تنبیه دانش‌آموزان هیچ جایگاهی در نظام تربیتی ندارد/ با معلمان متخلف برخورد می‌کنیم
به گزارش خبرنگار گروه جامعه آنا، موضوع برخورد نامناسب با دانش‌آموزان در محیط مدارس و گزارش‌هایی که گاه از تنبیه بدنی یا رفتار‌های خارج از چارچوب تربیتی برخی معلمان منتشر می‌شود، همچنان یکی از دغدغه‌های خانواده‌ها و فعالان حوزه تعلیم و تربیت است؛ موضوعی که علاوه بر آسیب‌های جسمی و روانی احتمالی برای دانش‌آموزان، می‌تواند اعتماد میان خانواده و مدرسه را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
مدرسه به‌عنوان یکی از مهم‌ترین محیط‌های تربیتی، وظیفه دارد علاوه بر آموزش مفاهیم درسی، زمینه رشد شخصیتی، اجتماعی و عاطفی دانش‌آموزان را فراهم کند. در چنین شرایطی، چگونگی مواجهه معلمان با رفتار‌های دانش‌آموزان و استفاده از روش‌های صحیح تربیتی اهمیت دوچندانی پیدا می‌کند؛ به‌ویژه آنکه بخش قابل توجهی از تجربه دانش‌آموزان از مدرسه و حتی نگاه آنان به یادگیری، تحت تأثیر نوع برخورد معلمان شکل می‌گیرد.
در همین راستا، مجید پارسا، مدیرکل آموزش‌وپرورش شهر تهران، در گفتوگو با خبرنگار آنا، با تأکید بر غیرقابل‌قبول بودن تنبیه دانش‌آموزان، این رفتار را مغایر با نگاه معلمی و رسالت تربیتی معلمان دانست و بر ضرورت پیگیری موارد احتمالی تخلف تأکید کرد.
تنبیه دانش‌آموز با نگاه معلمی و رسالت تربیتی منافات دارد
پارسا در پاسخ به پرسشی درباره گزارش‌های مربوط به تنبیه دانش‌آموزان از سوی برخی معلمان اظهار کرد: چنین رفتاری به هیچ عنوان پذیرفتنی نیست و اساساً با نگاه معلمی فاصله دارد. معلمی مسئولیتی تربیتی است و نمی‌توان تنبیه دانش‌آموز را به‌عنوان یک روش قابل قبول برای مدیریت کلاس یا اصلاح رفتار او در نظر گرفت.
وی با اشاره به گستردگی مجموعه نیروی انسانی آموزش‌وپرورش شهر تهران افزود: در حال حاضر حدود ۵۸ هزار معلم در مجموعه آموزش‌وپرورش شهر تهران فعالیت می‌کنند و طبیعتاً نمی‌توان ادعا کرد که همه‌چیز در این مجموعه کاملاً ایده‌آل و مطلوب است. در هر مجموعه بزرگی ممکن است نواقص و مشکلاتی وجود داشته باشد، اما وجود احتمالی این مشکلات به معنای پذیرش رفتار‌های نادرست یا چشم‌پوشی از تخلفات نیست.
مدیرکل آموزش‌وپرورش شهر تهران ادامه داد: ممکن است در برخی موارد، معلمی تحت تأثیر مسائل درونی، شرایط روحی و روانی یا مشکلات شخصی خود وارد کلاس درس شود و در جریان تعامل با دانش‌آموزان، شرایطی پیش بیاید که رفتار مناسبی از او سر نزند. همچنین ممکن است دانش‌آموز نیز به دلیل اقتضائات سنی، شیطنت یا رفتار‌های خاص خود موجب ایجاد تنش در کلاس شود؛ اما هیچ‌کدام از این شرایط نمی‌تواند توجیهی برای تنبیه دانش‌آموز باشد.
