«العلم سلطان» علم را به‌عنوان فراراهبرد تمدنی معرفی می‌کند
قدرت علم به شهرت، ثروت و ابزارهای مادی وابسته نیست؛ گاهی یک استدلال علمی، بدون تکیه بر مقام و موقعیت، می‌تواند تصمیم یک مجموعه را تغییر دهد و اثری ماندگارتر از قدرت مبتنی بر اجبار بر جای بگذارد. سید سراج‌الدین صالحی، استاد معارف دانشگاه علوم پزشکی آزاد تهران، در گفت‌وگو با آناتک با تبیین مفهوم «العلم سلطان» و تفاوت قدرت نرم و سخت، علم را دارای اقتداری ذاتی دانست که می‌تواند به یکی از اصلی‌ترین ستون‌های تمدن تبدیل شود.
اقتدار علم ذاتی است و به ابزارهای مادی وابستگی ندارد
صالحی با اشاره به مفهوم «العِلمُ سُلطانٌ» اظهار کرد: «العلم سلطان من وجده صال بِه و من لم یجِده صیل علیه؛ این کلام نورانی منتسب به حضرت امیرالمؤمنین علی (ع)، که با عبارت «فراراهبرد» در فرمایشات اخیر مقام معظم رهبری (حفظه‌الله) قرین شده و انعکاس پیدا کرده است، حاوی نکات ارزشمندی است که در این فرصت، به اندازه وسعمان به آن می‌پردازیم.»
او افزود: «علم، اقتدار و قدرت است؛ یعنی خودِ علم ذاتاً این‌چنین است، نه اینکه علم منشأ یا ابزار قدرت باشد! اقتدار، ذاتی علم است و عارضه و اثر آن نیست. این اقتدار بالقوه نیست که کسی بگوید برای فعلیت یافتن آن به شهرت، رسانه، پول و... نیاز است. بعد هم افرادی بیایند سوءاستفاده کنند و بگویند تا وقتی این قدرت را آن عالم در جهت منافع ما به کار ببرد، ما حمایت می‌کنیم و شهرت، رسانه و پول می‌پاشیم و در اختیارش قرار می‌دهیم؛ اما به‌محض اینکه در جهت منافع ما کار نکرد، یک‌به‌یک فتاوایش را به باد تمسخر می‌گیریم و قدرتش را تضعیف می‌کنیم. البته قدرت عالم را می‌شود تضعیف کرد، اما قدرت علم را نمی‌شود.»
قدرت علم به‌جای اجبار، بر اقناع و رضایت تکیه دارد
وی در تشریح تفاوت انواع قدرت بیان کرد: «دقت بفرمایید، ما یک قدرتی داریم که با آن دیگران را وادار به کاری می‌کنیم یا مطلبی را بر آنها تحمیل می‌کنیم. یک قدرت دیگر هم داریم که کاری می‌کند دیگران با میل و رغبت و اقناع خود اقدامی را انجام بدهند و قدرت علم این‌گونه است؛ مثل قدرت عشق و محبت، مثل قدرت صداقت و مثل قدرت عدالت.»
استدلال علمی و محبت می‌توانند رفتار و تصمیم جمعی را تغییر دهند
این استاد معارف دانشگاه علوم پزشکی آزاد تهران برای تبیین اثرگذاری قدرت علم و محبت، مثال‌هایی از محیط‌های مدیریتی و روابط انسانی مطرح کرد و گفت: «فرض بفرمایید در یک شرکت یا مجموعه، فردی که هیچ سمتی ندارد، پولی ندارد، اختیار و جایگاهی ندارد، استدلال علمی را به کار ببرد و تصمیم مدیران و رفتار کل مجموعه را تغییر دهد. یا فرض بفرمایید فردی با قدرت عشق و محبت کار‌هایی را انجام بدهد که با صد‌ها میلیون پول هم انجام نمی‌دهد. منظور این است که علم قدرت است، عشق قدرت است. با قدرت محبت می‌شود جمعی را برد، جمعی را آورد و جمعی را نشاند. با قدرت علم هم همین‌طور کار‌هایی می‌شود کرد که با قدرت شمشیر نمی‌شود آن کار‌ها را انجام داد.»
قدرت نرم برخلاف قدرت سخت، قابلیت تکثیر و گسترش دارد
صالحی با اشاره به ویژگی تکثیرشوندگی قدرت نرم و تفاوت آن با قدرت سخت توضیح داد: «گفته‌اند که قدرت نرم، یعنی قدرت‌هایی مثل قدرت علم، صداقت و محبت و...، خاصیت تکثیرشوندگی دارند و نامحدودند؛ برخلاف قدرت سخت که محدود است. تا وقتی باشد، حرکت هست و به‌محض اینکه نباشد یا ضعیف شود، حرکت متوقف خواهد شد. قدرت سخت همچنین با مانعی به نام اختیار و اراده آزاد آدمی مواجه است، درحالی‌که قدرت نرم در سیره آدمی تکثیر می‌شود و رو به تضاعف و تزاید است.»
قرآن، اطاعت داوطلبانه را در برابر اجبار قرار می‌دهد
وی با استناد به آیات قرآن کریم، مفهوم اطاعت و حرکت داوطلبانه در مسیر پیامبر (ص) را نمونه‌ای از قدرت مبتنی بر اقناع دانست و گفت: «جالب است قرآن کریم نیز این نوع قدرت را در اختیار پیامبر قرار داده و ایشان را برای پیشبرد اهداف به استفاده از آن خوانده است؛ مثلاً آنجا که می‌فرماید: «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا أَطیعُوا اللَّهَ وَأَطیعُوا الرَّسُولَ». از واژه «طوع» استفاده کرده است. طوع در مقابل کُره است و کُره همان واژه‌ای است که «اکراه» را با آن می‌سازند. در مقابل اکراه و کُره، طوع و اطاعت قرار می‌گیرد و برگردان فارسی آن می‌شود «پذیرفتاری»؛ یعنی‌ای کسانی که ایمان آورده‌اید، با میل خودتان، با رغبت و رضایت قلبی خودتان، پشت سر رسول حرکت کنید.»
قدرت نرم حتی پس از کنار رفتن صاحب آن به اثرگذاری ادامه می‌دهد
صالحی در ادامه، با مقایسه قدرت سخت و نرم تأکید کرد: «قدرت سخت شاید جامعه را به حرکت وادارد، اما قدرت نرم، جامعه را به حرکت درمی‌آورد! قدرت سخت برای استمرار خود به اعمال قدرت نیاز دارد؛ اما قدرت نرم می‌تواند در افراد تکثیر شود و حتی پس از کنار رفتن صاحب اولیه آن، به حیات و اثرگذاری خود ادامه دهد.»
علم به‌عنوان اصلی‌ترین ستون تمدن، جایگاه فراراهبردی دارد
او افزود: «بر همین اساس، چون علم ذاتاً قدرت است و نوع قدرت آن نیز این‌گونه است، نه به‌عنوان یک راهبرد، بلکه به‌عنوان فراراهبرد، یعنی اصلی‌ترین ستون تمدنی، در بیانات رهبر معظم انقلاب (حفظه‌الله) انعکاس پیدا کرده است.»
انتهای پیام/