سوزش و گزگز پا‌ها را به حساب دیابت نگذارید؛ احتمال آسیب عصبی وجود دارد

به گزارش خبرگزاری آنا و به نقل از انجمن بررسی و مطالعه درد در ایران، هم‌زمان با روز جهانی دیابت، توجه به عوارض کمتر شناخته‌شده این بیماری، از جمله درد‌های عصبی، اهمیت ویژه‌ای دارد. دکتر محمدحسین دلشاد، فلوشیپ فوق‌تخصصی درد و دبیر انجمن بررسی و مطالعه درد در ایران، با اشاره به نوروپاتی دیابتی به‌عنوان یکی از عوارض مهم دیابت اظهار کرد: آسیب اعصاب محیطی در اثر دیابت می‌تواند موجب بروز درد‌هایی به شکل سوزش، احساس برق‌گرفتگی، تیرکشیدن، مورمور شدن و حساسیت شدید به لمس شود. این علائم معمولاً ابتدا در انگشتان و کف پا ظاهر می‌شوند و ممکن است به ساق پا‌ها گسترش پیدا کنند.

وی افزود: همه بیماران مبتلا به نوروپاتی دیابتی الزاماً درد ندارند و گاهی کاهش حس و بی‌حسی، علامت اصلی بیماری است. این وضعیت به‌ویژه از آن جهت اهمیت دارد که بیمار ممکن است متوجه زخم، تاول، سوختگی یا آسیب‌های پا نشود و در صورت بی‌توجهی، این ضایعات به عفونت و زخم‌های عمیق منجر شوند. البته هر دردی در بیمار دیابتی ناشی از نوروپاتی نیست و مشکلات عروقی، بیماری‌های ستون فقرات، اختلالات عضلانی و اسکلتی و حتی کمبود ویتامین B۱۲ نیز باید در تشخیص افتراقی بررسی شوند.

این فلوشیپ فوق‌تخصصی درد با تأکید بر ضرورت تشخیص دقیق ادامه داد: نخستین گام در مدیریت درد‌های دیابتی، بررسی علت درد و ارزیابی وضعیت عصبی و عروقی بیمار است. کنترل مناسب قند خون، فشار خون و چربی خون، اصلاح اضافه‌وزن و رعایت اصول سبک زندگی سالم می‌توانند به پیشگیری یا کند شدن روند پیشرفت آسیب عصبی کمک کنند، هرچند کنترل قند خون به‌تنهایی لزوماً درد موجود را از بین نمی‌برد.

دکتر دلشاد درباره درمان دارویی درد‌های نوروپاتیک دیابتی گفت: مسکن‌های معمولی مانند استامینوفن و دارو‌های ضدالتهاب همیشه پاسخ مناسبی به این نوع درد نمی‌دهند، زیرا منشأ درد، آسیب و اختلال در عملکرد اعصاب است. دارو‌هایی مانند گاباپنتین و پره‌گابالین، دولوکستین و ونلافاکسین و برخی دارو‌های ضدافسردگی سه‌حلقه‌ای و مسدودکننده‌های کانال سدیمی از گزینه‌های درمانی معتبر هستند که انتخاب آنها به شرایط بیمار، شدت درد، بیماری‌های همراه و عوارض احتمالی بستگی دارد.

وی افزود: در برخی بیماران، درمان‌های موضعی مانند فرآورده‌های لیدوکائین و کپسایسین نیز می‌توانند به کاهش درد کمک کنند. در مواردی که درد با درمان‌های اولیه به اندازه کافی کنترل نمی‌شود، ارزیابی توسط متخصص درد و بررسی روش‌های تخصصی‌تر ضرورت پیدا می‌کند. از جمله این روش‌ها می‌توان به مداخلات اینترونشنال درد و در بیماران منتخب مبتلا به درد نوروپاتیک مزمن و مقاوم، تحریک طناب نخاعی اشاره کرد که انتخاب آن نیازمند ارزیابی دقیق و بررسی شرایط اختصاصی بیمار است.

دبیر انجمن بررسی و مطالعه درد در ایران با هشدار درباره مصرف خودسرانه دارو‌های مسکن قوی تصریح کرد: دارو‌های مخدر یا اپیوئیدی به دلیل خطر وابستگی، تحمل دارویی و عوارض جدی، برای درمان معمول درد‌های نوروپاتیک دیابتی توصیه نمی‌شوند و بیماران باید از مصرف خودسرانه و طولانی‌مدت این دارو‌ها پرهیز کنند.

وی همچنین مراقبت از پا‌ها را بخش جدایی‌ناپذیر مدیریت دیابت دانست و گفت: بیماران باید هر روز کف پا، پاشنه و فضای بین انگشتان را از نظر زخم، تاول، ترک پوستی، تورم و تغییر رنگ بررسی کنند، از راه رفتن با پای برهنه بپرهیزند و از کفش مناسب استفاده کنند. معاینه منظم حس محافظتی و وضعیت عروقی پا نیز ضروری است. غربالگری نوروپاتی در مبتلایان به دیابت نوع دو از زمان تشخیص و در مبتلایان به دیابت نوع یک، پنج سال پس از تشخیص آغاز می‌شود و باید دست‌کم سالانه تکرار شود.

دکتر دلشاد تأکید کرد: هدف از درمان درد‌های دیابتی صرفاً کاهش شدت درد نیست، بلکه بهبود خواب، حفظ توانایی حرکتی، افزایش استقلال بیمار و ارتقای کیفیت زندگی اوست. درد، سوزش و بی‌حسی مداوم پا‌ها نباید به‌عنوان پیامد طبیعی دیابت یا افزایش سن پذیرفته شود، تشخیص زودهنگام، درمان مناسب و پیگیری تخصصی می‌توانند از بسیاری از عوارض پیشگیری کنند. روز جهانی دیابت نیز فرصت مناسبی برای افزایش آگاهی عمومی درباره این عوارض و اهمیت مراجعه به‌موقع بیماران است.