۴ اپراتور بزرگ اروپایی برای رقابت با استارلینک متحد شدند

به گزارش خبرگزاری آنا؛ شرکت‌های دویچه تلکام آلمان، اورنج فرانسه، ودافون بریتانیا و تلفونیکا اسپانیا از امضای تفاهم‌نامه‌ای برای بررسی مشارکت در واگذاری فرکانس‌های ارتباط ماهواره‌ای اروپا خبر داده‌اند. این ۴ اپراتور قصد دارند زیرساختی مشترک برای ارائه خدمات ارتباط مستقیم ماهواره با گوشی‌های هوشمند توسعه دهند تا کاربران بتوانند در مناطقی که پوشش شبکه تلفن همراه وجود ندارد، از طریق ماهواره ارتباط برقرار کنند. همکاری جدید با هدف کاهش وابستگی اروپا به ارائه‌دهندگان خارجی خدمات ماهواره‌ای، افزایش پایداری شبکه‌های ارتباطی و توسعه خدمات در مناطق دورافتاده شکل گرفته است. با این حال پروژه هنوز در مرحله بررسی قرار دارد و شرکت‌های مشارکت‌کننده نه مجوز فرکانسی دریافت کرده‌اند و نه قرارداد نهایی با ارائه‌دهنده ماهواره امضا کرده‌اند.

اروپا به‌دنبال توسعه شبکه ارتباط ماهواره‌ای مستقل است

برنامه ۴ اپراتور اروپایی بر فناوری ارتباط مستقیم ماهواره با دستگاه موسوم به D۲D متمرکز است که امکان برقراری ارتباط میان گوشی‌های هوشمند و ماهواره‌ها را بدون نیاز به اتصال به دکل‌های مخابراتی زمینی فراهم می‌کند. در این فناوری، ماهواره نقش بخشی از شبکه ارتباطی را برعهده می‌گیرد و می‌تواند در مناطقی که پوشش تلفن همراه ضعیف است یا اصلاً وجود ندارد، خدمات ارتباطی ارائه دهد. چنین قابلیتی برای مناطق روستایی، جاده‌های دورافتاده، مسیر‌های دریایی و شرایط اضطراری اهمیت زیادی دارد، زیرا آسیب دیدن دکل‌های مخابراتی یا قطع زیرساخت‌های زمینی می‌تواند دسترسی کاربران به خدمات ارتباطی را محدود کند.

بر اساس برنامه اولیه، شرکت‌های مشارکت‌کننده قصد ندارند مستقیماً برای ساخت و پرتاب مجموعه‌ای از ماهواره‌ها سرمایه‌گذاری کنند. در عوض، قرار است زیرساخت‌های زمینی، مراکز مدیریت شبکه و سامانه‌های نظارتی در اروپا ایجاد شوند و یک شرکت ارائه‌دهنده خدمات ماهواره‌ای نیز مسئول تأمین ظرفیت ارتباطی باشد. شریک ماهواره‌ای این پروژه هنوز انتخاب نشده و مشخص نیست از کدام منظومه ماهواره‌ای برای ارائه خدمات استفاده خواهد شد. این ساختار به اپراتور‌های اروپایی اجازه می‌دهد مدیریت بخش مهمی از خدمات ارتباطی را در اختیار داشته باشند، بدون آنکه مجبور شوند هزینه کامل طراحی، ساخت و پرتاب ماهواره‌ها را بپردازند.

یکی دیگر از ویژگی‌های طرح، امکان استفاده سایر اپراتور‌های تلفن همراه اروپا از شبکه مشترک است. ۴ شرکت اعلام کرده‌اند زیرساخت جدید در صورت راه‌اندازی، تنها به مشتریان خودشان محدود نخواهد بود و دیگر اپراتور‌ها نیز می‌توانند با شرایطی برابر از آن برای ارائه خدمات ماهواره‌ای استفاده کنند. این رویکرد با هدف جلوگیری از پراکندگی شبکه‌های ارتباطی و افزایش رقابت در بازار خدمات تلفن همراه طراحی شده است. همچنین شرکت‌ها امیدوارند اتصال ماهواره‌ای را با شبکه‌های موجود یکپارچه کنند تا کاربران هنگام خروج از محدوده پوشش زمینی، بتوانند از خدمات ارتباطی جایگزین بهره ببرند. با این حال جزئیاتی مانند سرعت اتصال، نوع خدمات قابل ارائه، هزینه اشتراک و گوشی‌های سازگار هنوز اعلام نشده‌اند.

