کمبود ویتامین D در نیمی از کودکان زیر پنج سال؛ نمک‌های رنگی سلامت مردم را تهدید می‌کند
به گزارش خبرنگار آنا، علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، در همایش بزرگداشت روز جهانی غذا و تغذیه سالم و روز جهانی کاهش اتلاف و ضایعات غذایی که صبح روز چهارشنبه ۲۹ مهر ۱۴۰۵ در دانشگاه علوم پزشکی تهران برگزار شد، با تأکید بر نقش تغذیه در پیشگیری از بیماری‌های غیرواگیر، اعلام کرد که ۶۳ درصد بزرگسالان کشور با اضافه‌وزن یا چاقی مواجه هستند و کمبود ویتامین D در حدود نیمی از کودکان زیر پنج سال، از جمله چالش‌های مهم حوزه سلامت و تغذیه در کشور به شمار می‌رود.
وی با اشاره به اهمیت تغذیه و امنیت غذایی در جهان اظهار کرد: با توجه به پیشینه علمی کشور در حوزه علوم تغذیه، انتظار می‌رود دانش و ظرفیت‌های علمی این حوزه در راستای ارتقای سلامت و بهبود وضعیت تغذیه مردم به کار گرفته شود.
معاون بهداشت وزارت بهداشت با بیان اینکه سیمای بیماری‌ها در کشور از بیماری‌های واگیر به سمت بیماری‌های غیرواگیر تغییر کرده است، افزود: ریشه بسیاری از بیماری‌های متابولیک و غیرواگیر به موضوع تغذیه و فرایند‌های متابولیسم بدن بازمی‌گردد و اصلاح الگوی تغذیه می‌تواند نقش مؤثری در پیشگیری و کنترل این بیماری‌ها داشته باشد.
تغذیه سلولی باید در کنار دریافت استاندارد مواد غذایی مورد توجه قرار گیرد
رئیسی با تأکید بر اینکه تغذیه صرفاً به معنای رفع گرسنگی و احساس سیری نیست، گفت: در حوزه سلامت، علاوه بر تأمین نیاز‌های غذایی فرد، باید تغذیه سلولی نیز مورد توجه قرار گیرد؛ چراکه ممکن است فرد بر اساس استاندارد‌های تعیین‌شده، مواد غذایی و درشت‌مغذی‌های مورد نیاز خود را دریافت کند، اما همچنان نیاز‌های سلولی بدن او به‌طور کامل تأمین نشود.
وی ادامه داد: میزان نیاز بدن به مواد مغذی با توجه به شرایط متابولیک افراد متفاوت است و نمی‌توان تنها با تکیه بر احساس سیری یا رعایت ظاهری یک الگوی غذایی، از تأمین کامل نیاز‌های بدن اطمینان حاصل کرد.
معاون بهداشت وزارت بهداشت با اشاره به نقش غذا در پیشگیری و درمان بیماری‌ها بیان کرد: در سطح جهان، نگاه به فیزیولوژی و آسیب‌شناسی بیماری‌ها و همچنین روش‌های درمانی در حال تغییر است و نقش مواد غذایی در این فرایند‌ها بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. برخی مواد غذایی می‌توانند در چارچوب‌های علمی و درمانی نقش مؤثری در حفظ سلامت داشته باشند، در حالی که مصرف نامناسب برخی دیگر ممکن است به سلامت آسیب برساند.
بیش از ۳۰ درصد مردم جهان از گرسنگی و فقر غذایی رنج می‌برند
رئیسی در ادامه با اشاره به اهمیت کاهش اتلاف و ضایعات غذایی اظهار کرد: هنگام صحبت از غذا و کاهش ضایعات غذایی، منظور تنها غذای پخته‌شده نیست، بلکه مواد اولیه و محصولات غذایی از جمله گندم، برنج، گوشت و سایر اقلام خوراکی را نیز شامل می‌شود.
وی با بیان اینکه تولید مواد غذایی به منابع قابل توجهی از جمله آب و انرژی نیاز دارد، افزود: دورریز مواد غذایی به معنای هدررفت منابعی است که برای تولید آنها مصرف شده است. از سوی دیگر، بیش از ۳۰ درصد مردم جهان با فقر و گرسنگی مواجه هستند و این مسئله ضرورت توجه جدی به مدیریت منابع غذایی و جلوگیری از اتلاف آنها را نشان می‌دهد.
