کودکان باید یاد بگیرند پاسخهای هوش مصنوعی را به چالش بکشند
سیدابراهیم ابطحی، عضو هیئت علمی دانشکده کامپیوتر دانشگاه صنعتی شریف، در گفتوگو با آناتک با اشاره به تغییر جایگاه علوم کامپیوتر در زندگی روزمره گفت: آموزش کامپیوتر باید با هدفی مشخص دنبال شود و یادگیری این حوزه بهتنهایی نمیتواند هدف نهایی آموزش باشد؛ با این حال، گسترش فناوریهایی مانند هوش مصنوعی و تأثیر آنها بر سبک زندگی، ضرورت یادگیری و شناخت این فناوریها را بیش از گذشته نمایان کرده است.
وی افزود: دستاوردهای جدید حوزه رایانه باید به جوانان کمک کنند تا توانایی مواجهه با فناوریهای تأثیرگذار و در عین حال تهدیدآمیز را کسب کنند. جوانان برای بهرهبرداری از فرصتهای این فناوریها و مقابله با آسیبهای احتمالی آنها، باید دو ویژگی اساسی عاملیت و کنشگری را در خود تقویت کنند.
ایطحی: آموزش مهارتهایی مانند تفکر، مباحثه و گفتوگو به کودکان کمک میکند تا از ظرفیت فناوریهایی نظیر هوش مصنوعی، هم برای تأمین منافع فردی و هم در راستای تحقق خیر عمومی بهره بگیرند
عاملیت و کنشگری؛ دو مهارت ضروری برای مواجهه با فناوری
ابطحی در تشریح مفهوم عاملیت و کنشگری بیان کرد: جامعهای فعال به جوانانی نیاز دارد که در مواجهه با فناوری، صرفاً مصرفکننده و منفعل نباشند، بلکه بتوانند در استفاده از ظرفیتهای آن نقش مؤثری ایفا کنند. پرورش این تواناییها را میتوان از سنین پایین آغاز کرد. در این مسیر، رایانه بهعنوان نخستین ابزار برنامهپذیری میتواند در اختیار کودکان قرار گیرد تا بیاموزند چگونه رفتار آن را بر اساس خواستهها و اهداف خود تنظیم کنند.
عضو هیئت علمی دانشکده کامپیوتر دانشگاه صنعتی شریف با تأکید بر ضرورت آموزشهای مکمل برای شکلگیری این توانمندیها گفت: پرورش عاملیت و کنشگری در کودکان مستلزم توجه به آموزش هوش اخلاقی نیز هست. هوش اخلاقی با آموزش سنتی اخلاق که عمدتاً بر نصیحت متکی است، تفاوت دارد و به تقویت قابلیتهایی کمک میکند که فرد را از تمرکز صرف بر منافع شخصی فراتر میبرد.
وی بردباری، قناعت، همدلی با دیگران و وجدان را از مهمترین مؤلفههای هوش اخلاقی برشمرد و افزود: انسان باید بتواند در کنار توجه به منافع فردی، خیر جمعی را نیز در تصمیمگیریهای خود لحاظ کند. هوش اخلاقی قابلیتی اکتسابی است و امکان پرورش آن از دوران کودکی وجود دارد.
ابطحی با اشاره به لزوم تقویت تواناییهای فکری در کنار آموزش اخلاق اظهار کرد: آموزش مهارتهایی مانند تفکر، مباحثه و گفتوگو به کودکان کمک میکند تا از ظرفیت فناوریهایی نظیر هوش مصنوعی، هم برای تأمین منافع فردی و هم در راستای تحقق خیر عمومی بهره بگیرند. افرادی که از این توانمندیها برخوردار باشند، در موقعیتهایی که منافع شخصی با منافع عمومی در تعارض قرار میگیرد، میتوانند تصمیمهای آگاهانهتری اتخاذ کنند.
