رادیولوژی ایران در مسیر تحول؛ گام تازه رادیولوژی ایران برای تشخیص دقیق‌تر بیماری‌ها با کمک هوش مصنوعی
به گزارش خبرگزاری آنا؛ صبح امروز سه‌شنبه ۱۲ آبان ۱۴۰۵، چهل‌ویکمین کنگره رادیولوژی ایران در مرکز همایش‌های ایران‌مال برگزار شد. در این کنگره، متخصصان و کارشناسان رادیولوژی، اعضای هیئت علمی دانشگاه‌ها و شرکت‌های فعال در حوزه تجهیزات پزشکی حضور دارند و تازه‌ترین دستاورد‌های علمی و فناوری تصویربرداری در نشست‌ها و نمایشگاه جانبی آن ارائه می‌شود.
بهناز مرادی، رادیولوژیست، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران و دبیر علمی چهل‌ویکمین کنگره رادیولوژی ایران، درباره برنامه‌های علمی این رویداد اظهار کرد: وظیفه دبیر علمی، هماهنگی میان سرگروه‌های علمی برای برنامه‌ریزی نشست‌های مختلف است. رادیولوژی حوزه بسیار گسترده‌ای دارد و از تصویربرداری قلب و عروق تا تصویربرداری پستان، جنین و سایر بخش‌ها را در بر می‌گیرد؛ بنابراین تلاش شده است در برنامه کنگره به همه این حوزه‌ها و آخرین فناوری‌ها و دانش روز دنیا پرداخته شود.
وی افزود: هدف این است که تازه‌ترین به‌روزرسانی‌های علمی در اختیار همکاران قرار گیرد و مباحث مطرح‌شده بتواند به حل مسائل تشخیصی و بالینی کمک کند. این هدف در دوره‌های گذشته نیز دنبال شده و امسال هم مورد توجه قرار گرفته است.
برگزاری نشست بین‌المللی در حوزه تصویربرداری جنین
دبیر علمی کنگره رادیولوژی ایران با اشاره به برنامه‌های جدید این دوره گفت: در حوزه تصویربرداری جنین، برای نخستین بار تلاش کردیم جلسه‌ای آنلاین با حضور استادان خارجی برگزار کنیم. ارتباطات بین‌المللی کمک می‌کند همکاران ما با تازه‌ترین دیدگاه‌های جهانی در این حوزه آشنا شوند.
مرادی ادامه داد: آشنایی متخصصان شهر‌های مختلف کشور با دانش و تجربه استادان این حوزه می‌تواند به ارائه خدمات بهتر به مادران بارداری که با مشکلات جنینی مواجه هستند، کمک کند؛ به‌ویژه در زمینه تصویربرداری اختصاصی از مغز جنین و سونوگرافی‌های تخصصی.
وی با اشاره به تفاوت سطح تجربه و مهارت در مراکز مختلف تصویربرداری توضیح داد: همانند سایر رشته‌های پزشکی، ممکن است افراد کم‌تجربه‌تر با احتمال بیشتری دچار خطای تشخیصی شوند. هدف کنگره‌های سالانه و کنفرانس‌های علمی میان این رویداد‌ها نیز آموزش، ارتقای دانش و تشویق همکاران در سراسر کشور به آشنایی با آخرین دستاورد‌های علمی است.
هوش مصنوعی جایگزین رادیولوژیست نمی‌شود
این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران درباره اعتماد به اپلیکیشن‌هایی که با دریافت تصویر پزشکی، نتیجه تشخیصی ارائه می‌کنند، گفت: هوش مصنوعی هیچ‌گاه جایگزین یک رادیولوژیست متوسط هم نمی‌شود و ممکن است صرفاً در مرحله اولیه کمک‌کننده باشد. تکیه بر نظر یک ابزار هوش مصنوعی به‌جای ارزیابی متخصص می‌تواند خطرناک باشد؛ زیرا خطای تشخیصی اولیه ممکن است مسیر درمان بیمار را تغییر دهد.