معاون بهداشت وزارت بهداشت با تأکید بر لزوم توجه به افراد نیازمند خاطرنشان کرد: در شرایطی که برخی کشور‌ها به دلایل مختلف، از جمله مدیریت بازار و حفظ قیمت‌ها، با مازاد تولید محصولات کشاورزی مواجه می‌شوند، باید راهکار‌های مناسب و انسانی برای رساندن مواد غذایی مازاد به افراد و جوامع نیازمند مورد توجه قرار گیرد.
رئیسی در عین حال با اشاره به اهمیت انتقال دقیق پیام‌های مرتبط با امنیت غذایی گفت: در بیان موضوعات مربوط به کاهش ضایعات غذایی باید دقت شود که مفهوم جلوگیری از هدررفت مواد غذایی با توصیه به مصرف مواد غذایی باقی‌مانده یا نامناسب اشتباه گرفته نشود.
۶۳ درصد بزرگسالان کشور اضافه‌وزن یا چاقی دارند
معاون بهداشت وزارت بهداشت با ارائه آماری از وضعیت وزن بزرگسالان در کشور اظهار کرد: بر اساس آمار‌های ارائه‌شده، ۳۸ درصد بزرگسالان کشور اضافه‌وزن دارند و ۲۵ درصد نیز با چاقی مواجه هستند؛ به این ترتیب، مجموع اضافه‌وزن و چاقی در میان بزرگسالان به حدود ۶۳ درصد می‌رسد.
وی با اشاره به بیشتر بودن میزان چاقی در زنان نسبت به مردان، چاقی شکمی را یکی از عوامل خطر مهم در بروز سندرم متابولیک دانست و افزود: چاقی شکمی می‌تواند زمینه‌ساز بروز مشکلات متابولیک و افزایش خطر ابتلا به بیماری‌های غیرواگیر شود و به همین دلیل، پیشگیری و کنترل آن باید در برنامه‌های سلامت مورد توجه قرار گیرد.
رئیسی با اشاره به وضعیت تغذیه کودکان زیر پنج سال در ایران و مقایسه آن با میانگین‌های جهانی بیان کرد: بررسی شاخص‌هایی مانند کوتاه‌قدی و لاغری کودکان نشان می‌دهد که وضعیت کشور در برخی شاخص‌ها نسبت به میانگین جهانی مطلوب‌تر است، اما همچنان در بعضی مناطق کشور مشکلات قابل توجهی وجود دارد.
وی افزود: بررسی روند تغییرات شاخص‌های تغذیه‌ای کودکان طی سال‌های گذشته نشان می‌دهد که در برخی مناطق، بهبود چشمگیری در وضعیت لاغری کودکان زیر پنج سال حاصل نشده و الگو‌های قبلی همچنان ادامه دارد.
اضافه‌وزن کودکان و نوجوانان؛ زنگ خطری برای سلامت نسل آینده
رئیسی با استناد به گزارش سازمان جهانی بهداشت در سال ۲۰۲۲ گفت: حدود ۳۹۰ میلیون کودک و نوجوان پنج تا ۱۹ ساله در جهان دارای اضافه‌وزن هستند که بیش از ۱۶۰ میلیون نفر از آنها به چاقی مبتلا هستند.
وی با ابراز نگرانی از وضعیت اضافه‌وزن در میان کودکان و نوجوانان کشور اظهار کرد: کاهش فعالیت بدنی، افزایش مدت‌زمان استفاده از تلفن همراه و رایانه و کم‌تحرکی در محیط خانه و مدرسه از جمله مسائلی هستند که می‌توانند در افزایش اضافه‌وزن و چاقی این گروه سنی نقش داشته باشند.
معاون بهداشت وزارت بهداشت افزود: وجود اضافه‌وزن در میان دانش‌آموزان، موضوعی نگران‌کننده برای سلامت آینده کشور است و ضروری است برنامه‌های آموزشی، پیشگیرانه و اصلاح سبک زندگی از سنین پایین آغاز شوند.
وی با اشاره به تفاوت‌های منطقه‌ای در وضعیت اضافه‌وزن، چاقی و لاغری کودکان و نوجوانان گفت: بررسی نقشه‌های پراکندگی این شاخص‌ها در کشور نشان می‌دهد که وضعیت تغذیه‌ای مناطق مختلف یکسان نیست؛ به‌طوری که در برخی مناطق، لاغری و در مناطق دیگر، اضافه‌وزن و چاقی بیشتر مشاهده می‌شود.
رئیسی تأکید کرد: این تفاوت‌ها نشان‌دهنده نابرابری در وضعیت تغذیه و ضرورت توجه به دسترسی عادلانه به خدمات و امکانات مرتبط با سلامت است. بر همین اساس، مناطق دارای وضعیت نامطلوب‌تر باید در برنامه‌ریزی‌ها و مداخلات حوزه تغذیه در اولویت قرار گیرند.
