تجریشی: دانشگاه به استادانی نیاز دارد که فناوری را به قرارداد و محصول تبدیل کنند/ استقلال دانشگاهها را در چند دانشگاه محک بزنیم
مسعود تجریشی، رئیس دانشگاه صنعتی شریف، در گفتوگو با خبرنگار آنا، با تشریح ضرورت تقویت استقلال دانشگاهها، بر لزوم افزایش اختیارات مراکز آموزش عالی در حوزههای آموزشی، اداری و مالی تأکید کرد و افزود: دانشگاهها باید بتوانند متناسب با امکانات، نیازها و برنامههای خود درباره ظرفیت پذیرش دانشجو، ارتقای اعضای هیئت علمی و مدیریت منابع تصمیمگیری کنند.
تجریشی با بیان اینکه استقلال علمی یکی از ابعاد مهم استقلال دانشگاههاست، اظهار کرد: استقلال علمی به این معناست که دانشگاه بتواند درباره افزایش یا کاهش ظرفیت رشتههای تحصیلی خود تصمیم بگیرد. برای مثال، اگر دانشگاه در یک رشته با کمبود امکانات آزمایشگاهی یا کاهش تعداد اعضای هیئت علمی مواجه باشد، باید بتواند ظرفیت پذیرش دانشجو را متناسب با امکانات موجود تنظیم کند.
وی افزود: برای نمونه، در رشتهای مانند مهندسی کامپیوتر، اگر نسبت استاد به دانشجو ۴۵ به یک باشد، دانشگاه باید بتواند برای رسیدن به نسبت مطلوب ۳۰ به یک، ظرفیت پذیرش را کاهش دهد. در چنین شرایطی ممکن است لازم باشد تعداد دانشجویان ۵۰ نفر کمتر شود. این تصمیم با هدف حفظ کیفیت آموزش و متناسبسازی تعداد دانشجویان با امکانات دانشگاه اتخاذ میشود و لازم است دانشگاه در این زمینه اختیار کافی داشته باشد.
رئیس دانشگاه صنعتی شریف ادامه داد: دانشگاه باید بتواند درباره شیوه تأمین هزینههای آموزشی نیز متناسب با شرایط خود برنامهریزی کند. بهعنوان مثال، میتوان سازوکاری در نظر گرفت که دانشجویان متناسب با توان مالی خود در تأمین هزینههای آموزش مشارکت کنند و برای افرادی که امکان پرداخت ندارند، از طریق همکاری با بانکها تسهیلات و وام فراهم شود.
تجریشی تأکید کرد: این موضوع به معنای محدود کردن فرصت تحصیل به افراد برخوردار از توان مالی نیست؛ بلکه هدف این است که دانشجویانی که امکان پرداخت هزینه را دارند، آن را تأمین کنند و برای دانشجویانی که از چنین امکانی برخوردار نیستند، تسهیلات لازم پیشبینی شود. ما به عدالت آموزشی اعتقاد جدی داریم و باید فرصت تحصیل برای همه افراد فراهم باشد.
وی با اشاره به ارتباط میان استقلال دانشگاه و فراهم کردن فرصت فعالیت علمی برای دانشجویان گفت: دانشگاه باید بتواند سازوکارهایی را طراحی کند که دانشجویان فرصت و امکان بیشتری برای حضور و فعالیت در محیط دانشگاه داشته باشند. تحقق این هدف نیز مستلزم برخورداری دانشگاه از اختیارات لازم برای تصمیمگیری و مدیریت امور خود است.
ضرورت تدوین آییننامههای متناسب با نیازهای دانشگاه
رئیس دانشگاه صنعتی شریف یکی دیگر از ابعاد استقلال دانشگاه را امکان تدوین آییننامههای داخلی دانست و اظهار کرد: دانشگاه باید بتواند متناسب با اهداف و برنامههای خود درباره نحوه ارتقای اعضای هیئت علمی تصمیمگیری کند و آییننامههای موردنیازش را تدوین کند.
تجریشی افزود: برای مثال، ممکن است در ضوابط موجود، ارتقای عضو هیئت علمی پس از ۱۰ سال پیشبینی شده باشد، اما دانشگاه با توجه به برنامهها و نیازهای خود بخواهد این فرایند در پنج سال انجام شود. این موضوع نیز بخشی از اختیاراتی است که دانشگاه برای مدیریت سرمایه انسانی خود به آن نیاز دارد.
وی ادامه داد: البته ممکن است در چنین شرایطی درباره ضوابط تعیینشده از سوی دانشگاه پرسشها یا اعتراضهایی مطرح شود و موضوع از طریق وزارت علوم یا دیوان عدالت اداری مورد بررسی قرار گیرد. نکته اصلی این است که برای تحقق استقلال علمی، باید امکان تصمیمگیری متناسب با نیازهای هر دانشگاه وجود داشته باشد.