مرادی با اشاره به اهمیت این موضوع در حوزه سرطان افزود: برای مثال، اگر یک ابزار هوش مصنوعی در بررسی ماموگرافی ضایعه‌ای را تشخیص ندهد، ممکن است بیمار با اطمینان از اینکه مشکلی وجود ندارد، پیگیری‌های لازم را انجام ندهد. از سوی دیگر، اگر رادیولوژیست موردی را مشکوک تشخیص دهد و نمونه‌برداری را توصیه کند، اما بیمار به نتیجه یک ابزار هوش مصنوعی اعتماد کند و از نمونه‌برداری صرف‌نظر کند، ممکن است بیماری در مراحل پیشرفته‌تری تشخیص داده شود.
وی درباره کاربرد هوش مصنوعی در فعالیت روزمره رادیولوژیست‌ها توضیح داد: برخی دستگاه‌های تصویربرداری، از جمله دستگاه‌هایی که در حوزه تصویربرداری زنان و جنین استفاده می‌شوند، قابلیت‌های هوش مصنوعی دارند. این قابلیت‌ها قرار نیست جایگزین متخصص شوند، بلکه به افزایش سرعت کار کمک می‌کنند؛ برای مثال، در اندازه‌گیری‌ها و انجام بررسی‌های تصویری می‌توانند زمان مورد نیاز را کاهش دهند.
دبیر علمی کنگره ادامه داد: در مراکزی که تعداد زیادی ماموگرافی بررسی می‌شود، خستگی کاری می‌تواند بر عملکرد فرد تأثیر بگذارد. هوش مصنوعی خسته نمی‌شود و می‌تواند در کنار رادیولوژیست به حفظ دقت و کاهش احتمال خطا، به‌ویژه در ساعات پایانی کار، کمک کند.
افزایش تشخیص سرطان دهانه رحم؛ نتیجه آگاهی و مراجعه زودتر
مرادی درباره وضعیت تشخیص بیماری‌ها در حوزه رادیولوژی گفت: در حوزه تصویربرداری پستان و سرطان‌های زنان، از جمله سرطان دهانه رحم، با موارد بیشتری مواجه هستیم. البته افزایش موارد تشخیص الزاماً به معنای افزایش شیوع بیماری نیست؛ بخشی از این موضوع می‌تواند ناشی از افزایش آگاهی، مراجعه زودتر بیماران و ارتقای توان تشخیصی باشد.
وی افزود: اکنون بیماری‌ها در مراحل زودتری شناسایی می‌شوند و همین موضوع می‌تواند کمک کند که درمان در مراحل اولیه انجام شود. در موارد پیش‌بدخیمی نیز تشخیص به‌موقع فرصت مداخله و درمان مناسب را فراهم می‌کند.
هزینه تجهیزات؛ چالش جدی مراکز دولتی
این رادیولوژیست با اشاره به مشکلات تأمین تجهیزات تصویربرداری اظهار کرد: یکی از نگرانی‌های مهم همکاران ما، قیمت بسیار بالای تجهیزات است. به‌ویژه در مراکز دولتی، تهیه دستگاه‌های جدید دشواری زیادی دارد و گاهی تأمین حتی یک دستگاه اضافه نیز با مشکلات فراوان همراه است.
مرادی ادامه داد: اگر قرار باشد با دستگاه‌هایی کار کنیم که از نظر فناوری در سطح متوسط یا پایین‌تر از استاندارد‌های روز دنیا قرار دارند، یا مجبور شویم از دستگاهی به مدت ۱۰ تا ۱۵ سال استفاده کنیم، در حالی که کشور‌های دیگر تجهیزات خود را به‌طور مرتب به‌روزرسانی می‌کنند، قطعاً کیفیت خدمات تشخیصی تحت تأثیر قرار می‌گیرد و نمی‌توان این مسئله را نادیده گرفت.
