از کلاس درس تا کارخانه؛ ضرورت پیوند آموزش دانشگاهی با نیازهای صنعت

به گزارش خبرنگار آنا، ارتباط دانشگاه و صنعت یکی از مهم‌ترین پیش‌نیازهای توسعه علمی، تربیت نیروی انسانی متخصص و پاسخگویی به نیازهای واقعی جامعه است؛ ارتباطی که اگر از دوران تحصیل و در جریان آموزش دانشجویان شکل بگیرد، می‌تواند فاصله میان آموخته‌های نظری و نیازهای عملی بازار کار را کاهش دهد. این موضوع در رشته‌های فنی و مهندسی، به‌ویژه مهندسی عمران، اهمیت دوچندانی دارد؛ چراکه بسیاری از مفاهیم تخصصی این رشته زمانی به درک عمیق‌تر و کاربردی‌تر تبدیل می‌شوند که دانشجو بتواند نمونه واقعی آنها را در محیط صنعتی مشاهده کند.

در همین راستا، امروز جمعی از دانشجویان مهندسی عمران دانشگاه تهران به همراه استاد خود، امیررضا قیامی آزاد، رئیس مرکز تخصصی صنعت فولاد دانشگاه تهران، در یک کارخانه فولاد حضور یافتند تا از نزدیک با صنعت فولاد، فرایند تولید مقاطع فولادی و کاربرد این محصولات در سازه‌های عمرانی آشنا شوند.

این بازدید در چارچوب برنامه‌های آموزشی مرتبط با دروس تخصصی مهندسی فولاد برگزار شد و فرصتی فراهم آورد تا دانشجویان مباحثی را که پیش‌تر در کلاس‌های درس به‌صورت نظری و محاسباتی فرا گرفته بودند، در محیط واقعی صنعت مشاهده کنند. در جریان این برنامه، دانشجویان علاوه بر آشنایی با بخش‌های مختلف فعالیت صنعتی، فرصت یافتند پرسش‌ها و ابهامات تخصصی خود را با مدیران و مسئولان مجموعه مطرح کنند و پاسخ‌های مرتبط با موضوعات فنی و اجرایی را دریافت کنند.

آنچه در این بازدید بیش از هر موضوع دیگری مورد توجه دانشجویان قرار گرفت، امکان برقراری ارتباط میان مفاهیم تئوری و واقعیت‌های اجرایی و صنعتی بود؛ موضوعی که به اعتقاد آنان می‌تواند در تعمیق یادگیری، افزایش مهارت‌های تخصصی و شناخت بهتر مسیر آینده تحصیلی و شغلی تأثیرگذار باشد.

ارتباط صنعت و دانشگاه باید از بازدید‌های میدانی تا تعریف پایان‌نامه‌های مسئله‌محور تقویت شود

امیررضا قیامی‌آزاد، رئیس مرکز تخصصی صنعت فولاد دانشگاه تهران، در حاشیه این بازدید در گفت‌و‌گو با خبرنگار آنا، با تأکید بر ضرورت تقویت ارتباط صنعت و دانشگاه، اظهار کرد: یکی از محور‌های اصلی این ارتباط، حضور دانشجویان، استادان و حتی کارکنان دانشگاه در محیط‌های صنعتی و آشنایی نزدیک با فرایند‌های تولید است. در واقع، نخستین گام برای تحقق این هدف، برگزاری بازدید‌های علمی و صنعتی و فراهم کردن زمینه حضور دانشجویان در کارخانه‌هاست؛ چراکه آشنایی عملی با فرایند‌های صنعتی تأثیری متفاوت از آموزش‌های صرفاً نظری و توضیحات ارائه‌شده در کلاس درس دارد.

وی با اشاره به ازسرگیری بازدید‌های علمی پس از وقفه یک‌ساله ناشی از مجازی شدن آموزش دانشگاه‌ها افزود: پیش از این نیز بازدید‌های صنعتی به‌صورت مستمر برگزار می‌شد، اما با مجازی شدن آموزش و محدودیت‌های حضور دانشجویان، این برنامه‌ها در سطح گسترده‌ای متوقف شد. خوشبختانه با حضوری شدن دانشگاه‌ها، امکان ازسرگیری این فعالیت‌ها فراهم شده و بازدید اخیر را می‌توان آغاز دوباره این مسیر دانست.