رئیس دانشگاه صنعتی شریف با اشاره به نقش سیاستگذاری کلان در تحقق استقلال دانشگاهها گفت: در برخی حوزهها، تحقق استقلال دانشگاه نیازمند تصمیمگیری در سطح حاکمیت است و در مواردی نیز باید زمینه اصلاح برخی محدودیتهای موجود در ساختارهای بالادستی فراهم شود.
ضرورت استفاده از ظرفیت بخش خصوصی در توسعه زیرساختهای دانشگاه
تجریشی در ادامه با اشاره به ظرفیت مشارکت بخش خصوصی در توسعه زیرساختهای دانشگاه اظهار کرد: دانشگاهها میتوانند از ظرفیتهای قانونی موجود برای جذب سرمایهگذاری بخش خصوصی و توسعه داراییها و زیرساختهای خود استفاده کنند.
وی افزود: برای نمونه، در دانشگاه ساختمانی وجود داشت که در ابتدا قصد واگذاری آن را داشتم، اما بعداً متوجه شدم بر اساس ظرفیتهای قانونی، امکان مشارکت بخش خصوصی و سرمایهگذاری در این ساختمان وجود دارد. با این حال، حدود نه ماه است که برای بازگرداندن نامهای که از دولت دریافت کردهام و پیگیری مراحل مربوط به این موضوع اقدام کردهام و همچنان فرایندهای اداری و استعلام از هیئت امنا در جریان است.
رئیس دانشگاه صنعتی شریف ادامه داد: پیشنهاد این است که دانشگاه بتواند ملک یا زمین خود را در اختیار بخش خصوصی قرار دهد تا سرمایهگذار با استفاده از ظرفیتهای موجود در ساختوساز مشارکت کند و بخشی از منافع حاصل نیز به دانشگاه اختصاص یابد. در چنین مدلی، دانشگاه زمین را تأمین میکند و بخش خصوصی سرمایهگذاری و اجرای پروژه را بر عهده میگیرد.
تجریشی با اشاره به ضرورت هماهنگی سازوکارهای اجرایی در این زمینه گفت: در اجرای چنین پروژههایی، موضوعاتی مانند عوارض شهرداری نیز مطرح میشود. شهرداری اعلام میکند که برای ساختمان در حال ساخت باید عوارض پرداخت شود. در حالی که دانشگاه برای اجرای پروژه و استفاده از ظرفیت بخش خصوصی نیازمند سازوکاری است که امکان مدیریت بهتر منابع و هزینهها را فراهم کند.
وی تصریح کرد: دانشگاه باید بتواند از منابع و داراییهای خود برای توسعه زیرساختها استفاده کند. اگر اختیارات لازم در این زمینه وجود داشته باشد، دانشگاه میتواند هزینههای موردنیاز را نیز مدیریت کند؛ بنابراین لازم است سازوکارهای موجود بهگونهای تنظیم شوند که امکان بهرهگیری مؤثر از ظرفیتهای دانشگاه فراهم شود.
تأکید بر سرمایهگذاری دانشگاه در انرژیهای تجدیدپذیر
رئیس دانشگاه صنعتی شریف به هزینههای تأمین انرژی دانشگاه اشاره کرد و گفت: سال گذشته در مجموع حدود ۶ میلیارد تومان بابت هزینههای یوتیلیتی پرداخت کردم. این در حالی است که گاز دانشگاه بهطور کامل قطع بود و در شش ماه اخیر مصرف گاز نداشتم. همچنین در همین مدت حدود ۶ میلیارد تومان بابت برق پرداخت کردم.
تجریشی افزود: در چنین شرایطی یکی از راهکارهایی که میتوان دنبال کرد، توسعه استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر و سرمایهگذاری در زیرساختهای تولید برق است. دانشگاه ظرفیت آن را دارد که با برنامهریزی مناسب، بخشی از برق موردنیاز خود را از طریق انرژی خورشیدی تأمین کند.
وی ادامه داد: برای تحقق این هدف میتوان سازوکاری در نظر گرفت که منابع مربوط به جریمههای انرژی، در صورت موافقت دستگاههای مربوط، به سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر اختصاص پیدا کند. اگر برای مدت دو سال از دریافت این جریمهها صرفنظر شود، دانشگاه میتواند منابع مالی مربوط را برای نصب پنلهای خورشیدی به کار بگیرد و بخشی از برق موردنیاز خود را تأمین کند.
رئیس دانشگاه صنعتی شریف با تأکید بر ضرورت ایجاد تناسب میان مسئولیتها و اختیارات مالی دانشگاهها اظهار کرد: دانشگاه باید بتواند در کنار تأمین هزینهها و انجام تعهدات مالی، از اختیارات لازم برای مدیریت منابع و بهرهمندی از خدمات موردنیاز خود نیز برخوردار باشد. زمانی که دانشگاه در زمینه مدیریت منابع و استفاده از ظرفیتهای موجود با محدودیت مواجه است، برنامهریزی برای کاهش هزینهها و توسعه زیرساختها نیز دشوار میشود.
