جهش علوم پایه پزشکی و تقویت مرجعیت علمی ایران؛ تمرکز وزارت بهداشت بر تولید دارو و توسعه فناوری
شاهین آخوندزاده، معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی کشور، در گفتوگو با خبرنگار گروه جامعه آنا، درباره برنامه‌های این وزارتخانه برای تقویت علوم پایه پزشکی و پیوند دادن پژوهش‌های این حوزه با نیازهای واقعی نظام سلامت اظهار کرد: علوم پایه در حقیقت هم قلب علم پزشکی و هم مغز آن محسوب می‌شود و از اهمیت بسیار زیادی در تربیت دانشجویان توانمند پزشکی، دندانپزشکی و داروسازی برخوردار است.
کاهش استقبال فارغ‌التحصیلان پزشکی از رشته‌های علوم پایه
وی افزود: در سال‌های گذشته بسیاری از فارغ‌التحصیلان خوب رشته‌های پزشکی به سمت ادامه تحصیل در رشته‌های تخصصی علوم پایه می‌رفتند، اما در سال‌های اخیر این روند تا حدودی کاهش پیدا کرده است. این موضوع برای ما نگران‌کننده است و به همین دلیل تلاش کرده‌ایم بار دیگر اهمیت علوم پایه پزشکی را مورد تأکید قرار دهیم و زمینه جذب نیرو‌های توانمند به این رشته‌ها را فراهم کنیم.
آخوندزاده با اشاره به اقدامات حمایتی وزارت بهداشت در یک سال گذشته برای تقویت این حوزه گفت: در این مدت چند مسیر تحقیقاتی و حمایتی برای همکاران و پژوهشگران علوم پایه در نظر گرفته‌ایم که یکی از آنها حمایت از پایان‌نامه‌های دانشجویان پزشکی، دندانپزشکی و داروسازی است.
وی توضیح داد: بر اساس یکی از این برنامه‌ها، اگر دانشجوی پزشکی، دندانپزشکی یا داروسازی پایان‌نامه خود را در یکی از گروه‌های علوم پایه و با راهنمایی یک استاد علوم پایه تعریف کند، از گرنت و حمایت مالی برخوردار خواهد شد. هدف ما این است که دانشجویان علوم پزشکی ارتباط و رفت‌وآمد بیشتری با گروه‌های علوم پایه داشته باشند، با ظرفیت‌های این رشته‌ها آشنا شوند و به‌تدریج به فعالیت در این حوزه علاقه‌مند شوند تا در آینده خودشان به متخصصان علوم پایه تبدیل شوند.
معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت ادامه داد: علاوه بر این، برای همکاران و اعضای هیئت علمی علوم پایه نیز گرنت‌های مشخصی در نظر گرفته‌ایم تا بتوانیم از فعالیت‌های پژوهشی آنها حمایت مالی کنیم. امیدواریم با هدایت فارغ‌التحصیلان توانمند رشته‌های پزشکی به سمت علوم پایه و همچنین فراهم کردن حمایت‌های مالی، وضعیت این رشته‌ها بهبود پیدا کند.
حقوق ۴۶ میلیون تومانی؛ چالش جذب نخبگان به علوم پایه پزشکی
آخوندزاده با بیان اینکه بخش مهمی از مشکلات جذب نیرو به رشته‌های علوم پایه به مسائل اقتصادی بازمی‌گردد، تصریح کرد: بخشی از این مسائل خارج از اختیارات مستقیم وزارت بهداشت است. یکی از مهم‌ترین مشکلات، وضعیت حقوق و مزایای اعضای هیئت علمی علوم پایه است. این افراد در دانشگاه‌های علوم پزشکی صرفاً حقوق دانشگاهی دریافت می‌کنند و چیزی تحت عنوان کارانه برای آنها وجود ندارد؛ موضوعی که جذابیت ورود به رشته‌های علوم پایه را کاهش می‌دهد.
وی برای تشریح این مسئله گفت: فرض کنید یک دانشجوی پزشکی از دانشگاه تهران فارغ‌التحصیل شود و تصمیم بگیرد در رشته قلب ادامه تحصیل دهد. پس از چهار سال تخصص و ورود به هیئت علمی، علاوه بر حقوق دانشگاهی، مبلغی تحت عنوان کارانه نیز دریافت می‌کند که البته حق همکاران بالینی است.
معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت افزود:، اما اگر همین دانشجوی پزشکی با همان سطح علمی و توانمندی تصمیم بگیرد وارد یکی از رشته‌های اصلی علوم پایه مانند فیزیولوژی شود و پس از گذراندن دوره تخصصی یا تحصیلات تکمیلی در این رشته به‌عنوان عضو هیئت علمی فعالیت کند، از مزایای کارانه برخوردار نخواهد بود.
وی با اشاره به وضعیت دریافتی فارغ‌التحصیلان علوم پایه اظهار کرد: اکنون یک پزشک فارغ‌التحصیل دانشگاه تهران که برای ادامه تحصیل وارد دوره دکتری تخصصی فیزیولوژی شده و سپس جذب دانشگاه تهران می‌شود، در ابتدای فعالیت خود حدود ۴۶ میلیون تومان حقوق دریافت می‌کند.
آخوندزاده با طرح این پرسش که آیا چنین دریافتی می‌تواند پاسخگوی نیازهای اولیه زندگی در تهران باشد، گفت: با این میزان حقوق، فرد چگونه می‌تواند در تهران خانه اجاره کند، ازدواج کند، صاحب فرزند شود و حداقل‌های زندگی خود را تأمین کند؟ همین مشکلات اقتصادی موجب شده است جذابیت ورود به رشته‌های علوم پایه برای فارغ‌التحصیلان برتر پزشکی کاهش پیدا کند.
جایگاه علمی ایران در پزشکی بهتر از میانگین رتبه کشوری است
معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت در پاسخ به پرسشی درباره ظرفیت ایران برای دستیابی به مرجعیت علمی منطقه‌ای و جهانی در حوزه‌های پزشکی و علوم سلامت بیان کرد: جایگاه علمی کشور در مجموع در رتبه هجدهم قرار دارد، اما وقتی به رشته پزشکی بالینی نگاه می‌کنیم، وضعیت ایران بهتر است و جایگاه آن به رتبه‌های یازدهم و دوازدهم جهان می‌رسد.
وی ادامه داد: این موضوع نشان می‌دهد که رشته پزشکی در مقایسه با میانگین جایگاه علمی کشور، وضعیت بهتری دارد. نکته جالب توجه این است که اگر برون‌داد‌های پژوهشی کشور را بر اساس گروه‌های علمی بررسی کنیم، پزشکی در رتبه نخست و مهندسی در رتبه دوم قرار می‌گیرد.
آخوندزاده خاطرنشان کرد: این جایگاه در شرایطی به دست آمده است که فعالیت اصلی اعضای هیئت علمی و محققان دانشگاه‌های علوم پزشکی، درمان بیماران و پس از آن آموزش است و پژوهش در اولویت بعدی فعالیت‌های آنها قرار دارد. با وجود این، از نظر برون‌داد‌های پژوهشی، وضعیت علوم پزشکی در ایران نسبتاً مناسب است.
فرسودگی تجهیزات آزمایشگاهی مانع توسعه تحقیقات پزشکی است
وی با اشاره به ضرورت فراهم بودن زیرساخت‌های پژوهشی برای دستیابی به مرجعیت علمی تأکید کرد: برای انجام تحقیقات پیشرفته پزشکی، به تجهیزات و امکانات به‌روز نیاز داریم. نمی‌توان انتظار داشت بدون دسترسی به تجهیزات پیشرفته آزمایشگاهی، پژوهش‌های پزشکی در سطح رقابت‌های جهانی انجام شود.
معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت افزود: متأسفانه طی سال‌های گذشته تجهیزات آزمایشگاه‌های کشور به‌روزرسانی نشده‌اند و این مسئله یکی از چالش‌های جدی حوزه پژوهش است. ما در دو دهه گذشته در زمینه نوسازی تجهیزات آزمایشگاهی با عقب‌ماندگی مواجه بوده‌ایم و باید برای جبران این فاصله برنامه‌ریزی کنیم.
آخوندزاده با اشاره به برنامه دولت برای تأمین ارز مورد نیاز خرید تجهیزات آزمایشگاهی گفت: خوشبختانه رئیس‌جمهور در حال فراهم کردن تمهیداتی است تا حدود دو میلیارد یورو ارز برای خرید امکانات و تجهیزات آزمایشگاه‌های آموزشی و تحقیقاتی در اختیار وزارت علوم و وزارت بهداشت قرار گیرد.