کمبود ویتامین D در نیمی از کودکان زیر پنج سال
معاون بهداشت وزارت بهداشت با اشاره به وضعیت ریزمغذی‌ها در کشور، کمبود ویتامین D و کم‌خونی را از مسائل مهم حوزه سلامت و تغذیه دانست و اظهار کرد: بر اساس آمار ارائه‌شده، تقریباً نیمی از کودکان زیر پنج سال کشور با کمبود ویتامین D مواجه هستند و این وضعیت قابل قبول نیست.
وی با تأکید بر اهمیت پیشگیری از کمبود ریزمغذی‌ها افزود: شناسایی به‌موقع کمبود‌ها و اجرای برنامه‌های پیشگیرانه می‌تواند از بروز بسیاری از عوارض ناشی از کمبود مواد مغذی جلوگیری کند.
رئیسی با اشاره به تأثیر اطلاعات نادرست در فضای مجازی بر رفتار‌های سلامت‌محور مردم گفت: انتشار مطالب غیرعلمی درباره مصرف مکمل‌ها و دارو‌ها می‌تواند موجب سردرگمی افراد شود و آنها را از پیروی از توصیه‌های معتبر پزشکی دور کند.
وی ادامه داد: برخی افراد بر اساس مطالب منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی، درباره مصرف دارو‌های تجویزشده یا مکمل‌های مورد نیاز خود تردید می‌کنند، در حالی که ممکن است هم‌زمان رفتار‌های پرخطری مانند استعمال دخانیات یا کم‌تحرکی داشته باشند. لازم است آموزش عمومی بر مبنای شواهد علمی تقویت شود و با اطلاعات نادرست در حوزه سلامت مقابله شود.
معاون بهداشت وزارت بهداشت با اشاره به آمار‌های مربوط به کمبود ویتامین D در گروه‌های مختلف جمعیتی اظهار کرد: طبق آمار‌های مطرح‌شده، کمبود این ویتامین در میان نوجوانان، مادران باردار و زنان در سنین باروری نیز قابل توجه است و در برخی از این گروه‌ها، میزان کمبود به حدود ۶۰ درصد می‌رسد.
وی با تأکید بر اهمیت تأمین ویتامین D در دوران رشد و پیش از بروز عوارض استخوانی افزود: توجه به وضعیت تغذیه‌ای افراد نباید به دوران سالمندی و زمان بروز عوارضی مانند پوکی استخوان و شکستگی محدود شود، بلکه اقدامات پیشگیرانه باید از دوران کودکی و نوجوانی آغاز شوند.
رئیسی با اشاره به نقش ویتامین D در سلامت استخوان‌ها و سایر فرایند‌های بدن گفت: تأمین این ویتامین باید بر اساس نیاز‌های افراد و توصیه‌های علمی انجام شود و برنامه‌های پیشگیری و آموزش در این زمینه مورد توجه قرار گیرد.
کم‌خونی و کمبود ریزمغذی‌ها در مناطق مختلف کشور
رئیسی در ادامه با اشاره به وضعیت کم‌خونی در کشور اظهار کرد: بررسی‌های انجام‌شده نشان می‌دهد که کم‌خونی همچنان در برخی مناطق کشور، به‌ویژه در مناطق جنوب شرقی، از جمله چالش‌های حوزه سلامت و تغذیه است.
وی با اشاره به وجود برخی بیماری‌های خونی در مناطق شرقی کشور افزود: در برنامه‌ریزی برای بهبود وضعیت تغذیه‌ای باید شرایط منطقه‌ای، شیوع بیماری‌ها و نیاز‌های خاص جمعیت هر منطقه مورد توجه قرار گیرد تا مداخلات متناسب با وضعیت موجود طراحی شوند.
معاون بهداشت وزارت بهداشت همچنین با اشاره به اهمیت پایش مستمر وضعیت ریزمغذی‌ها گفت: بررسی‌های ملی و منطقه‌ای می‌توانند به شناسایی دقیق‌تر گروه‌های در معرض خطر و تعیین اولویت‌های مداخله کمک کنند.
افتخار کنترل کمبود ید نباید با مصرف نمک‌های غیراستاندارد به خطر بیفتد
رئیسی با اشاره به تجربه موفق کشور در کنترل کمبود ید اظهار کرد: یکی از دستاورد‌های مهم حوزه بهداشت، کنترل کمبود ید از طریق اجرای برنامه‌های مرتبط با یددار کردن نمک و توصیه به مصرف نمک یددار استاندارد بوده است.
