زانو زدن سینمادوستان پای کلاس استادان؛ تعطیلی هم مانع استقبال از کارگاه‌های جشنواره مقاومت نشد
به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، جمعه هشتم آبان‌ماه و در نخستین روز برگزاری نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت، تعطیلی آخر هفته نه‌تنها از اشتیاق علاقه‌مندان سینما برای حضور در برنامه‌های آموزشی نوزدهمین جشنواره بین المللی فیلم مقاومت نکاست، بلکه استقبال چشمگیر و فراتر از انتظار از کارگاه‌های انتقال تجربه، تصویری قابل توجه از عطش نسل جوان برای آموختن از استادان این عرصه به نمایش گذاشت.
در این روز، مسعود فراستی، علیرضا زرین‌دست و کمال تبریزی در سه کارگاه تخصصی، تجربه‌ها و نگاه حرفه‌ای خود را با هنرجویان، دانشجویان و علاقه‌مندان سینما به اشتراک گذاشتند؛ نشست‌هایی که وجه مشترکشان فراتر رفتن از آموزش‌های صرفاً فنی و رسیدن به پرسش‌های بنیادین درباره ماهیت سینما و مسئولیت فیلمساز بود.
فراستی؛ اول سینما را بشناسید، بعد سراغ سینمای مقاومت بروید
کارگاه مسعود فراستی با محور نقد فیلم مقاومت، تجربه و آسیب‌شناسی، فرصتی برای طرح دوباره نسبت میان قصه، فرم و ساختار در سینما بود.
فراستی در این نشست بر ضرورت شناخت سینما پیش از ورود به موضوعات خاص تأکید کرد و یادآور شد که سینمای مقاومت را نباید صرفاً به روایت جنگ و میدان نبرد محدود کرد. از نگاه او، فیلمساز برای رسیدن به بیانی معتبر باید ابتدا زبان سینما را بشناسد، مطالعه کند و میان تکنیک، فرم و محتوا نسبت درستی برقرار سازد.
تأکید بر اهمیت نقد، مطالعه ادبیات و تاریخ سینما و پرهیز از نگاه سطحی به تولید اثر، از محور‌های اصلی سخنان او بود.
فراستی نقد را امری ضروری برای رشد سینما دانست؛ ضرورتی که بدون پذیرش گفت‌وگوی انتقادی و مواجهه با ضعف‌ها، امکان اصلاح و ارتقای آثار را محدود می‌کند. او همچنین بر این نکته تأکید داشت که فرم هر اثر باید از تجربه و جهان شخصی فیلمساز سرچشمه بگیرد، نه از تقلید الگو‌های آماده.
فراستی در بخش دیگری از این نشست، با کنایه به افزایش قیمت کتاب و کاهش قدرت خرید علاقه‌مندان به مطالعه، از تجربه شخصی خود گفت و یادآور شد که پیش‌تر برای تهیه کتاب، چندین عنوان را همزمان خریداری می‌کرده، اما با حذف یارانه‌ها و گران‌تر شدن کتاب، تعداد آثاری که می‌تواند بخرد کاهش یافته است. او با وجود اشاره به این دشواری، بار دیگر بر ضرورت مطالعه تأکید کرد و جوانان را به کتاب‌خوانی فراخواند و گفت: «نقاشی ببینید و از کتاب دور نشوید.»
زرین‌دست؛ تصویر باورپذیر، حاصل شناخت و انتخاب آگاهانه است
در کارگاه علیرضا زرین‌دست، بحث از جهان روایت به جزئیات شکل‌گیری تصویر سینمایی رسید. این فیلمبردار باسابقه با تمرکز بر روان‌شناسی تصویر، نقش قاب‌بندی، نور، حرکت دوربین و انتخاب لوکیشن را در انتقال معنا و ایجاد باورپذیری تشریح کرد.
از نکات مهم این کارگاه، تأکید بر آن بود که لوکیشن صرفاً پس‌زمینه رخداد‌ها نیست و می‌تواند بخشی از شخصیت و فضای دراماتیک فیلم باشد. زرین‌دست همچنین بر ضرورت آمادگی فنی و ذهنی فیلمبردار، داشتن راه‌حل‌های جایگزین در شرایط دشوار و شناخت دقیق نیاز‌های گروه تولید تأکید کرد. به باور او، تصویر مؤثر تنها با تجهیزات پیشرفته ساخته نمی‌شود؛ بلکه حاصل دانش، تجربه، انتخاب درست و هماهنگی عوامل پشت دوربین است.
او در عین اشاره به فرصت‌هایی که فناوری‌های دیجیتال برای تولید فیلم فراهم کرده‌اند، نسبت به سطحی‌شدن کار در سایه اتکای بیش از اندازه به ابزار‌های تازه هشدار داد و بر اهمیت خلاقیت انسانی و کار گروهی تأکید کرد.
تبریزی؛ مقاومت را از زاویه‌ای تازه روایت کنید
کارگاه کمال تبریزی با موضوع کارگردانی و بازنمایی جنگ و مقاومت، بحث را به یکی از چالش‌های مهم این حوزه، یعنی فاصله گرفتن از کلیشه‌ها و رسیدن به نگاهی مستقل، کشاند. تبریزی با مرور تجربه‌های شخصی خود از سال‌های جنگ تا ساخت آثار سینمایی و تلویزیونی، «روایت فتح» را نمونه‌ای از شکل‌گیری یک جهان مستقل در مستندسازی جنگ دانست؛ جریانی که به تعبیر او، به واسطه نگاه و جهان فکری شهید مرتضی آوینی از ثبت صرف وقایع فراتر رفت.