حضور بیش از ۲۵۰۰ نفر و ۵۴ شرکت تجهیزات پزشکی
حمیدرضا پورعلی‌اکبر، متخصص رادیولوژی و دبیر کنگره چهل‌ویکم رادیولوژی ایران، نیز درباره میزان مشارکت در این رویداد اظهار کرد: این کنگره بزرگ‌ترین گردهمایی سالانه گروه رادیولوژی در کشور و از رویداد‌های بزرگ این حوزه در منطقه است.
وی افزود: بیش از ۲۵۰۰ نفر از رادیولوژیست‌ها و همکاران مرتبط در این کنگره حضور دارند و برنامه‌های متنوعی شامل پنل‌ها و سخنرانی‌های تخصصی برای آنان در نظر گرفته شده است. همچنین حدود ۵۴ شرکت فعال در حوزه تجهیزات پزشکی، شامل شرکت‌های تولیدکننده، واردکننده و مجموعه‌هایی که بخشی از تجهیزات را در داخل کشور مونتاژ می‌کنند، در نمایشگاه جانبی حضور دارند.
دبیر کنگره چهل‌ویکم رادیولوژی ایران با اشاره به محصولات ارائه‌شده در نمایشگاه گفت: تجهیزات مختلفی از جمله دستگاه‌های سونوگرافی،ام‌آر‌آی، سی‌تی‌اسکن و آنژیوگرافی در این نمایشگاه عرضه شده‌اند و شرکت‌ها تازه‌ترین محصولات و خدمات خود را معرفی می‌کنند.
رونمایی از قابلیت‌های مبتنی بر هوش مصنوعی
پورعلی‌اکبر درباره فناوری‌های جدید ارائه‌شده در نمایشگاه توضیح داد: برخی شرکت‌ها قابلیت‌های هوش مصنوعی را به دستگاه‌ها و سامانه‌های خود اضافه کرده‌اند که هدف آنها بهبود روش تشخیص، افزایش سرعت بررسی تصاویر و کاهش خطا‌های تشخیصی است.
وی افزود: یکی از این قابلیت‌ها در دستگاه‌های سونوگرافی مورد استفاده برای غربالگری سرطان پستان ارائه شده است. همچنین برخی دستگاه‌ها و نرم‌افزار‌های حوزه‌ام‌آر‌آی به قابلیت‌های هوش مصنوعی مجهز شده‌اند که می‌توانند در تنظیم پروتکل‌ها، افزایش سرعت تصویربرداری، ارائه تصاویر باکیفیت‌تر و کاهش نویز و اختلالات تصویری کمک‌کننده باشند.
دبیر کنگره رادیولوژی ایران با اشاره به حضور شرکت‌هایی که به‌صورت تخصصی در زمینه هوش مصنوعی فعالیت می‌کنند، گفت: این شرکت‌ها نیز محصولات و خدمات خود را در نمایشگاه معرفی می‌کنند.
توان علمی رادیولوژیست‌های ایرانی و نگرانی از عقب‌ماندن فناوری
پورعلی‌اکبر درباره جایگاه رادیولوژی ایران در منطقه و جهان اظهار کرد: متخصصان رادیولوژی کشور از توان علمی بالایی برخوردارند و برخی از آنها در حوزه‌های تخصصی خود در سطح بین‌المللی شناخته‌شده هستند. تعدادی از این استادان به‌طور مستمر در کنگره‌های معتبر خارجی سخنرانی می‌کنند و در معرفی برخی روش‌ها و تکنیک‌های جدید نیز نقش دارند.
وی ادامه داد: جایگاه علمی رادیولوژی ایران در منطقه قابل‌قبول است، اما اگر از نظر فناوری عقب بمانیم، حتی توان علمی بالای متخصصان نیز به‌تنهایی برای ارائه خدمات مطلوب کافی نخواهد بود.
دبیر کنگره چهل‌ویکم رادیولوژی ایران با اشاره به افزایش قیمت تجهیزات پزشکی گفت: افزایش نرخ ارز، تأمین و نگهداری دستگاه‌ها را با چالش جدی روبه‌رو کرده است. برای نمونه، دستگاه‌ام‌آر‌آی که پیش‌تر با حدود ۱۸ میلیارد تومان خریداری می‌شد، اکنون ممکن است به حدود ۱۸۰ میلیارد تومان برسد. هزینه تعمیر و نگهداری این تجهیزات نیز بسیار بالاست.
