابعاد مختلف بررسی شوند. طرحهای ارسالشده نیز در مرحله داوری قرار دارند.
سهم علوم پایه در برنامههای حمایتی بنیاد افزایش مییابد
رئیس بنیاد علم ایران با اشاره به پیام رهبر معظم انقلاب درباره اهمیت علوم پایه اظهار کرد: توجه به این حوزه پیش از این نیز در سیاستهای حمایتی بنیاد وجود داشته است؛ بهطوریکه بر اساس آمار عملکرد سال گذشته، حدود ۳۱ درصد طرحهای مصوب به علوم پایه و علوم زیستی و ۱۱ درصد به علوم انسانی و اجتماعی اختصاص داشته است.
وی افزود: پیام اخیر رهبر معظم انقلاب میتواند پشتوانهای برای تقویت بیشتر حمایتها از علوم پایه باشد و زمینه توجه جدیتر به پژوهشهایی را فراهم کند که به توسعه دانش بنیادی و شناخت عمیقتر پدیدهها منجر میشوند.
هرمزنژاد با تشریح رویکرد جدید بنیاد در حمایت از علم و فناوری گفت: برنامههای این مجموعه بر سه محور پیشبرد مرزهای دانش، ایجاد ظرفیت برای ارائه راهحلهای نوآورانه در مواجهه با مسائل و اولویتهای ملی و ترویج علم استوار است. در همین چارچوب، حمایت از پژوهشهای اکتشافی و تحولآفرین نیز بهعنوان مسیر جدیدی به برنامههای بنیاد اضافه شده است.
سه گرنت جدید برای حمایت از ایدههای علمی پرریسک
هرمزنژاد با اشاره به ناکافی بودن حمایتهای معمول دانشگاهها برای پیشبرد برخی تحقیقات بنیادی اظهار کرد: محدودیت منابع مالی و تعدد مسائل دانشگاهها، ضرورت ایجاد سازوکارهای حمایتی جدید را افزایش داده است. بر همین اساس، سه مسیر حمایتی شامل گرنتهای پژوهشی اکتشافی، گرنتهای تحولآفرین و گرنت مهر تحولآفرین طراحی شدهاند.
وی هدف از این برنامهها را افزایش توان پژوهشگران برای دنبال کردن ایدههای نوآورانه و مرزشکن دانست و گفت: در این طرحها، کنجکاوی علمی و دستیابی به درک بنیادین از پدیدهها اهمیت ویژهای دارد. ممکن است برخی تحقیقات به نتیجه مورد انتظار نرسند، اما پذیرش این ریسک برای دستیابی به دستاوردهای بزرگ علمی ضروری است.
رئیس بنیاد علم ایران درباره تفاوت این حمایتها توضیح داد: در گرنتهای اکتشافی، توسعه دانش بنیادی و دستیابی به نظریههای جدید با محوریت پژوهشگر دنبال میشود. در گرنتهای تحولآفرین، هدف دستیابی به محصولات نوآورانه و فناوریهای جدید از طریق فعالیت تیمهای پژوهشی است.
وی ادامه داد: گرنت مهر تحولآفرین نیز با تکیه بر برنامه مهر بنیاد و با هدف هدایت راهبردی تحقیقات برای حل چالشهای کلان کشور طراحی شده است. خروجی این برنامه میتواند شامل اسناد سیاستی و برنامههای اقدام در سطح ملی باشد.
هرمزنژاد با اشاره به پیشبینی حمایتهای مالی قابلتوجه و دورههای زمانی بلندمدت برای این برنامهها اظهار کرد: دوره حمایت از این تحقیقات میتواند تا پنج سال در نظر گرفته شود و متناسب با ماهیت و نیازهای هر پروژه، امکان ادامه حمایت نیز وجود خواهد داشت.
وی در پایان از آماده شدن آییننامههای اجرایی این گرنتها خبر داد و گفت: فراخوانهای مربوط بهزودی منتشر میشوند. همچنین برای آشنایی پژوهشگران و داوران با ضوابط ارزیابی و نحوه تدوین پیشنهادهای پژوهشی، کارگاههای آموزشی برگزار خواهد شد تا این حمایتها متناسب با ویژگیها و اقتضائات پژوهشهای مرزشکن اجرا شوند.
انتهای پیام/