انیمیشن بدون بازارپردازی فرهنگی، نیمی از ظرفیت صنعتی خود را از دست میدهد
به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، پیام اخیر رهبر انقلاب خطاب به اقشار مختلف نخبگانی، بار دیگر بر ضرورت تقویت بنیه علمی کشور، حرکت به سوی مرزهای دانش و تبدیل ظرفیتهای علمی ایران به قدرت فناورانه تأکید کرده است. تحقق این رویکرد در حوزههای گردشگری، میراث فرهنگی و صنایع خلاق، مستلزم عبور از نگاه صرفاً زیرساختمحور و حرکت به سمت طراحی، تولید و بهرهگیری از فناوریهای پیشرفته بومی است.
در همین ارتباط، در گفتوگو با مهدی جعفری جوزانی، مدیرعامل کارخانه صنایع سرگرمی مهوا و تهیهکننده انیمیشن، درباره ضرورت نگاه صنعتی به انیمیشن، معماری زنجیره عرضه، اهمیت بازارپردازی فرهنگی و ظرفیتهای اقتصادی صنایع سرگرمی صحبت کردهایم.
انیمیشن؛ از نگاه پروژهای تا معماری کارخانهای
انیمیشن در ایران همچنان با چالشهایی در حوزه تولید و اقتصاد مواجه است. به نظر شما مهمترین مسئلهای که مانع شکلگیری یک صنعت پایدار در این حوزه شده، چیست؟
به نظرم یکی از اشتباهات راهبردی که در دهههای گذشته گریبانگیر بخش مهمی از هنر-صنعت انیمیشن در کشور بوده، نگاه تکپروژهای و کارگاهی به این مدیوم است. در این رویکرد، گروهی دور هم جمع میشوند، اثری دشوار و زمانبر خلق میکنند و با پایان نمایش آن، گروه پراکنده میشود و حاصل کار نیز در آرشیوها باقی میماند. در حالی که انیمیشن بیش از آنکه شبیه یک تابلوی نقاشی تکرارناپذیر باشد، به محصول یک صنعت پیشرفته شباهت دارد که نیازمند طراحی دقیق چرخه عمر محصول است.
در مباحث نظری رسانه و اقتصاد هنر، اطلاق عنوان صنعت به سینما امری متداول است؛ اما به اعتقاد من، مؤلفههای یک کارخانه صنعتی، مانند خط تولید منعطف، استانداردهای کنترل کیفیت، تقسیم کار تخصصی، مدیریت دارایی فکری (IP) و نرخ بازگشت سرمایه، در هیچ شاخهای از تصویر به اندازه انیمیشن شفاف و ملموس نیست.
در سینمای زنده گاهی شانس، حضور یک ستاره یا فضای حسی حاکم بر صحنه میتواند برخی کمبودهای فرآیندی را بپوشاند؛ اما در انیمیشن همهچیز متکی بر مهندسی دقیق فریمها، پایپلاین نرمافزاری و محاسبات صنعتی است. انیمیشن بدون معماری دقیق یک کارخانه تولید نمیشود و بدون زنجیره پیوسته عرضه و تجاریسازی نیز نمیتواند به حیات اقتصادی خود ادامه دهد.به همین دلیل، ما در کارخانه صنایع سرگرمی مهوا تلاش کردهایم به جای نگاه تکپروژهای، به انیمیشن بهعنوان یک فرآیند صنعتی و اقتصادی نگاه کنیم.
مهندسی عرضه؛ حلقه مفقوده اقتصاد انیمیشن
پس از تولید یک اثر انیمیشن، چه مراحلی باید طی شود تا آن اثر بتواند به یک محصول اقتصادی و دارای بازار پایدار تبدیل شود؟
به نظرم تولید فنی تنها بخشی از مسیر است و پس از آن، اثر وارد مرحله حساس مهندسی عرضه میشود. در ادبیات توزیع حرفهای، یک اثر سینمایی انیمیشن باید سفر زمانبندیشده و هوشمندی را طی کند. این مسیر ابتدا با حضور در رویدادها و جشنوارههای تخصصی ملی و بینالمللی آغاز میشود؛ جایی که اثر میتواند برند خود را تثبیت کند، توجه منتقدان را جلب کند و بازخوردهای اولیه را بسنجد.
پس از آن، نوبت اکران گسترده داخلی و ارتباط با مخاطب عام در سینماهاست؛ مرحلهای که به تثبیت نام تجاری کاراکترها در ذهن خانوادهها کمک میکند.
در ادامه، بازاریابی منطقهای و جهانی برای ورود به بازارهای خارجی و سالنهای سینمای خارج از مرزها اهمیت پیدا میکند. شبکه نمایش خانگی و پخش برخط یا VOD نیز مرحله دیگری از این زنجیره است که امکان رساندن اثر به طیف وسیعی از کاربران خانگی را فراهم میکند. در این بخش، قابلیتهایی مانند تنوع زبانی و دوبله اختصاصی اهمیت زیادی دارند. در نهایت، پخش تلویزیونی و حضور در پلتفرمهای عمومی به تثبیت اثر در حافظه جمعی جامعه و عمومیتبخشی به آن کمک میکند.