وی افزود: در برخی مراکز، دستگاه‌هایی که آسیب دیده‌اند به دلیل مشکلات اقتصادی و هزینه‌های بالا قابل تعمیر نیستند. این وضعیت می‌تواند به فرسودگی تجهیزات و عقب‌ماندن مراکز تصویربرداری از فناوری روز منجر شود و حتی متخصصانی را که از نظر علمی توان بالایی دارند، نسبت به ادامه فعالیت در کشور دلسرد کند.
پورعلی‌اکبر تأکید کرد: رادیولوژی صرفاً تفسیر تصویر نیست و تشخیص نادرست می‌تواند در ادامه مسیر درمان به بیمار آسیب برساند؛ بنابراین لازم است برای حفظ و نوسازی زیرساخت‌های این حوزه توجه ویژه‌ای صورت گیرد.
اجرای برنامه‌های علمی در ۱۰ سالن و ایجاد پاویون شرکت‌های دانش‌بنیان
مرتضی صانعی‌طاهری، استاد رادیولوژی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی و رئیس انجمن رادیولوژی ایران، نیز در نخستین روز برگزاری کنگره با اشاره به استقبال متخصصان و شرکت‌های تجهیزات پزشکی اظهار کرد: امسال نیز با وجود شرایط موجود، برنامه‌ریزی‌ها برای برگزاری کنگره ادامه پیدا کرد و تلاش شد این رویداد با نوآوری‌هایی در بخش علمی و نمایشگاهی برگزار شود.
وی افزود: برنامه‌های علمی کنگره به‌طور هم‌زمان در ۱۰ سالن در حال برگزاری است و امسال برای نخستین بار پاویون اختصاصی شرکت‌های دانش‌بنیان با همکاری معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری در نظر گرفته شده است. تمرکز ویژه این پاویون بر شرکت‌های فعال در حوزه هوش مصنوعی است.
رئیس انجمن رادیولوژی ایران ادامه داد: با توجه به پیشرفت‌های هوش مصنوعی، به‌ویژه در رشته رادیولوژی، ضروری است همگام با تحولات بین‌المللی در این زمینه حرکت کنیم تا دستاورد‌های جدید در آینده در خدمت سلامت بیماران قرار گیرد.
هوش مصنوعی در رادیولوژی؛ از ۱۵۰۰ ابزار تأییدشده تا ضرورت توسعه زیرساخت
صانعی‌طاهری درباره میزان استفاده از هوش مصنوعی در رادیولوژی گفت: در حال حاضر از میان حدود ۱۵۰۰ اپلیکیشن هوش مصنوعی که تأییدیه سازمان غذا و داروی آمریکا را دریافت کرده‌اند، حدود ۷۵۰ مورد در حوزه رادیولوژی فعالیت دارند. این موضوع نشان می‌دهد که رادیولوژی از رشته‌هایی است که به‌طور گسترده تحت تأثیر این فناوری قرار گرفته است.
وی با اشاره به سرمایه‌گذاری کشور‌های مختلف در حوزه هوش مصنوعی افزود: به گفته وی، سرمایه‌گذاری آمریکا در این حوزه حدود ۳۸ برابر چین است و پس از این دو کشور، اروپا با فاصله قابل‌توجهی قرار دارد. ایران نیز در ابتدای مسیر توسعه این فناوری است و برای پیشرفت در این زمینه باید توجه مسئولان نظام سلامت، وزارت بهداشت و نهاد‌های مرتبط جلب شود.
رئیس انجمن رادیولوژی ایران تأکید کرد: هوش مصنوعی به معنای حذف متخصصان نیست، بلکه می‌تواند بهره‌وری نیروی انسانی را افزایش دهد. استفاده از پزشکی از راه دور، ابزار‌های هوش مصنوعی و به‌کارگیری مؤثرتر نیروی انسانی از جمله ظرفیت‌هایی است که در سال‌های آینده می‌تواند به بهبود خدمات سلامت کمک کند.
