صنایع فرهنگی خلاق؛ ظرفیتی اقتصادی که بدون حمایت رسانه‌ای دیده نمی‌شود
به گزارش پیام اخیر رهبر انقلاب خطاب به اقشار مختلف نخبگانی، بار دیگر بر ضرورت تقویت بنیه علمی کشور، حرکت به سوی مرز‌های دانش و تبدیل ظرفیت‌های علمی ایران به قدرت فناورانه تأکید کرده است. تحقق این رویکرد در حوزه‌های گردشگری، میراث فرهنگی و صنایع خلاق، مستلزم عبور از نگاه صرفاً زیرساخت‌محور و حرکت به سمت طراحی، تولید و بهره‌گیری از فناوری‌های پیشرفته بومی است.
در همین ارتباط، سعید صائمی، مدیرعامل شتاب‌دهنده و خانه خلاق و نوآوری رضوان، در گفت‌و‌گو با خبرنگار خبرگزاری آنا، با اشاره به ظرفیت‌های گسترده اقتصاد فرهنگ افزود: بازارپردازی فرهنگی یکی از مسیر‌های مهم توسعه کسب‌وکار‌های خلاق است. این حوزه می‌تواند با پیوند دادن شخصیت‌های داستانی به مجموعه‌ای از محصولات متنوع، زمینه شکل‌گیری زنجیره‌های اقتصادی در صنایع فرهنگی را فراهم کند.
وی عنوان کرد:بازارپردازی فرهنگی یا آنچه در ادبیات بین‌المللی با عنوان «Cultural Merchandising» شناخته می‌شود، به فعالیت کسب‌وکار‌هایی اشاره دارد که با خلق یک شخصیت یا کاراکتر، مجموعه‌ای از محصولات متناسب با آن را طراحی و عرضه می‌کنند. در چنین مدلی، یک شخصیت فرهنگی می‌تواند مبنای تولید محصولاتی همچون عروسک، اسباب‌بازی، بازی‌های رایانه‌ای، انیمیشن، نوشت‌افزار و دیگر اقلام مرتبط قرار گیرد.
صائمی گفت: ویژگی مهم کسب‌وکار‌هایی که از فناوری‌های نوین فرهنگی بهره می‌برند، ایجاد ارتباط میان محصولات مختلف و شکل‌دادن به یک زنجیره منسجم در بازار کودک و نوجوان است. از همین رو، چنین مجموعه‌هایی را می‌توان در زمره کسب‌وکار‌های فرهنگ‌بنیان نیز قرار داد؛ چراکه فعالیت آنها از تولید یک اثر فرهنگی فراتر می‌رود و به عرصه‌های متنوع تولید و عرضه محصول راه پیدا می‌کند.
هم‌افزایی؛ ضرورتی برای عبور ایده‌های فرهنگی از مرحله تولید
مدیرعامل شتاب‌دهنده و خانه خلاق و نوآوری رضوان افزود: گردهمایی فعالان حوزه صنایع فرهنگی یکی از پیش‌نیاز‌های توسعه این کسب‌وکار‌ها است. تولیدکنندگان محصولات فرهنگی باید فرصت داشته باشند در قالب رویداد‌های فناورانه، نمایشگاه‌ها و کارگاه‌های انتقال تجربه با یکدیگر ارتباط برقرار کنند و از ظرفیت‌های متقابل بهره بگیرند.
صائمی اظهار کرد: چنین برنامه‌هایی صرفاً محلی برای معرفی ایده‌ها نیستند، بلکه بستری برای ارتقای توانمندی اقتصادی صاحبان کسب‌وکار نیز به شمار می‌روند. در این گردهمایی‌ها، فعالان فرهنگی می‌توانند طرح‌های خود را برای دیگران تشریح کنند، شیوه ارائه ایده به سرمایه‌گذاران را بیاموزند و نقاط ضعف برنامه‌هایشان را پیش از ورود به مرحله جذب سرمایه شناسایی و اصلاح کنند.
وی افزود: بسیاری از ایده‌پردازان جوان با سازوکار‌های اقتصادی و الزامات معرفی کسب‌وکار به سرمایه‌گذاران آشنایی کافی ندارند، بر اهمیت آموزش مهارت‌های ارائه و جذب سرمایه تأکید کرد. به گفته او، دوره‌ای که در آستانه برگزاری رویداد «بازارپردازی تهران» برگزار شد، با همین هدف شکل گرفت تا شرکت‌کنندگان بتوانند طرح‌های خود را بازنگری کنند و برای حضور مؤثرتر در فضای اقتصادی آمادگی بیشتری به دست آورند.