رئیس مرکز تخصصی صنعت فولاد دانشگاه تهران با تأکید بر ضرورت حمایت ساختاری از بازدید‌های صنعتی بیان کرد: طی حدود شش تا هفت سال گذشته، بخش زیادی از این برنامه‌ها با بودجه شخصی و از طریق جذب حامی مالی برگزار شده است و حمایت سیستماتیک و ساختار مشخصی برای آن وجود ندارد. لازم است دولت و نهاد‌های مسئول با طراحی سازوکاری مشخص، برای بازدید‌های علمی و صنعتی بودجه اختصاص دهند؛ چراکه این حمایت می‌تواند در استمرار و گسترش چنین برنامه‌هایی تأثیر قابل‌توجهی داشته باشد.

قیامی‌آزاد، حضور صنعتگران در دانشگاه‌ها را دومین محور مهم تقویت ارتباط صنعت و دانشگاه دانست و گفت: همان‌طور که حضور دانشجویان و استادان در محیط صنعت اهمیت دارد، حضور فعال صنعتگران در دانشگاه‌ها نیز ضروری است؛ موضوعی که در حال حاضر با ضعف‌هایی همراه است.

وی ادامه داد: برگزاری سمینارها، همایش‌ها، نشست‌های تخصصی و گفت‌و‌گو‌های علمی با محوریت نیاز‌های صنعت می‌تواند زمینه حضور صنعتگران در دانشگاه‌ها را فراهم کند. از سوی دیگر، فعالان صنعتی با توجه به دسترسی به پروژه‌ها و برخورداری از ظرفیت‌های مالی و اجرایی، می‌توانند در حمایت از این برنامه‌ها و فعالیت‌های علمی نقش مؤثری ایفا کنند.

پایان‌نامه‌های دانشگاهی باید پاسخگوی نیاز واقعی صنعت باشند

رئیس مرکز تخصصی صنعت فولاد دانشگاه تهران با اشاره به ضرورت جهت‌دهی پروژه‌های تحقیقاتی دانشجویان به سمت مسائل واقعی صنعت تصریح کرد: یکی از موضوعات مهم در ارتباط صنعت و دانشگاه، تعریف پروژه‌های دانشجویی و به‌ویژه پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد و رساله‌های دکتری بر اساس نیاز‌های واقعی واحد‌های صنعتی است.

وی افزود: در حال حاضر بخشی از فعالیت‌های تحقیقاتی دانشجویان در قالب پروژه‌های صنعتی یا اصلاح آیین‌نامه‌ها و ضوابط فنی انجام می‌شود و نمونه‌هایی از این فعالیت‌ها نیز وجود دارد؛ اما همچنان فاصله قابل‌توجهی میان بخش زیادی از پژوهش‌های دانشگاهی و نیاز‌های واقعی صنعت مشاهده می‌شود.

قیامی‌آزاد با بیان اینکه تعداد قابل‌توجهی از پایان‌نامه‌ها و رساله‌های دانشگاهی عملاً پاسخگوی مسائل و چالش‌های صنعت نیستند، اظهار کرد: گام بعدی باید این باشد که موضوعات پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد و رساله‌های دکتری بر اساس مسائل و نیاز‌های واقعی صنعت تعریف شوند تا نتایج این تحقیقات قابلیت استفاده در محیط‌های صنعتی را داشته باشند.

وی در پایان تأکید کرد: برای تحقق این هدف، راهی جز تعامل مستمر و دوسویه میان دانشگاه و صنعت وجود ندارد. تا زمانی که صنعتگران به‌طور منظم در دانشگاه حضور نداشته باشند و دانشگاهیان نیز ارتباط مستقیم و مستمر با محیط‌های صنعتی برقرار نکنند، نیاز‌های واقعی صنعت به‌درستی شناسایی نمی‌شود و طبیعتاً امکان تعریف دقیق موضوعات پژوهشی نیز فراهم نخواهد شد. به نظر می‌رسد در شرایط فعلی، سهم فعالیت‌های علمی و دانشگاهی که به‌طور مستقیم در راستای حل مشکلات صنعت و پاسخگویی به نیاز‌های آن انجام می‌شوند، همچنان پایین است.