وی با اشاره به ضرورت ارتباط میان دانشگاه‌ها و صنعت گفت: یکی از مشکلات فعلی، نبود ارتباط کافی میان دانشگاه‌ها و شرکت‌های فعال در حوزه فناوری است. گاهی صنعت مسیری را دنبال می‌کند که دقیقاً متناسب با نیاز پزشکان و جامعه دانشگاهی نیست و از سوی دیگر، نیاز‌های متخصصان نیز به‌درستی به بخش صنعتی منتقل نمی‌شود.
صانعی‌طاهری افزود: فعالیت‌های علمی نباید صرفاً به تولید مقاله محدود بماند، بلکه باید به مرحله اجرا و تولید محصولات کاربردی برسد و در نهایت کیفیت نظام سلامت را افزایش دهد.
نیاز به سرور‌های قدرتمند برای آموزش هوش مصنوعی
رئیس انجمن رادیولوژی ایران با اشاره به ضرورت ایجاد زیرساخت‌های فنی گفت: برای آموزش و توسعه مدل‌های هوش مصنوعی، به دسترسی به نرم‌افزارها، اپلیکیشن‌ها و به‌ویژه پردازنده‌های گرافیکی قدرتمند و سرور‌های مناسب نیاز داریم. این زیرساخت‌ها باید در دانشگاه‌ها توسعه پیدا کنند یا برای ایجاد آنها در سطح ملی برنامه‌ریزی شود.
وی ادامه داد: شرکت‌های دانش‌بنیان و استادان دانشگاه‌ها فعالیت‌های مختلفی را در این حوزه آغاز کرده‌اند. در حال حاضر بخشی از این فعالیت‌ها در زمینه مدیریت مراکز تصویربرداری و بیمارستان‌های هوشمند است. همچنین نرم‌افزاری برای تشخیص آمبولی ریه بدون تزریق ماده حاجب توسعه یافته که به گفته وی، دقت آن بیش از ۹۰ درصد است.
انتقاد از تأخیر در پرداخت مطالبات مراکز تصویربرداری
صانعی‌طاهری با اشاره به مشکلات مالی مراکز تصویربرداری گفت: یکی از چالش‌های مهم این مراکز، تناسب نداشتن تعرفه خدمات با هزینه مواد مصرفی، تجهیزات و نگهداری دستگاه‌هاست. با وجود افزایش تعرفه‌ها، همچنان این عدم تعادل وجود دارد و پرداخت مطالبات مراکز از سوی بیمه‌ها نیز در ماه‌های گذشته با تأخیر همراه بوده است.
وی افزود: این تأخیر در پرداخت‌ها، هم توسعه مراکز و هم تأمین تجهیزات و نگهداری دستگاه‌های گران‌قیمت را دشوار می‌کند. بسیاری از قطعات و ملزومات تجهیزات تصویربرداری با ارز آزاد تأمین می‌شوند و افزایش نرخ ارز فشار زیادی بر مراکز دولتی و خصوصی وارد کرده است.
رئیس انجمن رادیولوژی ایران با بیان اینکه در کشور ۲۱ دانشگاه علوم پزشکی در زمینه تربیت دستیار رادیولوژی فعالیت دارند، گفت: برآورد ما این است که نزدیک به ۵ هزار رادیولوژیست در کشور مشغول فعالیت هستند.
وی در پایان با اشاره به دشواری‌های اقتصادی ارائه‌دهندگان خدمات تصویربرداری تأکید کرد: هزینه‌های مراکز و تجهیزات با نرخ ارز افزایش پیدا می‌کند، اما درآمد مراکز و حقوق کارکنان متناسب با این تغییرات رشد نمی‌کند. این ناهماهنگی، ادامه فعالیت و سرمایه‌گذاری برای توسعه و نگهداری تجهیزات را با مشکل مواجه کرده است.
انتهای پیام/