وی افزود: در گذشته، کمبود ید و عوارض ناشی از آن، از جمله گواتر، شیوع قابل توجهی داشت، اما با اجرای برنامه‌های بهداشتی و استفاده از نمک یددار، وضعیت کشور در این زمینه بهبود یافت.
معاون بهداشت وزارت بهداشت با هشدار نسبت به تبلیغات غیرعلمی درباره انواع نمک گفت: در سال‌های اخیر، برخی افراد و جریان‌های فعال در فضای مجازی با طرح ادعا‌های غیرعلمی، مردم را به پرهیز از نمک یددار و استفاده از انواع نمک‌های رنگی، دریایی یا غیراستاندارد تشویق می‌کنند؛ در حالی که چنین توصیه‌هایی می‌تواند دستاورد‌های حاصل‌شده در زمینه کنترل کمبود ید را با مخاطره مواجه کند.
وی ادامه داد: پایش‌های انجام‌شده نشان می‌دهد که با وجود مطلوب بودن وضعیت کلی کشور، در برخی استانها از جمله آذربایجان غربی، سیستان و بلوچستان و چهارمحال و بختیاری، نشانه‌هایی از کمبود ید مشاهده شده است.
رئیسی با اشاره به اهمیت نظارت بر تولید و عرضه نمک یددار تصریح کرد: در جریان نمونه‌برداری از محصولات برخی واحد‌های تولیدی، مواردی مشاهده شده است که محصول با عنوان نمک یددار عرضه شده، اما میزان ید آن با استاندارد‌های مورد انتظار مطابقت نداشته است. این مسئله ضرورت تقویت نظارت بر تولید، عرضه و انطباق محصولات با استاندارد‌های ملی را نشان می‌دهد.
وی با تأکید بر نقش ید در رشد و تکامل جنین و نوزاد گفت: کمبود ید در دوران بارداری می‌تواند بر روند تکامل جنین تأثیر منفی بگذارد؛ بنابراین، وضعیت تغذیه‌ای مادران باردار و تأمین ریزمغذی‌های ضروری در این دوره از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
کاهش مصرف لبنیات، سبزیجات و گوشت قرمز در کشور
معاون بهداشت وزارت بهداشت با اشاره به الگوی مصرف مواد غذایی در کشور اظهار کرد: میزان مصرف سبزیجات، گوشت قرمز و لبنیات در ایران پایین‌تر از مقادیر توصیه‌شده است و این مسئله از جمله موضوعاتی است که باید در برنامه‌های بهبود تغذیه جامعه مورد توجه قرار گیرد.
وی با اشاره به وضعیت مصرف لبنیات افزود: میزان مصرف لبنیات در کشور تقریباً به نصف مقدار توصیه‌شده می‌رسد و این موضوع ضرورت تقویت برنامه‌های آموزشی و اقدامات مؤثر برای اصلاح الگوی مصرف مواد غذایی را نشان می‌دهد.
رئیسی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در حوزه بهبود تغذیه گفت: در زمینه کنترل مصرف قند و شکر، اقداماتی از سوی سازمان غذا و دارو و سایر مجموعه‌های مرتبط انجام شده است و همکاری نهاد‌های علمی و تخصصی، از جمله مؤسسه‌های فعال در حوزه تحقیقات تغذیه، در پیشبرد برنامه‌های این حوزه اهمیت دارد.
توصیه‌های تغذیه‌ای درباره پروتئین، چربی و کربوهیدرات‌ها
رئیسی با اشاره به نیاز بدن به درشت‌مغذی‌ها اظهار کرد: میزان نیاز افراد به پروتئین با توجه به وضعیت متابولیک و شرایط جسمانی آنها متفاوت است، اما به‌طور معمول، دریافت روزانه حدود هشت‌دهم گرم پروتئین به ازای هر کیلوگرم وزن بدن به‌عنوان یک معیار عمومی در نظر گرفته می‌شود.
وی افزود: در برخی شرایط، از جمله با توجه به وضعیت متابولیک و نیاز‌های خاص بدن، میزان نیاز به پروتئین می‌تواند افزایش یابد و به حدود یک‌ونیم گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن برسد؛ بنابراین، توصیه‌های تغذیه‌ای باید متناسب با شرایط فرد ارائه شوند.