پارسا تأکید کرد: حتی اگر دانش‌آموز رفتار نامناسبی داشته باشد یا معلم با شرایط دشواری در کلاس مواجه شود، باز هم استفاده از تنبیه به‌عنوان راهکار تربیتی قابل قبول نیست. معلم باید بتواند با شناخت شرایط دانش‌آموز، مدیریت صحیح کلاس و استفاده از روش‌های مناسب تربیتی، موقعیت‌های دشوار را کنترل کند.
آموزش‌وپرورش تنبیه را به‌عنوان روش تربیتی نمی‌پذیرد
وی با تأکید بر اینکه برخورد تنبیهی با دانش‌آموزان مورد تأیید هیچ‌یک از بخش‌های نظام تعلیم و تربیت نیست، تصریح کرد: اگر همکاری بخواهد تنبیه دانش‌آموزان را به‌عنوان یک رویه تربیتی دنبال کند، قطعاً با او برخورد خواهیم کرد. این موضوع نه مورد تأیید مسئولان ادارات آموزش‌وپرورش است، نه ادارات کل و نه وزارت آموزش‌وپرورش چنین رویکردی را می‌پذیرد.
مدیرکل آموزش‌وپرورش شهر تهران با بیان اینکه رفتار معلم باید مبتنی بر اصول تربیتی و احترام به شخصیت دانش‌آموز باشد، افزود: معلم در جایگاه یک الگوی تربیتی قرار دارد و نوع رفتار او می‌تواند بر نگرش دانش‌آموز نسبت به مدرسه، یادگیری و حتی شخصیت خودش تأثیر بگذارد. از این رو، هرگونه رفتاری که به جای اصلاح و هدایت دانش‌آموز موجب آسیب به او شود، با هدف اصلی تعلیم و تربیت سازگار نیست.
پارسا ادامه داد: ما نمی‌توانیم به دلیل وجود مشکلات احتمالی در محیط مدرسه یا دشواری مدیریت کلاس، از کنار رفتار‌های نادرست عبور کنیم. اگر در جایی تنبیهی اتفاق بیفتد، این رفتار مورد تأیید ما نیست و باید بررسی شود. مجموعه آموزش‌وپرورش نیز در برابر چنین مواردی مسئولیت دارد و نمی‌تواند نسبت به آن بی‌تفاوت باشد.
وی با اشاره به ضرورت حفظ شأن و جایگاه دانش‌آموز در محیط مدرسه خاطرنشان کرد: مدرسه باید فضایی امن برای یادگیری و رشد دانش‌آموز باشد و معلم نیز باید از ظرفیت‌های تربیتی خود برای هدایت دانش‌آموزان استفاده کند، نه اینکه با رفتار‌های تنبیهی زمینه نگرانی یا آسیب به آنان را فراهم کند.
مسیر تربیت دانش‌آموزان از تشویق می‌گذرد، نه تنبیه
پارسا با تأکید بر اینکه تشویق باید محور اصلی رفتار تربیتی معلمان باشد، اظهار کرد: باور ما معلمان این است که مسیر تربیت درست و صحیح دانش‌آموزان از مسیر تشویق می‌گذرد، نه از مسیر تنبیه. ما به تنبیه اعتقاد نداریم و معتقدیم برای تربیت دانش‌آموزان باید از روش‌هایی استفاده کرد که موجب تقویت رفتار‌های مثبت، افزایش انگیزه و ایجاد علاقه به یادگیری شود.
وی افزود: دانش‌آموزان در سنین مختلف نیازمند توجه، هدایت و حمایت هستند و معلم باید بتواند با شناخت ویژگی‌های فردی و شرایط سنی آنان، شیوه مناسب تعامل را انتخاب کند. برخورد‌های نامناسب و تنبیهی نه‌تنها کمکی به حل مسائل تربیتی نمی‌کند، بلکه ممکن است رابطه دانش‌آموز با معلم و مدرسه را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
مدیرکل آموزش‌وپرورش شهر تهران ادامه داد: تشویق و توجه به رفتار‌های مثبت دانش‌آموزان می‌تواند زمینه مشارکت بیشتر آنان در فعالیت‌های آموزشی و تربیتی را فراهم کند. به همین دلیل، نگاه ما این است که معلمان باید به جای استفاده از روش‌های تنبیهی، از ظرفیت‌های تشویقی و شیوه‌های صحیح تربیتی برای اصلاح رفتار دانش‌آموزان بهره بگیرند.