فرکانس ۲ گیگاهرتز به محور رقابت تبدیل شده است

همکاری جدید هم‌زمان با برنامه اتحادیه اروپا برای بازنگری در نحوه تخصیص فرکانس‌های ماهواره‌ای شکل گرفته است. کمیسیون اروپا در سال ۲۰۲۶ پیشنهادی برای ایجاد سازوکار مشترک صدور مجوز استفاده از باند فرکانسی ۲ گیگاهرتز ارائه کرد؛ محدوده‌ای که برای توسعه خدمات ارتباط مستقیم ماهواره با گوشی‌های هوشمند اهمیت زیادی دارد. این باند شامل فرکانس‌های ۱۹۸۰ تا ۲۰۱۰ مگاهرتز برای ارتباط زمین به فضا و ۲۱۷۰ تا ۲۲۰۰ مگاهرتز برای ارتباط فضا به زمین است. مجوز‌های فعلی استفاده از این فرکانس‌ها در سال ۲۰۲۷ به پایان می‌رسند و اتحادیه اروپا قصد دارد چارچوب تازه‌ای برای تخصیص آن‌ها به ارائه‌دهندگان خدمات ارتباط ماهواره‌ای تعیین کند.

در حال حاضر شرکت‌های آمریکایی از جمله وایاسات و اکوستار از دارندگان مجوز‌های مربوط به این باند فرکانسی هستند. با نزدیک شدن زمان پایان اعتبار مجوزها، شرکت‌های مخابراتی اروپایی فرصتی برای ورود مستقیم به بازار خدمات ماهواره‌ای پیدا کرده‌اند. کمیسیون اروپا نیز در حال بررسی مقرراتی است که می‌توانند موقعیت شرکت‌های اروپایی را در تخصیص فرکانس‌ها تقویت کنند. با وجود این، هنوز تصمیم نهایی درباره نحوه واگذاری فرکانس‌ها اتخاذ نشده و مشخص نیست کنسرسیوم ۴ اپراتور در رقابت احتمالی با سایر شرکت‌ها موفق خواهد شد یا خیر.

فرکانس‌های ارتباط ماهواره‌ای منابع محدودی هستند و تخصیص آن‌ها اهمیت راهبردی دارد، زیرا استفاده هم‌زمان و بدون هماهنگی چند شبکه می‌تواند باعث تداخل ارتباطی شود. دریافت مجوز در سطح اتحادیه اروپا به ارائه‌دهندگان خدمات امکان می‌دهد با چارچوبی هماهنگ در کشور‌های مختلف فعالیت کنند و برای عرضه خدمات در هر بازار با مجموعه‌ای کاملاً متفاوت از مقررات روبه‌رو نباشند. این موضوع به‌ویژه برای خدمات ماهواره‌ای اهمیت دارد که برخلاف شبکه‌های زمینی، پوشش آن‌ها به مرز‌های جغرافیایی کشور‌ها محدود نمی‌شود.

محدودیت‌های استارلینک در اوکراین نگرانی‌ها را افزایش داده است

حرکت اروپا به سمت توسعه زیرساخت‌های ارتباطی مستقل در شرایطی انجام می‌شود که سرویس‌های ماهواره‌ای اسپیس‌ایکس به یکی از ابزار‌های مهم ارتباطی در مناطق دورافتاده و مناطق درگیر جنگ تبدیل شده‌اند. استارلینک با استفاده از هزاران ماهواره مستقر در مدار پایین زمین، خدمات اینترنتی ارائه می‌دهد و اسپیس‌ایکس در حال گسترش فناوری ارتباط مستقیم با گوشی‌های هوشمند نیز هست. این شرکت همچنین سرویس استارشیلد را برای کاربرد‌های امنیتی و نظامی توسعه داده که از زیرساخت‌های ماهواره‌ای مرتبط با فناوری استارلینک استفاده می‌کند.