معاون بهداشت وزارت بهداشت با اشاره به میزان دریافت چربی در رژیم غذایی گفت: به‌طور کلی، حدود ۱۵ تا ۳۰ درصد کالری روزانه می‌تواند از چربی تأمین شود، اما نوع چربی مصرفی نیز اهمیت زیادی دارد.
وی ادامه داد: مصرف چربی‌های اشباع باید به حداکثر ۱۰ درصد انرژی روزانه محدود شود و سهم چربی‌های ترانس نیز نباید از یک درصد انرژی روزانه بیشتر باشد. رعایت این محدودیت‌ها در تنظیم الگوی غذایی سالم اهمیت دارد.
رئیسی همچنین با اشاره به سهم کربوهیدرات‌ها در تأمین انرژی روزانه بیان کرد: بخش قابل توجهی از انرژی روزانه از کربوهیدرات‌ها تأمین می‌شود و در تنظیم رژیم غذایی باید به میزان و نوع دریافت این گروه از مواد غذایی توجه شود.
اجرای طرح پورسان با تمرکز بر سلامت و تغذیه افراد زیر ۱۸ سال
معاون بهداشت وزارت بهداشت در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به برنامه‌های در دست اجرا برای ارتقای وضعیت تغذیه جامعه اظهار کرد: یکی از برنامه‌های مورد توجه در این حوزه، طرح پورسان با عنوان پنجره واحد رفاه، امنیت و سلامت نسلی است که با تمرکز بر افراد زیر ۱۸ سال طراحی شده است.
وی با تأکید بر ضرورت اولویت دادن به سلامت کودکان و نوجوانان افزود: مدارس یکی از مهم‌ترین محیط‌ها برای اجرای برنامه‌های پیشگیرانه و ارتقای سلامت هستند و می‌توان با اجرای برنامه‌های آموزشی و مداخلات مناسب در این محیط، ضمن کاهش هزینه‌ها، زمینه شکل‌گیری نسلی سالم‌تر را فراهم کرد.
رئیسی ادامه داد: اگر بتوانیم مهارت‌های تغذیه‌ای، سبک زندگی سالم و کنترل عوامل خطر را از دوران کودکی و نوجوانی آموزش دهیم، در آینده شاهد بهبود وضعیت سلامت جامعه خواهیم بود. هرچند برنامه‌های مرتبط با سلامت بزرگسالان نیز ادامه دارد، اما سرمایه‌گذاری بر سلامت افراد زیر ۱۸ سال می‌تواند آثار بلندمدتی برای کشور به همراه داشته باشد.
وی با اشاره به آغاز اجرای آزمایشی این طرح گفت: هفته گذشته مرحله پایلوت طرح پورسان در مرند افتتاح شد و امید می‌رود با همکاری وزارت آموزش و پرورش و سایر مجموعه‌های مرتبط، زمینه اجرای آن در مدارس فراهم شود.
معاون بهداشت وزارت بهداشت با اشاره به اهمیت مشارکت نهاد‌های آموزشی در این برنامه افزود: همکاری میان بخش بهداشت و آموزش و پرورش می‌تواند به اجرای مؤثر برنامه‌های ارتقای سلامت، آموزش مهارت‌های زندگی و اصلاح عادت‌های غذایی در میان دانش‌آموزان کمک کند.
آموزش، مکمل‌یاری و پیمایش ملی برای بهبود وضعیت تغذیه
رئیسی با اشاره به سایر اقدامات در دست اجرا در حوزه تغذیه اظهار کرد: ساماندهی برنامه‌های مرتبط با تغذیه، اجرای طرح‌های مکمل‌یاری، آموزش، فرهنگ‌سازی، خودمراقبتی و توانمندسازی مردم از جمله اقداماتی است که در راستای بهبود وضعیت تغذیه جامعه دنبال می‌شود.
وی افزود: اجرای پیمایش‌های ملی و بررسی‌های علمی دقیق برای شناخت وضعیت تغذیه‌ای مردم و ارزیابی تغییرات شاخص‌های سلامت، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و نتایج این بررسی‌ها می‌تواند مبنای تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری در حوزه تغذیه قرار گیرد.
معاون بهداشت وزارت بهداشت در پایان با قدردانی از متخصصان، پژوهشگران و مجموعه‌های فعال در حوزه تغذیه و سلامت اظهار امیدواری کرد که نتایج علمی و مباحث مطرح‌شده در همایش روز جهانی غذا و تغذیه سالم، در سطح ملی و در محیط‌های اجرایی مورد استفاده قرار گیرد و به بهبود وضعیت تغذیه و ارتقای سلامت جامعه کمک کند.
انتهای پیام/