وی ابراز امیدواری کرد: با اجرای این برنامه بتوان بخشی از عقب‌ماندگی ناشی از به‌روزرسانی نشدن تجهیزات آزمایشگاهی در دو دهه گذشته را جبران کرد و زیرساخت‌های لازم برای توسعه تحقیقات علمی و پزشکی را در کشور ارتقا داد.
بیماری‌های غیرواگیر و تصادفات در اولویت پژوهش‌های علوم پزشکی
معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت در پاسخ به پرسشی درباره مهم‌ترین مسائل و اولویت‌های پژوهشی کشور در سال‌های اخیر گفت: اولویت‌های پژوهشی ما بر اساس مسائل و نیازهای حوزه بهداشت و درمان تعیین شده‌اند و تلاش کرده‌ایم منابع و حمایت‌های پژوهشی را به سمت موضوعاتی هدایت کنیم که بیشترین تأثیر را بر سلامت مردم دارند.
وی افزود: یکی از مهم‌ترین اولویت‌های ما بیماری‌های غیرواگیر یا همان بیماری‌های مزمن غیرواگیر است که بیشترین بار بیماری را در کشور به خود اختصاص می‌دهند. این بیماری‌ها بخش مهمی از مشکلات نظام سلامت را تشکیل می‌دهند و به همین دلیل تحقیقات در این حوزه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
آخوندزاده تصادفات را دومین اولویت مهم پژوهشی کشور عنوان کرد و گفت: پس از بیماری‌های غیرواگیر، موضوع تصادفات از دیگر مسائل مهمی است که باید برای کاهش آسیب‌ها و پیامد‌های آن تحقیقات کاربردی انجام شود.
وی ادامه داد: بیماری‌های اعصاب و روان نیز از دیگر اولویت‌های پژوهشی ما هستند. در کنار این حوزه‌ها، تولید داروهای جدید، طراحی فرمولاسیون‌های دارویی نوین، ساخت داروهای زیست‌مشابه جدید و توسعه تجهیزات پزشکی نیز در فهرست اولویت‌های اصلی تحقیقات وزارت بهداشت قرار دارند.
پژوهش باید از ابتدا متقاضی و حامی خارج از دانشگاه داشته باشد
آخوندزاده در پاسخ به پرسشی درباره سازوکار تبدیل پژوهش‌های پزشکی به محصولات فناورانه، داروها، روش‌های درمانی و خدمات قابل استفاده در نظام سلامت اظهار کرد: در دنیا برای این موضوع یک الگوی مشخص وجود دارد و آن این است که یک پژوهش باید پیش از آغاز، متقاضی و مشتری مشخصی داشته باشد.
وی توضیح داد: اگر قرار باشد پژوهشی انجام شود، باید از همان ابتدا مشخص باشد که یک مجموعه یا نهاد خارج از دانشگاه به نتیجه آن نیاز دارد و حاضر است برای انجام آن هزینه کند. به عبارت دیگر، باید جایی خارج از دانشگاه وجود داشته باشد که اعلام کند به این محصول، فناوری یا نتیجه پژوهشی نیاز دارد و برای دستیابی به آن سرمایه‌گذاری می‌کند.
معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت تصریح کرد: زمانی که یک پژوهش از ابتدا متقاضی مشخصی داشته باشد، احتمال اینکه خروجی آن بتواند مشکلی واقعی را حل کند، به محصول تبدیل شود و برای کشور ارزش اقتصادی و سرمایه ایجاد کند، بسیار بیشتر خواهد بود.
وی با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد پژوهشگران در تعریف طرح‌های تحقیقاتی گفت: بنابراین باید به سمتی حرکت کنیم که تحقیقات صرفاً بر اساس علاقه شخصی پژوهشگر یا موضوعات مورد علاقه دانشگاه تعریف نشوند، بلکه درخواست‌ها و نیازهای مجموعه‌های خارج از دانشگاه نیز در تعیین موضوعات پژوهشی نقش داشته باشند.
آخوندزاده در پایان خاطرنشان کرد: این رویکرد در کشور روزبه‌روز در حال گسترش است و به‌ویژه با اجرای قانون جدید، دانشگاه‌ها به سمتی حرکت می‌کنند که حامی و تأمین‌کننده مالی پژوهش‌های آنها در خارج از دانشگاه قرار داشته باشد. این مسیر می‌تواند به کاربردی‌تر شدن تحقیقات، حل مسائل واقعی کشور و تبدیل دستاورد‌های علمی به محصولات و فناوری‌های مورد نیاز نظام سلامت کمک کند.
انتهای پیام/