این فعال حوزه صنایع فرهنگی گفت: ایجاد یک ساختار منسجم برای شناسایی و پشتیبانی از ظرفیت‌های موجود را از مطالبات مهم این بخش است. لذا توجه هماهنگ معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به کسب‌وکار‌های فرهنگی بسیار مهم خواهد بود
وی افزود: یکی از مشکلات موجود، فعالیت پراکنده مجموعه‌هایی است که هرکدام بخشی از زنجیره تولید یا توزیع محصولات فرهنگی را بر عهده دارند، اما ارتباط مؤثری با دیگر بازیگران این عرصه ندارند. همین گسست ارتباطی موجب می‌شود بسیاری از فرصت‌های همکاری و ظرفیت‌های مکمل بلااستفاده باقی بماند. او تأکید کرد که برای شکل‌گیری یک بازار پایدار، مجموعه‌های فعال در مراحل مختلف تولید، توسعه و توزیع باید در کنار یکدیگر قرار گیرند و امکان همکاری میان آنها فراهم شود.
رسانه‌ها؛ حلقه اتصال شخصیت‌های فرهنگی با بازار
صائمی در ادامه، رسانه‌ها را از بازیگران اثرگذار در رونق صنایع فرهنگی دانست و گفت: معرفی شخصیت‌هایی که مبنای تولید محصولات فرهنگی قرار می‌گیرند، یکی از مهم‌ترین وظایف رسانه‌ای در این زمینه است. به اعتقاد او، حتی اگر یک مجموعه بتواند محصولی باکیفیت و مبتنی بر یک شخصیت فرهنگی تولید کند، بدون برخورداری از امکان معرفی و دیده‌شدن، دستیابی به مخاطبان گسترده دشوار خواهد بود.
وی در این زمینه به تجربه تولید مجموعه پویانمایی «سلام بر ابراهیم» در خانه خلاق و نوآوری رضوان اشاره کرد که چند سال پیش از شبکه سه سیما پخش شد و مورد استقبال مخاطبان قرار گرفت. این تجربه از نگاه او نشان می‌دهد که برخورداری از بستر‌های رسانه‌ای تا چه اندازه می‌تواند در معرفی یک اثر و شناساندن شخصیتی که محصولات مختلف بر اساس آن شکل گرفته‌اند، مؤثر باشد.
مدیرعامل شتاب‌دهنده رضوان همچنین با اشاره به ظرفیت شخصیت‌های ایرانی در بازار محصولات فرهنگی عنوان کرد: استقبال از کاراکتر‌های داخلی همچنان وجود دارد. براساس برخی پیمایش‌ها، با وجود تبلیغات گسترده شخصیت‌های خارجی در بازار ایران و دیگر کشورها، یک شخصیت ایرانی در میان ۱۰ کاراکتر برتر و پرفروش قرار گرفته است که این موضوع نشانه‌ای از علاقه مخاطبان به تولیدات بومی است.
صائمی گفت: مسئله اصلی کمبود تقاضا برای شخصیت‌ها و مفاهیم ایرانی نیست، بلکه فاصله میان ظرفیت‌های فرهنگی و سازوکار‌های اقتصادی است. بسیاری از فعالان این عرصه از توانایی ایده‌پردازی و خلق شخصیت برخوردارند، اما در زمینه تجاری‌سازی ایده‌ها و شناخت بازار با دشواری‌هایی مواجه هستند. از سوی دیگر، بخش اقتصادی نیز هنوز شناخت کافی از فرصت‌های موجود در این حوزه پیدا نکرده است.
وی افزود: برای توضیح تغییر الگوی مصرف فرهنگی نسل‌های مختلف، به تجربه دهه ۶۰ اشاره کنیم ؛ دوره‌ای که تعداد شخصیت‌های محبوب و محصولات فرهنگی در دسترس کودکان و نوجوانان محدودتر بود. شخصیت‌هایی مانند کلاه‌قرمزی، پسرخاله، قهرمانان مجموعه «فوتبالیست‌ها» و شخصیت‌های داستانی «بابا لنگ‌دراز» در آن سال‌ها به بخشی از خاطرات مشترک یک نسل تبدیل شدند و تصاویر آنها روی محصولاتی مانند کیف و لباس مدرسه نیز مورد استقبال قرار می‌گرفت.
صائمی عنوان کرد: البته شرایط نسل دهه ۹۰ متفاوت است؛ چراکه تنوع تولیدات انیمیشنی، داستانی و کتاب‌ها موجب شده کودکان و نوجوانان هرکدام علایق و شخصیت‌های محبوب متفاوتی داشته باشند و خاطرات فرهنگی مشترک میان هم‌نسلان آنها کمتر شکل بگیرد. افزون بر این، محدودیت‌های مرتبط با تولید محتوا برای گروه سنی کودک و نوجوان نیز بر روند طبیعی شکل‌گیری بازارپردازی فرهنگی اثر گذاشته است.
وی در پایان با تأکید دوباره بر ضرورت حضور فعال‌تر رسانه‌ها در این عرصه، خواستار توجه جدی‌تر خبرگزاری‌ها و رسانه‌ها به معرفی و حمایت از کسب‌وکار‌های فرهنگی شد. او ضمن قدردانی از پیگیری‌های خبرگزاری آنا در این زمینه، یادآور شد که صنایع فرهنگی در نقطه تلاقی دو حوزه مهم اقتصاد و فرهنگ قرار دارند و توسعه آنها مستلزم همراهی رسانه‌ها، نهاد‌های حمایتی و فعالان اقتصادی است.
انتهای پیام/