وقتی فرمول‌های کلاس درس در کارخانه جان می‌گیرند

عماد نادریان، دانشجوی ترم هفتم کارشناسی مهندسی عمران دانشگاه تهران، با اشاره به بازدید از کارخانه صنعتی فولاد در چارچوب درس سازه‌های فولادی ۲، این برنامه‌ها را فرصتی مؤثر برای تبدیل آموزش‌های نظری به تجربه‌ای ملموس و کاربردی دانست. وی معتقد است دانشجویان با حضور در محیط واقعی صنعت می‌توانند آنچه را در دانشگاه به‌صورت تئوری فرا گرفته‌اند، از نزدیک مشاهده کنند و شناخت دقیق‌تری از کاربرد مباحث درسی به دست آورند. نادریان با تأکید بر ضرورت گسترش چنین برنامه‌هایی در رشته‌های فنی و مهندسی، پیشنهاد کرد برای گرایش‌های مختلف مهندسی عمران از جمله راه و ترابری، ژئوتکنیک، سازه‌های فولادی و بتن، در هر ترم یک یا دو بازدید تخصصی برگزار شود. وی همچنین بر ضرورت برنامه‌ریزی اصولی برای این بازدیدها تأکید کرد و ارائه کاتالوگ‌های تخصصی، فراهم کردن شرایط مناسب برای شنیدن توضیحات کارشناسان و مشارکت فعال دانشجویان را از جمله اقداماتی دانست که می‌تواند اثربخشی آموزشی این برنامه‌ها را افزایش دهد.

صنعت؛ جایی برای مشاهده کاربرد آموخته‌ها

پارسا محمد اسماعیل، دانشجوی کارشناسی مهندسی عمران دانشگاه تهران، نیز ارتباط میان دانشگاه و صنعت را عاملی مهم در کاربردی شدن آموزش‌های مهندسی دانست و با اشاره به بازدید از کارخانه فولاد اظهار کرد که آشنایی حضوری با مقاطع فولادی به دانشجویان کمک می‌کند مباحثی را که در کلاس درس فرا می‌گیرند، در محیط واقعی صنعت مشاهده کنند. وی با بیان اینکه در نهایت دانش و مهارت کسب‌شده در دانشگاه باید در صنعت مورد استفاده قرار گیرد، بر ضرورت فراهم کردن زمینه آشنایی دانشجویان با محیط‌های صنعتی از دوران تحصیل تأکید کرد. محمد اسماعیل همچنین افزایش تعداد بازدیدهای علمی و گسترش همکاری‌های دانشگاه با واحدهای صنعتی را از جمله اقداماتی دانست که می‌تواند به بهبود فرایند یادگیری و ارتقای کیفیت آموزش دانشجویان کمک کند.

تجربه عملی؛ حلقه گمشده آموزش مهندسی

مهدی رستگارنیا، دانشجوی کارشناسی مهندسی عمران، با تأکید بر نقش تجربه عملی در تعمیق یادگیری دانشجویان، معتقد است مشاهده مستقیم مباحثی که در دانشگاه به‌صورت نظری تدریس می‌شوند، درک متفاوت و عمیق‌تری از مفاهیم تخصصی ایجاد می‌کند. وی با اشاره به تجربه تحصیلی خود در ۹ ترم دانشگاه بیان کرد که در رشته‌هایی مانند عمران و سایر رشته‌های مهندسی که با فعالیت‌های اجرایی و عملی ارتباط مستقیم دارند، هرچه فرصت تجربه و فعالیت عملی بیشتر باشد، بازدهی آموزشی نیز افزایش پیدا می‌کند. رستگارنیا جذاب‌تر شدن فرایند یادگیری، درک بهتر مفاهیم و شناخت دقیق‌تر از وظایف حرفه‌ای آینده را از مهم‌ترین مزایای آموزش عملی دانست و تأکید کرد اتکای صرف به مباحث نظری ممکن است دانش‌آموختگان را هنگام ورود به محیط کار با چالش‌هایی در به‌کارگیری آموخته‌های دانشگاهی مواجه کند؛ از این رو، افزایش بازدیدهای صنعتی می‌تواند زمینه آمادگی بیشتر دانشجویان برای ورود به بازار کار را فراهم کند.