او برای توضیح ضرورت نگاه متفاوت، به تجربه ساخت فیلم «لیلی با من است» اشاره کرد؛ اثری که ایده اصلی آن از معکوس کردن تصویر رایج رزمنده مشتاق حضور در جبهه شکل گرفت. شخصیت صادق مشکینی، برخلاف الگوی آشنای آن روزگار، از جنگیدن می‌ترسید و همین تضاد، امکان روایتی تازه را فراهم کرد. تبریزی تأکید داشت که فیلمساز نباید نسخه تکراری آثار موفق گذشته را بسازد، بلکه باید جهان، زبان و امضای شخصی خود را در اثر شکل دهد.
تحقیق میدانی نیز از محور‌های مهم این کارگاه بود. تبریزی از شش ماه همراهی و زندگی در کنار نیرو‌های تیپ الغدیر یزد برای ساخت نخستین فیلم سینمایی‌اش، «عبور»، گفت و تجربه تحقیق برای سریال «دوران سرکشی» را نیز مثال زد. او همچنین فیلم کوتاه را فرصتی در دسترس برای فیلمسازان جوان دانست تا بدون انتظار برای امکانات بزرگ، توانایی و جهان شخصی خود را به نمایش بگذارند.
در بخش دیگری از نشست، تعریف مخاطب پیش از تولید، ضرورت گفت‌و‌گو با مخاطبان متفاوت، ضعف برنامه‌ریزی فرهنگی و نبود «سبد نمایش» متناسب با گروه‌های مختلف جامعه مورد بحث قرار گرفت. تبریزی همچنین از اهمیت شناخت تدوین برای کارگردان، مدیریت گروه، اعتماد به بازیگر و جدی گرفتن مخاطب کودک سخن گفت و در پایان به هنرجویان توصیه کرد هر فیلم را با همان هیجان و نگرانی خلاقانه فیلم اول بسازند.
سه کارگاه؛ سه مسیر برای رسیدن به سینمایی عمیق‌تر
آنچه در نخستین روز کارگاه‌های انتقال تجربه جشنواره مقاومت جلب توجه کرد، تنها حضور سه چهره شناخته‌شده سینما نبود؛ بلکه تنوع مباحث و پیوند میان آموزش فنی، نگاه انتقادی و تجربه عملی بود. فراستی از ضرورت شناخت و نقد سینما گفت، زرین‌دست جزئیات شکل‌گیری تصویر و مسئولیت فیلمبردار را به بحث گذاشت و تبریزی از هویت فیلمساز، تحقیق، مخاطب و راه‌های عبور از کلیشه سخن گفت.
این سه کارگاه در کنار هم نشان دادند که انتقال تجربه در سینما، صرفاً به بیان چند دستورالعمل حرفه‌ای محدود نمی‌شود؛ گاهی مهم‌ترین درس، یادآوری ضرورت مطالعه و تمرین است، گاهی شناخت دقیق ابزار و همکاری گروهی و گاهی جسارت انتخاب زاویه‌ای متفاوت برای روایت یک موضوع آشنا.
استقبال علاقه‌مندان در روز تعطیل و حضور پرشمار آنان پای درس استادان، نشانه‌ای امیدوارکننده از ظرفیت چنین برنامه‌هایی برای پیوند میان نسل‌های سینماست؛ نسلی که برای آموختن، پرسیدن و شنیدن تجربه‌های پیشکسوتان، تعطیلی را بهانه نکرد و پردیس سینمایی ملت را به کلاس درس سینما تبدیل کرد.
نکته قابل توجه در این کارگاه‌ها، شکل‌گیری فضایی تعاملی و دوسویه میان استادان و حاضران بود؛ به‌گونه‌ای که انتقال تجربه صرفاً به بیان مطالب از سوی مدرسان محدود نماند و علاقه‌مندان نیز با طرح پرسش‌های تخصصی و بیان دغدغه‌های خود، در پیشبرد مباحث مشارکت کردند. حاضران درباره موضوعاتی همچون شیوه روایت جنگ و مقاومت، پرهیز از کلیشه، چگونگی شکل‌گیری زبان شخصی در سینما، مهارت‌های فنی و مسیر ورود به حرفه فیلمسازی پرسش‌هایی را با استادان در میان گذاشتند و پاسخ‌های آنان را شنیدند. همین رفت‌وبرگشت فکری، کارگاه‌ها را از یک کلاس یک‌طرفه فراتر برد و به فرصتی برای گفت‌وگوی مستقیم نسل جوان با سینماگران باتجربه تبدیل کرد.
این تنها متن و حاشیه روز نخست نبود چرا که منتقدان هم در روز نخست حضور پررنگی داشتند و از سوی دیگر استقبال از مستندها جشنواره پررنگ تر بود.
در جریان این گفت‌وگوهای دوسویه، گاهی پرسش‌های دقیق، نکته‌سنجانه و متفاوت دانشجویان و حاضران، استادان را نیز به شگفتی وامیداشت؛ پرسش‌هایی که نشان می‌داد مخاطبان صرفاً شنونده نیستند و با ذهنی جست‌وجوگر و آگاهی از مسائل سینما در این کلاس‌ها حضور یافته‌اند. در برخی لحظات، عمق و زاویه نگاه پرسشگران، مدرسان را به تأمل بیشتر وامیداشت و زمینه را برای شکل‌گیری بحث‌هایی فراتر از چارچوب اولیه کارگاه فراهم می‌کرد؛ اتفاقی که از پویایی فضای آموزشی و ظرفیت نسل جوان برای طرح دغدغه‌های جدی در عرصه فیلمسازی حکایت داشت.
امروز و همزمان با دومین روز این جشنواره کارگاه انتقال تجربه با حضور امید معلم، جواد عابدین و محمد برادران برگزار خواهد شد.
انتهای پیام/