تجریشی تأکید کرد: استقلال دانشگاه موضوعی است که درباره آن بسیار صحبت میشود، اما تحقق آن نیازمند فراهم شدن بسترهای اجرایی و اتخاذ تصمیمات جدی در سطح دولت است. استقلال نباید صرفاً در قالب اسناد و مباحث نظری مطرح باشد، بلکه باید امکان اجرای آن در ساختار اداره دانشگاهها فراهم شود.
پیشنهاد اجرای الگوی استقلال در چند دانشگاه منتخب
رئیس دانشگاه صنعتی شریف در ادامه با ارائه پیشنهادی برای عملیاتی شدن استقلال دانشگاهها گفت: دولت میتواند ابتدا سه یا چهار دانشگاه را برای اجرای این الگو انتخاب کند. این دانشگاهها لزوماً نباید شامل دانشگاه صنعتی شریف باشند و حتی میتوان دانشگاه تهران را بهعنوان یکی از دانشگاههای مادر برای اجرای این طرح در نظر گرفت.
وی افزود: در این الگو، دولت میتواند بخشی از محدودیتها و ضوابط اجرایی را برای دانشگاههای منتخب اصلاح کند و در مقابل، برنامهها و تعهدات مشخصی از آنها بخواهد تا دانشگاهها بتوانند در چارچوب اهداف تعیینشده، درباره امور خود تصمیمگیری کنند.
تجریشی ادامه داد: برای مثال، میتوان یک دوره پنجساله برای ارزیابی عملکرد این دانشگاهها در نظر گرفت و انتظارات مشخصی را از آنها تعیین کرد. اگر دانشگاهها در این دوره به اهداف موردنظر دست پیدا کردند، میتوان این الگو را به چهار دانشگاه دیگر نیز گسترش داد و در صورت محقق نشدن اهداف، دلایل و موانع بررسی شود.
وی تصریح کرد: جهتگیری آینده باید به سمت افزایش استقلال دانشگاهها باشد. این مسیر میتواند با اجرای عملیاتی طرح در چند دانشگاه آغاز شود و پس از بررسی نتایج و جمعبندی تجربهها، بهتدریج به سایر دانشگاهها نیز تسری پیدا کند.
ضرورت تسریع فرایند جذب اعضای هیئت علمی
رئیس دانشگاه صنعتی شریف در بخش دیگری از گفتوگو به فرایند جذب اعضای هیئت علمی اشاره کرد و گفت: یکی از موضوعات مهم در اداره دانشگاهها، فراهم بودن امکان جذب نیروی انسانی متناسب با نیازهای علمی و تخصصی آنهاست. در حال حاضر، پروندههای مربوط به هیئت جذب را حدود هشت ماه پیش ارسال کردهام، در حالی که دوره اعضای آن نیز به پایان رسیده است، اما هنوز پاسخ مشخصی دریافت نکردهایم.
تجریشی با تأکید بر ضرورت توجه به معیارهای متنوع در انتخاب اعضای هیئت علمی اظهار کرد: در جذب اعضای هیئت علمی نباید صرفاً به شاخصهایی مانند تعداد مقالات توجه کرد. دانشگاه به افرادی نیاز دارد که علاوه بر توانمندی علمی، در حوزه فناوری نیز فعالیت مؤثر داشته باشند، بتوانند قراردادهای پژوهشی و فناورانه منعقد کنند و از توانمندیهای اجتماعی لازم برای تعامل و فعالیت در محیط دانشگاه برخوردار باشند.
وی افزود: افرادی که در فرایند انتخاب اعضای هیئت علمی مشارکت میکنند نیز باید از تخصصها و دیدگاههای متنوع برخوردار باشند تا بتوانند ابعاد مختلف علمی، فناورانه، قراردادی و اجتماعی داوطلبان را بررسی کنند.
تجریشی در پایان با تأکید دوباره بر ضرورت حرکت از طرح موضوع استقلال دانشگاهها به سمت اجرای عملی آن گفت: استقلال دانشگاه موضوعی است که درباره آن صحبتهای زیادی مطرح میشود، اما مهم این است که بتوانیم آن را به شکل عملیاتی و اجرایی در دانشگاهها پیاده کنیم. میتوان این مسیر را ابتدا در دانشگاه تهران یا چند دانشگاه دیگر آغاز کرد و سپس بهتدریج نتایج را بررسی و درباره چگونگی توسعه این الگو در سایر دانشگاهها تصمیمگیری کرد.
انتهای پیام/