بازدید صنعتی و ضرورت بازنگری در آموزش دانشگاهی

امیرعلی حیدری، دانشجوی کارشناسی مهندسی عمران، نیز با اشاره به اهمیت بازدیدهای صنعتی در تکمیل آموزش‌های دانشگاهی، کسب دانش تجربی را مکمل ضروری مباحث تئوری دانست. وی معتقد است دانشجویان باید در کنار آموزش‌های نظری و محاسباتی، فرصت بیشتری برای مشاهده کاربرد واقعی مفاهیم رشته تحصیلی خود داشته باشند تا شناخت دقیق‌تری از فضای فعالیت حرفه‌ای آینده به دست آورند. حیدری با تأکید بر ضرورت افزایش سهم فعالیت‌های عملی در برنامه‌های آموزشی دانشگاه، بازنگری در سرفصل‌های درسی و گسترش همکاری دانشگاه با صنعت را از جمله اقداماتی دانست که می‌تواند به بهبود کیفیت آموزش کمک کند. به گفته وی، حضور در محیط‌های صنعتی علاوه بر افزایش شناخت دانشجویان از رشته تحصیلی، چشم‌انداز روشن‌تری از آینده شغلی و حرفه‌ای آنان ایجاد می‌کند.

از شناخت مقاطع فولادی تا انتخاب مسیر شغلی

ارشیا سلیمانی، دانشجوی ورودی ۱۴۰۳ مهندسی عمران دانشگاه تهران، با اشاره به اهمیت ارتباط دانشگاه و صنعت اظهار کرد که بازدید از کارخانه‌ها به دانشجویان کمک می‌کند مباحث نظری، ریاضی و محاسباتی مطرح‌شده در کلاس‌های درس را در محیط واقعی صنعت مشاهده کنند و با نحوه کاربرد آنها در فرایندهای تولیدی آشنا شوند. وی با بیان اینکه این تجربه می‌تواند شناخت دانشجویان از شرایط فعالیت در کارخانه‌ها و محیط‌های صنعتی را افزایش دهد، افزود که چنین بازدیدهایی در تصمیم‌گیری درباره ادامه تحصیل، انتخاب گرایش در مقطع کارشناسی ارشد و شناخت فرصت‌های شغلی نیز تأثیرگذار است. سلیمانی همچنین افزایش بازدیدهای تخصصی در سایر دروس و گرایش‌های مهندسی عمران را اقدامی مفید دانست و تأکید کرد که آشنایی نزدیک با صنعت می‌تواند زمینه انتخاب آگاهانه‌تر مسیر تحصیلی و ورود بهتر به بازار کار را فراهم کند.

شناخت چالش‌های تولید؛ فراتر از طراحی روی کاغذ

امیرحسین سلطانی، دانشجوی ورودی ۱۴۰۳ مهندسی عمران دانشکده فنی دانشگاه تهران، با اشاره به اهمیت آشنایی دانشجویان با فرایند تولید مقاطع فولادی، بازدیدهای صنعتی را فرصتی برای شناخت ابعاد اجرایی و اقتصادی مباحث تخصصی مهندسی دانست. وی، معتقد است دانشجویان باید علاوه بر یادگیری فرمول‌ها و روابط طراحی، از نزدیک با انواع مقاطع فولادی موجود در کشور و جهان، کاربرد آنها و دشواری‌های تولید آشنا شوند. سلطانی با اشاره به موضوعاتی مانند جوشکاری، اتصالات پیچ و مهره‌ای و نگهداری سازه‌های فولادی بیان کرد که مشاهده این فرایندها به دانشجو کمک می‌کند هنگام طراحی، علاوه بر محاسبات نظری، محدودیت‌ها و شرایط واقعی تولید و اجرا را نیز در نظر بگیرد. وی همچنین بازدیدهای صنعتی را در انتخاب واحدهای تخصصی، تعیین گرایش تحصیلی و شناخت بهتر نیازهای مهارتی برای ورود به شرکت‌ها و فعالیت حرفه‌ای مؤثر دانست.