آموزش تفکر انتقادی برای شناخت فرصتها و تهدیدهای هوش مصنوعی
وی با تأکید بر ضرورت آموزش تفکر انتقادی به نسل جدید گفت: فناوریهای نوین، بهویژه ابزارهای هوش مصنوعی و سامانههای خودمختار، در کنار فرصتهای متعدد، میتوانند پیامدها و آسیبهایی نیز به همراه داشته باشند. از این رو، کودکان باید از سنین پایین بیاموزند که در مواجهه با این فناوریها پرسشگر باشند و اطلاعات را بدون شناخت و بررسی نپذیرند.
ابطحی با بیان اینکه تفکر انتقادی مستلزم درک و ارزیابی اطلاعات است، افزود: کودکان باید یاد بگیرند به جای پذیرش و تبعیت بدون شناخت، درباره موضوعات پرسش کنند، پاسخها را مورد بررسی قرار دهند و بر اساس آگاهی تصمیم بگیرند. یادگیری مبتنی بر پرسشگری به فرد کمک میکند تا دلیل آموختن هر موضوع را درک کند و اطلاعات تازه را با دانش پیشین خود پیوند دهد.
این استاد دانشگاه با اشاره به پیوند میان علوم کامپیوتر و تفکر انتقادی بیان کرد: آموزش علوم کامپیوتر باید به تقویت قدرت پرسشگری و تحلیل در افراد کمک کند. برای مثال، دانشآموز هنگام استفاده از هوش مصنوعی باید علاوه بر توجه به مزایای این فناوری، پیامدهای احتمالی بهکارگیری آن را نیز ارزیابی کند.
ابطحی ادامه داد: اگر دانشآموزی برای انجام تمرینهای درسی از هوش مصنوعی استفاده میکند، لازم است درباره پیامدهای این انتخاب نیز تأمل کند. برای نمونه، دریافت پاسخ یک مسئله از هوش مصنوعی بدون صرف تلاش و طی فرایند یادگیری، در مقایسه با دانشآموزی که ساعتها برای حل همان مسئله وقت گذاشته است، میتواند پرسشهایی درباره عدالت، وجدان و همدلی مطرح کند.
وی تأکید کرد: آموزش تفکر انتقادی به دانشآموزان کمک میکند تا به جای اتکای منفعلانه به ابزارهای هوشمند، درباره چگونگی استفاده از آنها تصمیم بگیرند و پیامدهای انتخاب خود را بسنجند. چنین رویکردی میتواند زمینهساز استفاده مسئولانه از فناوری باشد.
بهرهگیری از هوش مصنوعی باید در خدمت کاهش نابرابری باشد
ابطحی با اشاره به گسترش کاربرد هوش مصنوعی در حوزههای مختلف، از جمله حکمرانی، اظهار کرد: نگرانیها درباره این فناوری به استفادههای روزمره محدود نمیشود، بلکه بخشی از دغدغهها به توانایی سامانههای خودمختار برای مداخله در فرایندهای تصمیمگیری و حکمرانی مربوط است.
این عضو هیئت علمی دانشکده کامپیوتر دانشگاه صنعتی شریف با اشاره به پیامدهای اجتماعی هوش مصنوعی افزود: این فناوری میتواند بر نابرابریهای موجود در جهان تأثیر بگذارد و در برخی شرایط به تشدید آنها منجر شود. در مقابل، هوش مصنوعی ظرفیتهایی نیز برای کاهش نابرابریها و محدود کردن شکافهای دانشی در اختیار جامعه قرار میدهد.
وی در پایان با تأکید بر اهمیت چگونگی بهرهگیری از دستاوردهای هوش مصنوعی خاطرنشان کرد: جهتگیری استفاده از این فناوری و توانایی افراد در شناخت فرصتها و تهدیدهای آن، تعیینکننده تأثیر هوش مصنوعی بر جامعه است. پرورش جوانانی برخوردار از عاملیت، هوش اخلاقی و تفکر انتقادی میتواند زمینه استفاده آگاهانه از ظرفیتهای این فناوری را در راستای تأمین منافع فردی و تحقق خیر عمومی فراهم کند.
انتهای پیام/