اعتراف برنده معتبرترین جایزه ادبی فرانسه به استفاده از هوش مصنوعی در نگارش رمانش

به گزارش گروه فرهنگی خبرگزاری آنا به نقل از گاردین، فیلیپ ژانادا که برای رمان «زن ناشناس اسکله ژاول» موفق به دریافت جایزه گنکور ۲۰۲۶ شد، در گفت‌و‌گو با رادیو فرانس اینتر اعلام کرد که هنگام نگارش این کتاب، سه بار از هوش مصنوعی کمک گرفته است.

او توضیح داد نخستین بار، جمله‌ای را که چت‌جی‌پی‌تی نوشته بود، در متن رمان گنجانده تا به گفته خودش «با خواننده بازی کند».

ژانادا گفت تنها در روز اعلام برنده جایزه، جمله موردنظر را برای اعضای هیئت داوران فاش کرده است. او افزود: «اگر این موضوع فاش شود، خواهم فهمید که اطلاعات از کجا به بیرون درز کرده است.»

این نویسنده همچنین بخشی از متن تولیدشده با هوش مصنوعی را با هدف تمسخر چت‌جی‌پی‌تی در کتاب خود قرار داده است؛ زیرا این ابزار در پاسخ به پرسشی درباره یک جزئیات فنی، پاسخ‌هایی کاملاً نامعقول ارائه کرده بود. استفاده پژوهشی نیز سومین مورد بهره‌گیری او از این فناوری بوده است.

ژانادای ۶۲ ساله در دفاع از استفاده از هوش مصنوعی گفت: «فکر نمی‌کنم بتوان جلوی هوش مصنوعی را گرفت. نمی‌توان وانمود کرد که وجود ندارد. باید از آن استفاده کرد، اما ابتدا باید وجودش را پذیرفت و مهم‌تر از همه، آن را مهار کرد. هوش مصنوعی باید مفید باشد.»

ماجرای حذف یک کتاب از فهرست نامزد‌های گنکور

اعتراف ژانادا در حالی مطرح شده که آکادمی گنکور در ماه سپتامبر، کتاب «این بود یا مرگ» نوشته تلیسون اورلین، نویسنده کانادایی ـ هائیتیایی را از فهرست بلند نامزد‌های این جایزه حذف کرد.

این کتاب نخستین اثر اورلین بود که در جریان فصل انتشار آثار ادبی پاییز فرانسه با استقبال گسترده‌ای مواجه شد و بیش از ۳۵ هزار نسخه از آن به فروش رسید. این اثر همچنین جایزه رمان فناک را دریافت کرده بود.

با این حال، ساموئل فیتوسی، روزنامه‌نگار فرانسوی، پس از بررسی کتاب با ابزار تشخیص هوش مصنوعی «پنگرام» به این نتیجه رسید که بخش قابل‌توجهی از متن آن به کمک ماشین تولید شده است. البته اعتبار و دقت نرم‌افزار‌های تشخیص محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی نیز همواره محل تردید و بحث بوده است.

آکادمی گنکور در بیانیه‌ای به تاریخ ۲۵ سپتامبر اعلام کرد بررسی‌های پژوهشگران و روزنامه‌نگاران نشان می‌دهد این رمان به احتمال بسیار زیاد، تا حد زیادی محصول هوش مصنوعی است.

این نهاد تأکید کرد که قصد دارد از اعتبار جایزه‌ای که برای پاسداشت ادبیات نوشته‌شده به دست زنان و مردان تأسیس شده، محافظت کند و با این تصمیم پیام روشنی درباره حمایت نکردن از متون تولیدشده با کمک هوش مصنوعی بفرستد.

واکنش نویسنده و قطع همکاری ناشر

اورلین در بیانیه‌ای در ماه اکتبر، اتهامات مطرح‌شده را «تهمت و بدعت» خواند و تأکید کرد حتی یک جمله از کتابش نیز به وسیله ماشین تولید نشده است.

با این حال، او در همان بیانیه به سرقت ادبی در آثار پیشین خود اعتراف کرد و بابت معرفی متن‌هایی که متعلق به دیگران بوده‌اند به نام خود، عذرخواهی کرد.

یک هفته بعد، انتشارات بورئال کانادا اعلام کرد شواهد جدید نشان می‌دهد برخلاف اظهارات مکرر نویسنده، در روند نگارش کتاب از هوش مصنوعی استفاده شده است. این ناشر در پی این موضوع به همکاری خود با اورلین پایان داد.

دوگانگی در برخورد با نویسندگان؛ بحث تازه در فضای مجازی

ژانادا پیش از دریافت جایزه نیز از استفاده از هوش مصنوعی دفاع کرده بود. او در گفت‌وگویی با نشریه «۲۰ دقیقه» پرسیده بود: «آیا یک کارگردان سینما استفاده از جلوه‌های ویژه را پنهان می‌کند؟»

او همچنین پیش‌بینی کرده بود که به‌زودی تشخیص اینکه یک متن صددرصد به دست انسان نوشته شده، غیرممکن خواهد شد. با این حال، تأکید کرده بود هوش مصنوعی هرگز نمی‌تواند کتابی را با قلب، روح و خاطرات نویسنده بنویسد.

تفاوت برخورد آکادمی گنکور با این دو نویسنده، واکنش‌هایی را در شبکه اجتماعی ایکس برانگیخته و برخی کاربران از وجود معیار‌های دوگانه بر اساس نژاد و پیشینه نویسندگان انتقاد کرده‌اند.

یکی از کاربران نوشته است: «پس وقتی نویسنده مردی سفیدپوست و مسن است، استفاده از هوش مصنوعی اشکالی ندارد، اما وقتی نویسنده جوانی از رنگین‌پوستان باشد، باید در میدان عمومی سنگسار شود؟»

کاربر دیگری نیز با اشاره به تفاوت واکنش‌های رسانه‌ای به این دو پرونده، مدعی شده است ژانادا با وجود اعتراف به استفاده از هوش مصنوعی، با موج رسانه‌ای و طرد اجتماعی مشابهی که اورلین تجربه کرد، مواجه نشده است.

درباره جایزه گنکور و رمان برنده

فیلیپ ژانادا برای چهارمین بار نامزد جایزه گنکور شده بود و سرانجام در دور نخست رأی‌گیری با شش رأی در برابر سه رأی سیلوَن پرودوم، این جایزه را به دست آورد.

او در آثار خود به بازخوانی و بررسی دوباره پرونده‌های جنایی قدیمی فرانسه شهرت دارد. رمان برنده جایزه گنکور نیز به قتل حل‌نشده لوئیز کانسو، مدل هنری ۲۹ ساله اهل بریتانی در سال ۱۹۴۹ می‌پردازد؛ زنی که در محافل هنری مون‌پارناس به «زن صد پرتره» شهرت داشت.

جایزه گنکور از نظر مالی تنها شامل مبلغ نمادین ۱۰ یورو است، اما شناخته‌شده‌ترین و یکی از تأثیرگذارترین جوایز ادبی فرانسه به شمار می‌رود.

آکادمی گنکور به ریاست فیلیپ کلودل، رمان‌نویس فرانسوی، برای اظهارنظر درباره این موضوع مورد پرسش قرار گرفته است.