وی همچنین بر ضرورت آگاهی‌بخشی به معلمان درباره شیوه‌های صحیح مدیریت کلاس تأکید کرد و گفت: باید برای همکاران فرهنگی تبیین شود که تنبیه، مسیر درستی برای تربیت دانش‌آموز نیست و نمی‌توان آن را به‌عنوان یک روش پذیرفته‌شده در محیط مدرسه دنبال کرد.
خانواده‌ها شکایت از تنبیه دانش‌آموزان را در سامانه ملی ثبت کنند
یکی از موضوعات مهم در مواجهه با گزارش‌های تنبیه دانش‌آموزان، نحوه اطلاع‌رسانی و امکان پیگیری شکایت خانواده‌هاست؛ چراکه در برخی موارد، والدین از مسیر‌های ثبت و رسیدگی به شکایات آگاهی کافی ندارند یا نمی‌دانند موضوع را باید از کدام بخش آموزش‌وپرورش پیگیری کنند.
پارسا در این باره گفت: خانواده‌هایی که با چنین مواردی مواجه می‌شوند و شکایتی درباره رفتار معلم یا تنبیه دانش‌آموز دارند، می‌توانند شکایت خود را از طریق سامانه ملی مربوط به ثبت شکایات آموزش‌وپرورش ثبت کنند تا موضوع از سوی بخش‌های مسئول مورد بررسی قرار گیرد.
وی با تأکید بر اینکه شکایت خانواده‌ها نباید بدون رسیدگی باقی بماند، افزود: در صورت ثبت شکایت، همکاران حوزه ارزیابی عملکرد وارد موضوع می‌شوند و مسئله را بررسی می‌کنند. ما نسبت به چنین مواردی بی‌تفاوت نیستیم و در صورت احراز تخلف، برخورد لازم با فرد خاطی انجام خواهد شد.
مدیرکل آموزش‌وپرورش شهر تهران تصریح کرد: خانواده‌ها باید بدانند که امکان طرح و پیگیری شکایت در این زمینه وجود دارد و اگر اتفاقی در مدرسه رخ داده که از نظر آنان نیازمند بررسی است، می‌توانند موضوع را از مسیر رسمی آموزش‌وپرورش دنبال کنند.
پارسا با اشاره به نقش نظارتی حوزه ارزیابی عملکرد در بررسی شکایات خاطرنشان کرد: بررسی دقیق موضوع و پیگیری گزارش‌های ثبت‌شده اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تنها با اطلاع از جزئیات اتفاق و بررسی شرایط می‌توان درباره آن تصمیم‌گیری کرد؛ بنابراین خانواده‌ها می‌توانند با ثبت شکایت، زمینه ورود بخش‌های مسئول و بررسی موضوع را فراهم کنند.
برخورد با متخلفان در کنار آموزش و اصلاح رفتار معلمان
وی در ادامه با بیان اینکه برخورد با موارد تخلف تنها بخشی از اقدامات مورد نیاز در این زمینه است، بر ضرورت آموزش و تبیین شیوه‌های صحیح تربیتی برای معلمان تأکید کرد و گفت: در کنار رسیدگی به شکایت‌ها و برخورد با مواردی که تخلف در آنها احراز می‌شود، باید تلاش کنیم با همکاران فرهنگی درباره روش‌های درست تربیت و مدیریت کلاس گفتوگو و آموزش لازم ارائه شود.
مدیرکل آموزش‌وپرورش شهر تهران افزود: باید برای معلمان توضیح دهیم که تنبیه دانش‌آموزان مسیر درستی نیست و این موضوع را به‌صورت روشن تبیین کنیم. گاهی لازم است درباره شیوه‌های صحیح مواجهه با رفتار‌های دانش‌آموزان، نحوه مدیریت شرایط دشوار کلاس و روش‌های جایگزین تنبیه، آموزش‌های بیشتری به همکاران ارائه شود.