وقتی مفاهیم خمش و برش در کارخانه قابل مشاهده می‌شوند

برسام شهاب لواسانی، دانشجوی ورودی ۱۴۰۳ مهندسی عمران دانشگاه تهران، با اشاره به تأثیر بازدید از کارخانه در درک بهتر مفاهیم تخصصی این درس اظهار کرد که مشاهده خط تولید پروفیل‌های مختلف، به دانشجویان کمک می‌کند ارتباط ملموس‌تری میان مباحث نظری و محصولات واقعی صنعت برقرار کنند. وی با اشاره به مفاهیمی مانند خمش، برش و نیروهای محوری کششی و فشاری بیان کرد که آشنایی با مراحل تولید مقاطع فولادی، مواد اولیه مورد استفاده و فرایند شکل‌گیری محصولاتی مانند مقاطع IPE و IPB، درک دانشجویان از کاربرد مباحث درسی را افزایش می‌دهد. لواسانی همچنین شناخت ملاحظات اقتصادی و دشواری‌های خط تولید را از دیگر مزایای این بازدید دانست و تأکید کرد که مشاهده فرایند تولید به دانشجویان کمک می‌کند در طراحی سازه‌ها، علاوه بر جنبه‌های تئوری و محاسباتی، عوامل فنی، اجرایی و اقتصادی را نیز مورد توجه قرار دهند.

بازدیدهای صنعتی؛ راهکاری برای کاهش فاصله دانشگاه و بازار کار

یکی از نکات مشترک در اظهارات دانشجویان حاضر در این بازدید، تأکید بر افزایش تعداد برنامه‌های مشترک دانشگاه و صنعت است. دانشجویان معتقدند بازدیدهای صنعتی زمانی بیشترین تأثیر را دارند که به‌صورت مستمر و متناسب با سرفصل‌های آموزشی برگزار شوند. حضور در یک کارخانه، اگرچه می‌تواند تجربه مفیدی باشد، اما برای ایجاد شناخت عمیق و پیوسته از صنعت کافی نیست.

حمایت صنعت فولاد از پایان‌نامه‌های دانشجویی

علی مرادی مدیر مجموعه یک کارخانه فولاد در گفت‌و‌گو با خبرنگار آنا، با اشاره به آمادگی این مجموعه برای گسترش همکاری با دانشگاه تهران گفت: تاکنون از چند پایان‌نامه دکتری در زمینه تأمین مواد اولیه، ساخت نمونه‌های آزمایشگاهی و تأمین بخشی از هزینه‌های پژوهش حمایت کرده‌ایم و برای ادامه این همکاری‌ها نیز آمادگی داریم.

وی افزود: تاکنون تعدادی از دانشجویان دانشگاه تهران برای گذراندن دوره کارآموزی به مجموعه معرفی شده‌اند و از حضور دانشجویان مستعد و جوان در بخش‌های مختلف فنی، بازرگانی و تولید استقبال می‌کنیم. همچنین می‌توان از ظرفیت دانشجویان، به‌ویژه در حوزه هوش مصنوعی، برای اجرای طرح‌های کاربردی و رفع نیاز‌های مجموعه بهره گرفت.

این مدیر صنعتی با تأکید بر ضرورت تقویت ارتباط دانشگاه و صنعت بیان کرد: برگزاری بازدید‌های تخصصی و فراهم کردن امکان آشنایی دانشجویان با مراحل مختلف فعالیت کارخانه، از دفتر فنی و بازرگانی تا بخش تولید، می‌تواند زمینه انتقال تجربه و شکل‌گیری همکاری‌های پژوهشی و اجرایی را فراهم کند.

در این میان، طراحی یک برنامه منظم برای بازدید از واحدهای صنعتی مرتبط با هر درس می‌تواند به ارتقای کیفیت آموزش کمک کند. برای مثال، دانشجویان درس‌های مرتبط با سازه‌های فولادی می‌توانند از کارخانه‌های تولید مقاطع و محصولات فولادی بازدید کنند؛ دانشجویان حوزه بتن نیز می‌توانند در قالب برنامه‌های آموزشی با واحدهای تولید بتن و مصالح مرتبط آشنا شوند و دانشجویان گرایش راه و ترابری و ژئوتکنیک نیز از محیط‌های صنعتی و اجرایی متناسب با تخصص خود بازدید کنند.

