اسلام‌زاده: تصویر بدون روایت، مستند نیست؛ به شخصیت‌های واقعی نزدیک شوید
به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، کارگاه انتقال تجربه محسن اسلام‌زاده در حوزه مستند با حضور علاقه‌مندان این عرصه در پردیس سینمایی ملت برگزار شد.
اسلام‌زاده در این نشست با اشاره به مسیری که مستندسازان طی سال‌های گذشته پشت سر گذاشته‌اند، اظهار کرد: در دهه ۸۰ که فعالیت مستندسازی را آغاز کردیم، امکانات محدودی داشتیم و حتی برای ساخت آثارمان با مشکلات مالی روبه‌رو بودیم، اما امروز مستندسازان ایرانی در حوزه‌های اجتماعی، سیاسی و پرتره آثار قابل توجهی تولید کرده‌اند و توانسته‌اند در جشنواره‌های مختلف بین‌المللی نیز حضور پیدا کنند.
وی با بیان اینکه مستندسازی حرفه‌ای سخت اما شیرین است، افزود: ما مستند می‌سازیم تا وقتی به کشورمان تجاوز می‌شود، صدای مظلومیت مردم را به گوش جهان برسانیم. برای رسیدن به این هدف، باید از همان لحظه نخست وقایع را ثبت کنیم. دوربین و حتی تلفن همراه باید همیشه در دسترس مستندساز باشد؛ چراکه ممکن است یک اتفاق مهم فقط یک بار رخ دهد و فرصت ثبت دوباره آن وجود نداشته باشد.
این مستندساز با تأکید بر اینکه فیلمبرداری بدون داشتن روایت و قصه ارزش مستند کافی ندارد، تصریح کرد: من مخالف فیلم گرفتن بی‌هدف هستم. تا زمانی که روایت ندارید و نمی‌دانید قرار است قصه چه کسی را برای مخاطب تعریف کنید، نباید صرفاً دوربین را روشن کنید. تصاویر زیبا به‌تنهایی فیلم نمی‌سازند؛ آنچه به اثر هویت می‌دهد، قصه و شخصیت آن است.
اسلام‌زاده با اشاره به اهمیت ثبت وقایع در محل زندگی و اطراف فیلمساز گفت: برای پیدا کردن سوژه لازم نیست حتماً به کشورهای دیگر سفر کنید. از محله و اطراف خودتان شروع کنید. ممکن است در همان نزدیکی، خانواده‌ای داغدار، یک امدادگر، یک کادر درمان یا فردی با تجربه‌ای متفاوت حضور داشته باشد که قصه زندگی‌اش ظرفیت تبدیل شدن به یک مستند را داشته باشد.
وی با اشاره به تجربه ساخت مستند درباره حادثه مدرسه‌ای در شهر آبیک، افزود: در چنین اتفاقاتی باید علاوه بر تصاویر اولیه، سراغ آرشیو دوربین‌های مداربسته و اسناد تصویری رفت. در این مستند، تصاویر مدرسه و روایت یکی از دانش‌آموزان و اتفاقی که برای او رخ داده بود، به شکل‌گیری قصه کمک کرد. گاهی یک جزئیات کوچک می‌تواند اثری بسازد که در سطح بین‌المللی دیده شود.
این مستندساز یکی از مهم‌ترین اصول مستندسازی بحران را نزدیک شدن به شخصیت‌ها دانست و گفت: اگر می‌خواهید درباره هلال احمر، آتش‌نشانی یا خانواده‌های شهدا فیلم بسازید، به جای پرداختن کلی به یک مجموعه، یک نفر را انتخاب کنید و به او نزدیک شوید. باید رفاقت کنید، وقت بگذارید و قصه زندگی او را کشف کنید. این کار گاهی دشوار است و ممکن است به زمان زیادی نیاز داشته باشد، اما نتیجه آن می‌تواند یک روایت متفاوت و تأثیرگذار باشد.
اسلام‌زاده با اشاره به تجربه حضور خود در لبنان در روزهای آغازین حملات رژیم صهیونیستی اظهار کرد: در روزهای نخست، بیشتر انرژی ما صرف ثبت وقایع و فعالیت‌های رسانه‌ای می‌شد، اما پس از فروکش کردن موج اولیه حوادث، با هدف مشخص و پس از تحقیق و هماهنگی سراغ تولید مستند رفتیم. حتی در آن شرایط نیز باید بدانیم مخاطب چه چیزی را نیاز دارد؛ صرفاً نمایش مکرر انفجار و ویرانی کافی نیست و باید زندگی مردم، وضعیت شهرها و تلاش آنها برای ادامه حیات را هم روایت کرد.
وی همچنین بر ضرورت داشتن رویکردی امیدوارانه در آثار بحران تأکید کرد و گفت: نباید همه تصاویر و روایت‌ها صرفاً سیاه و تلخ باشند. در دل سختی‌ها، حماسه، مقاومت و امید هم وجود دارد. مستندساز باید این ابعاد را ببیند و با شناخت دقیق موضوع و مشورت با افراد آگاه، مسیر روایت خود را انتخاب کند.
اسلام‌زاده در بخش دیگری از این کارگاه، مطالعه را لازمه پیشرفت در مستندسازی دانست و کتاب‌های «کارگردانی مستند» نوشته مایکل رابینگر، «دستور زبان نما» و «دستور زبان تدوین» و همچنین کتاب «مصاحبه در فیلم مستند» نوشته رابرت صافاریان را به علاقه‌مندان پیشنهاد کرد.
وی در پایان با تأکید بر اهمیت صدابرداری و آمادگی فنی فیلمسازان گفت: حتی با یک تلفن همراه هم می‌توان کار مستند ساخت، اما باید ابزارهای اولیه مانند میکروفن و پایه مناسب را در اختیار داشت. همچنین صداهای محیط، سکوت و جزئیات صوتی باید از همان زمان تصویربرداری ثبت شوند.
فیلمسازان جوان باید تجربه کنند، مطالعه داشته باشند و به‌تدریج زبان و سبک شخصی خود را پیدا کنند؛ چراکه برای مستندسازی یک نسخه واحد وجود ندارد.
انتهای پیام/