پارسا ادامه داد: هدف این است که اگر رفتار نادرستی در محیط مدرسه اتفاق افتاده، علاوه بر پیگیری و برخورد با آن، زمینه اصلاح نیز فراهم شود. نمی‌توان چنین اتفاقاتی را نادیده گرفت یا از کنار آنها عبور کرد؛ بلکه باید موضوع را دنبال کنیم تا هم رفتار‌های نادرست اصلاح شود و هم از تکرار موارد مشابه جلوگیری شود.
وی با تأکید بر اینکه آموزش‌وپرورش در این زمینه هم رویکرد نظارتی و هم رویکرد اصلاحی دارد، اظهار کرد: ما هم موضوع را بررسی می‌کنیم، هم در صورت لزوم برخورد لازم را انجام می‌دهیم و هم تلاش می‌کنیم از طریق توجیه، تبیین و آموزش، آگاهی همکاران را نسبت به شیوه‌های صحیح تربیتی افزایش دهیم.
آیا سازوکار نظارت بر رفتار معلمان به اصلاح رویه‌های نادرست منجر می‌شود؟
اظهارات مدیرکل آموزش‌وپرورش شهر تهران در حالی مطرح می‌شود که مسئله تنبیه دانش‌آموزان همچنان یکی از موضوعات حساس در ارتباط میان خانواده‌ها و مدارس است. هرچند بخش عمده معلمان کشور با مسئولیت‌پذیری و تلاش برای تربیت و آموزش دانش‌آموزان فعالیت می‌کنند، اما وقوع حتی موارد محدود رفتار‌های نامناسب نیز می‌تواند اعتماد خانواده‌ها به محیط مدرسه را خدشه‌دار کند.
از سوی دیگر، تأکید بر نقش تشویق در تربیت دانش‌آموزان زمانی می‌تواند به یک رویکرد مؤثر در مدارس تبدیل شود که در کنار اعلام موضع مسئولان، سازوکار‌های نظارتی، آموزشی و حمایتی نیز به شکل مستمر اجرا شوند. معلمان نیز برای مدیریت کلاس‌های درس و مواجهه با رفتار‌های متفاوت دانش‌آموزان به آموزش‌های تخصصی و حمایت‌های لازم نیاز دارند.
آنچه از اظهارات پارسا برمی‌آید، تأکید آموزش‌وپرورش شهر تهران بر سه محور اصلی است؛ نخست، نپذیرفتن تنبیه به‌عنوان یک روش تربیتی، دوم، رسیدگی به شکایت خانواده‌ها و برخورد با تخلفات احرازشده و سوم، آموزش و اصلاح رفتار‌های نادرست احتمالی در میان معلمان.
با این حال، مسئله مهم آن است که این رویکرد‌ها تا چه اندازه در سطح مدارس به اجرا درمی‌آیند و خانواده‌ها در صورت مواجهه با چنین اتفاقاتی تا چه اندازه می‌توانند از نتیجه رسیدگی به شکایت خود مطلع شوند. ثبت شکایت در سامانه ملی، آغاز مسیر پیگیری است؛ اما اثربخشی این سازوکار در نهایت به بررسی دقیق گزارش‌ها، رسیدگی به‌موقع و جلوگیری از تکرار تخلفات وابسته خواهد بود.
مدرسه قرار است محیطی برای یادگیری، رشد و شکوفایی استعداد‌های دانش‌آموزان باشد؛ بنابراین هیچ رفتار آسیب‌زایی نباید با عنوان تربیت یا مدیریت کلاس توجیه شود. همان‌طور که مدیرکل آموزش‌وپرورش شهر تهران تأکید کرده است، مبنای تربیت صحیح باید تشویق باشد و هرگونه رفتار خارج از این چارچوب نیز باید مورد بررسی و پیگیری قرار گیرد.
انتهای پیام/