چنین رویکردی باعث می‌شود ارتباط میان محتوای درسی و کاربرد صنعتی آن در طول دوران تحصیل حفظ شود. البته اجرای مؤثر این برنامه‌ها به همکاری منسجم میان استادان، مدیران آموزشی و مجموعه‌های صنعتی نیاز دارد. کارخانه‌ها باید آمادگی لازم برای میزبانی دانشجویان را داشته باشند و دانشگاه نیز باید اهداف آموزشی هر بازدید را از پیش مشخص کند.

همچنین بهتر است پیش از بازدید، دانشجویان با موضوعات اصلی آشنا شوند و پس از آن نیز فرصتی برای پرسش، گفت‌وگو و جمع‌بندی علمی در اختیار داشته باشند. ارائه بروشورها و کاتالوگ‌های تخصصی، معرفی فرایندهای تولید، توضیح مشخصات فنی محصولات و فراهم کردن امکان مشاهده مراحل مختلف کار، از جمله اقداماتی است که می‌تواند بازدهی آموزشی این برنامه‌ها را افزایش دهد.

صنعت فولاد آماده جذب دانشجویان مهندسی است

محمد شهیدی، کارآفرین صنعت فولاد و دانش‌آموخته دانشکده فنی دانشگاه تهران، در گفت‌وگو با خبرنگار آنا، با تأکید بر ضرورت تقویت ارتباط دانشگاه و صنعت، اظهار کرد: بازدید‌های دانشجویی فرصتی برای آشنایی عملی دانشجویان با آموخته‌های دانشگاهی و شناخت بهتر فضای اجرایی و صنعتی است و می‌تواند در انتخاب مسیر شغلی آینده آنان تأثیرگذار باشد.

وی با اشاره به ورود فناوری‌های جدید به صنعت سازه‌های فولادی افزود: فناوری برش و سوراخ‌کاری لیزری و ربات‌های جوشکاری از جمله فناوری‌هایی هستند که در سال‌های اخیر مورد توجه این صنعت قرار گرفته‌اند و دانشجویان رشته‌های مهندسی عمران، صنایع، جوش و متالورژی می‌توانند با آشنایی با این فناوری‌ها، نقش مؤثرتری در توسعه صنعت ایفا کنند.

این دانش‌آموخته دانشگاه تهران با اعلام آمادگی مجموعه خود برای جذب کارآموز و همکاری با دانشجویان بیان کرد: در بخش‌هایی مانند دفتر فنی، کنترل کیفیت، مدیریت پروژه، مدیریت ساخت و کارگاه‌های نصب به نیرو‌های متخصص نیاز داریم و از حضور دانشجویان مستعد استقبال می‌کنیم. البته فاصله کارخانه از مرکز تهران ممکن است برای رفت‌وآمد دانشجویان محدودیت ایجاد کند، اما در صورت فراهم بودن شرایط حضور، امکان همکاری و آموزش عملی آنان وجود دارد.

بازدید دانشجویان دانشگاه تهران از کارخانه فولاد، فرصتی برای آشنایی نزدیک‌تر دانشجویان با صنعت فولاد و کاربرد مباحث تخصصی مهندسی عمران بود. در این برنامه، دانشجویان توانستند در محیط واقعی صنعت حضور پیدا کنند، ارتباط میان مفاهیم مطرح‌شده در کلاس‌های درس و فعالیت‌های مرتبط با تولید محصولات فولادی را بهتر درک کنند و پرسش‌های تخصصی خود را با مدیران و مسئولان مجموعه در میان بگذارند.

این نوع برنامه‌ها در صورت تداوم می‌توانند از سطح بازدیدهای آموزشی فراتر بروند و به بستری برای تعریف پروژه‌های مشترک، شناسایی مسائل صنعتی و حمایت از پژوهش‌های کاربردی دانشجویان تبدیل شوند. به این ترتیب، دانشجویان در کنار یادگیری مفاهیم تخصصی، با نیازهای واقعی صنعت نیز آشنا می‌شوند و مدیران صنعتی فرصت پیدا می‌کنند از ظرفیت علمی و پژوهشی دانشگاه برای بررسی مسائل و بهبود فرایندهای تولید بهره ببرند.