به اعتقاد من، اگر این مراحل بهصورت یک زنجیره منسجم و از پیش طراحیشده دنبال شوند، میتوانند زمینه شکلگیری یک بازار پایدار برای انیمیشن را فراهم کنند.
تجربه «افسانه سپهر» نیز در همین چارچوب قابل بررسی است. این اثر پس از حضور در جشنوارههای معتبر جهانی و کسب جوایز متعدد، وارد مرحله اکران داخلی شد و در ادامه توانست راه خود را به سالنهای سینمای روسیه باز کند. این اتفاق، ظرفیت دیپلماسی هنر و حضور آثار ایرانی در بازارهای بینالمللی را نشان داد؛ فرآیندی که همچنان ادامه دارد. ورود این انیمیشن به بستر VOD و پلتفرم فیلیمو، با امکان دوبله چندزبانه، بخش دیگری از نقشه توزیع آن را تکمیل کرده است.
بازارپردازی فرهنگی؛ تولد اقتصادی دوباره یک انیمیشن
شما بر توسعه محصولات جانبی، بازی رایانهای و سریالهای مشتقشده از انیمیشن تأکید دارید. بازارپردازی فرهنگی چه جایگاهی در اقتصاد انیمیشن دارد و چرا باید از ابتدای تولید به آن فکر کرد؟
به نظرم تمایز بنیادین انیمیشن با سینمای سنتی درست در همین مرحله آشکار میشود. جایی که سینمای زنده معمولاً متوقف میشود، اما جهان انیمیشن تازه تولد اقتصادی اصلی خود را تجربه میکند. خلق دنیای برند یا «فرانچایز»، توسعه محصولات جانبی یا مرچندایز، ساخت بازیهای ویدئویی و تولید اسپینآفها و سریالهای مشتقشده، بخش مهمی از ظرفیت اقتصادی انیمیشن را تشکیل میدهند.
در اقتصاد سرگرمی امروز دنیا، بخش عمدهای از سود کمپانیهای بزرگ صرفاً از گیشه بلیتفروشی حاصل نمیشود؛ بلکه فروش اکشنفیگورها، نوشتافزار، پوشاک، بازیهای موبایلی و تولید فصلهای سریالی با محوریت کاراکترها نیز سهم مهمی در درآمد این شرکتها دارد.
وقتی کودکی با قهرمان یک انیمیشن همذاتپنداری میکند، دوست دارد آن کاراکتر را در اتاق خواب، روی کیف مدرسه، در فضای تعاملی بازیهای رایانهای و در اپیزودهای کوتاه هفتگی همراه خود داشته باشد. بنابراین، اگر یک انیمیشن فاقد پیوستهای تجاری و رسانهای باشد، نیمی از ظرفیت صنعتی خود را بلااستفاده گذاشته است.
در مورد «افسانه سپهر» نیز همین نگاه را دنبال کردهایم. آنچه برای ما اهمیت دارد، این است که جهان خلقشده در این انیمیشن به پایان نمایش سینمایی آن محدود نشود. برنامهریزی برای تولید محصولات جانبی، ساخت بازی رایانهای و توسعه سریال انیمیشنی بر پایه شخصیتهای این اثر، در همین راستا مطرح شده است.
این تصمیم به معنای آن است که ما جهان خلقشده را نه یک پایان، بلکه آغازی برای گردش مالی در صنعت سرگرمی، اشتغالزایی مستمر برای متخصصان فنی و هنری و ماندگاری هویت کاراکترها در میان کودکان و نوجوانان میدانیم. در واقع، بازارپردازی فرهنگی کمک میکند یک اثر از قالب محصولی با عمر محدود خارج شود و به یک دارایی فکری تبدیل شود که قابلیت توسعه و درآمدزایی در بسترهای مختلف را دارد.
با توجه به تجربه مهوا و مسیری که با «افسانه سپهر» طی شده، آینده صنایع فرهنگی و صنعت انیمیشن ایران را چگونه ارزیابی میکنید؟
به اعتقاد من، انیمیشن ایران برای اینکه صرفاً نام صنعت را یدک نکشد و از وابستگی محض به حمایتهای تکموردی رها شود، راهی جز حرکت در این مسیر ندارد.
تجربه آثاری مانند «افسانه سپهر» نشان میدهد وقتی زیرساخت، دانش فنی، هنر قصهگویی و بازاریابی زنجیرهای در قالب یک اراده صنعتی کنار هم قرار بگیرند، سینمای انیمیشن نهتنها میتواند روی پای خود بایستد، بلکه قادر است به موتور محرک کل اکوسیستم صنایع خلاق کشور تبدیل شود.
به نظرم مسئله اصلی این است که باید از مرحله تولید یک اثر عبور کنیم و به طراحی یک جهان سرگرمی برسیم؛ جهانی که بتواند در سینما، تلویزیون، پلتفرمهای دیجیتال، بازیهای رایانهای و محصولات جانبی حضور داشته باشد. این همان نگاهی است که میتواند به تداوم فعالیت مجموعههای تولیدی، حفظ نیروهای متخصص، ایجاد اشتغال و شکلگیری اقتصاد پایدار در حوزه صنایع فرهنگی کمک کند.
انتهای پیام/