در روز‌های اخیر گزارش‌هایی درباره اعمال محدودیت سرعت برای تجهیزات متصل به استارشیلد در اوکراین منتشر شده است. این محدودیت باعث شده ارتباط بعضی تجهیزات نظامی و پهپاد‌هایی که با سرعت بیش از حدود ۱۶۰ کیلومتر بر ساعت حرکت می‌کنند، با مشکل مواجه شود. مقام‌های اوکراینی اعلام کرده‌اند این تغییر بر عملکرد بخشی از پهپاد‌های این کشور تأثیر گذاشته و مذاکراتی برای برطرف کردن محدودیت‌ها آغاز شده است. ایلان ماسک در واکنش به این موضوع تأکید کرده تصمیم‌گیری درباره محدودیت‌های استفاده از استارشیلد در اختیار ارتش و دولت آمریکاست و دونالد ترامپ نیز اعلام کرده شخصاً دستور اعمال چنین محدودیتی را صادر نکرده است.

ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، در مقابل اظهار کرده مقام‌های کشورش محدودیت‌های اخیر را پیامی از سوی دولت آمریکا تلقی می‌کنند. هنوز شواهد مستقلی که علت دقیق تصمیم و نقش اشخاص مختلف در آن را به‌طور قطعی مشخص کند، منتشر نشده است. با این حال این اتفاق بحث درباره میزان وابستگی کشور‌ها به زیرساخت‌های ارتباطی شرکت‌های خارجی را دوباره مطرح کرده است. برای اروپا، مسئله تنها قیمت یا پوشش ارتباط ماهواره‌ای نیست، بلکه امکان حفظ دسترسی به شبکه‌های حیاتی در شرایط بحرانی و کاهش وابستگی به تصمیم‌های شرکت‌ها و دولت‌های خارج از اتحادیه اروپا نیز اهمیت دارد.

رقابت با اسپیس‌ایکس هنوز در مراحل اولیه قرار دارد

تلاش جدید ۴ اپراتور اروپایی بخشی از برنامه گسترده‌تر اتحادیه اروپا برای افزایش استقلال فناوری محسوب می‌شود. کمیسیون اروپا پیش‌تر طرح‌هایی برای تقویت صنعت فناوری داخلی و کاهش وابستگی به شرکت‌های خارجی ارائه کرده و بعضی دولت‌های اروپایی نیز استفاده از خدمات نرم‌افزاری و زیرساختی بومی را در اولویت قرار داده‌اند. برای نمونه، دولت فرانسه برنامه جایگزینی بعضی ابزار‌های ارتباط تصویری آمریکایی با خدمات داخلی را مطرح کرده و همکاری با شرکت فرانسوی میسترال را برای توسعه کاربرد‌های هوش مصنوعی در بخش دفاعی گسترش داده است. اکنون ارتباطات ماهواره‌ای نیز به یکی از حوزه‌هایی تبدیل شده که سیاست‌گذاران اروپایی خواستار کنترل بیشتر بر زیرساخت‌های آن هستند.

با وجود این، همکاری دویچه تلکام، اورنج، ودافون و تلفونیکا هنوز به معنای راه‌اندازی رقیبی عملیاتی برای استارلینک نیست. این شرکت‌ها در مرحله نخست باید درباره مشارکت در واگذاری فرکانس‌ها تصمیم بگیرند، شریک ماهواره‌ای مناسبی انتخاب کنند و زیرساخت‌های ارتباطی موردنیاز را توسعه دهند. همچنین مشخص نیست ظرفیت ماهواره‌ای در دسترس آن‌ها تا چه اندازه می‌تواند با پوشش گسترده شبکه اسپیس‌ایکس رقابت کند. ۴ اپراتور تأکید کرده‌اند تفاهم‌نامه جدید جایگزین همکاری‌های ماهواره‌ای موجودشان نخواهد شد و قرار است در صورت تحقق، گزینه‌های بیشتری برای ارائه خدمات ارتباطی در اختیار شرکت‌های اروپایی قرار دهد.

در صورت اجرای موفق این برنامه، کاربران اروپایی ممکن است در آینده بتوانند خدمات ارتباط مستقیم ماهواره با گوشی را از طریق اپراتور‌های معمول تلفن همراه دریافت کنند، بدون آنکه برای هر سرویس به یک ارائه‌دهنده خارجی مشخص وابسته باشند. با این حال تحقق این هدف به تصمیم نهاد‌های نظارتی، انتخاب شریک ماهواره‌ای و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های زمینی نیاز دارد؛ بنابراین همکاری جدید را می‌توان نخستین گام مشترک ۴ اپراتور بزرگ برای ایجاد جایگزینی اروپایی در بازار ارتباطات ماهواره‌ای دانست؛ بازاری که اسپیس‌ایکس در حال گسترش حضور خود در آن است.