جهش قیمت جهانی اوره با توقف صادرات کود در خلیج فارس/ وقتی بسته‌شدن تنگه هرمز امنیت غذایی غرب را به خطر می اندازد
به گزارش خبرگزاری آنا، در پی تهاجم ناکام ایالات متحده و رژیم صهیونیستی علیه جمهوری اسلامی ایران و اقدام قاطع نیرو‌های مسلح در مسادسازی آبراه راهبردی هرمز، معادلات انرژی جهان در نقطه‌ای بحرانی و بی‌بازگشت قرار گرفته است؛ انسدادی که با سقوط حجم صادرات نفت از ۲۱ میلیون بشکه به کمتر از ۵ میلیون بشکه در روز، بهای نفت را به کانال بالای ۱۰۰ دلار پرتاب کرده و آسیب‌پذیری ساختاری اقتصاد غرب را عیان ساخته است. در این میان، تلاش ناکام کشور‌های حاشیه خلیج فارس برای فعال‌سازی مسیر‌های فرعی و خطوط لوله جایگزین، بار دیگر اثبات کرد که این گلوگاه حیاتی به لطف انحصار در ترانزیت انرژی و کالا‌های اساسی، عیار واقعی اقتدار منطقه‌ای ایران و بن‌بست راهبردی دشمنان را به نمایش می‌گذارد.
پس از تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، نیرو‌های مسلح جمهوری اسلامی ایران تنگه هرمز را مسدود کردند که این اقدام موجب افزایش قیمت جهانی نفت و حامل‌های انرژی شد. افزایش جدی قیمت نفت به بالای ۱۰۰ دلار در کنار بسته ماندن تنگه هرمز، از ابتدای جنگ تاکنون این پرسش را مطرح ساخته است که آیا اساساً امکان ایجاد مسیر‌های جایگزین برای این تنگه وجود دارد؟ در این شرایط برخی کشور‌های صادرکننده انرژی در حاشیه خلیج فارس، برای کاهش آسیب‌پذیری خود در برابر بسته‌شدن تنگه، از طریق برخی مسیر‌های فرعی اقدام به صادرات نفت کرده‌اند. این اقدامات اگرچه به صورت مقطعی در صادرات نفت از خلیج فارس مؤثر بود، اما به دلایلی که در ادامه مورد اشاره قرار می‌گیرند، اقدامی از پیش شکست‌خورده است.
نقش راهبردی تنگه هرمز
در همین زمینه، امیرعلی صادقی، کارشناس اقتصاد بین‌الملل، در گفتوگو با خبرنگاراقتصادی آنا، ابعاد تازه‌ای از این بن‌بست ژئوپلیتیکی را تشریح کرد و گفت: تلاش کشور‌های حاشیه خلیج فارس برای ایجاد مسیر‌های جایگزین تنگه هرمز، به دلیل کافی نبودن ظرفیت خطوط لوله جایگزین، ناپایداری مسیر‌های جایگزین و وابستگی کشور‌های حاشیه خلیج فارس به تجارت کالا از مسیر تنگه هرمز موجب شده است این مسیر‌ها نتوانند نقش راهبردی تنگه هرمز را به‌طور کامل بر عهده بگیرند و این آبراه حیاتی را به مسیری غیرقابل جایگزین تبدیل کنند.
کارشناس اقتصاد بین‌الملل، با تشریح ابعاد این بن‌بست ژئوپلیتیکی گفت: تلاش کشور‌های حاشیه خلیج فارس برای ایجاد مسیر‌های جایگزین تنگه هرمز، به دلیل کافی نبودن ظرفیت خطوط لوله جایگزین، ناپایداری مسیر‌های جایگزین و وابستگی کشور‌های حاشیه خلیج فارس به تجارت کالا از مسیر تنگه هرمز موجب شده است این مسیر‌ها نتوانند نقش راهبردی تنگه هرمز را به‌طور کامل بر عهده بگیرند و همچنین این آبراه حیاتی را به مسیری غیرقابل جایگزین تبدیل کرده است.
وی افزود: پس از تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، نیرو‌های مسلح جمهوری اسلامی ایران تنگه هرمز را مسدود کردند که این اقدام موجب افزایش قیمت جهانی نفت و حامل‌های انرژی شد. افزایش جدی قیمت نفت به بالای ۱۰۰ دلار در کنار بسته ماندن تنگه هرمز، از ابتدای جنگ تاکنون این پرسش را مطرح ساخته است که آیا اساساً امکان ایجاد مسیر‌های جایگزین برای این تنگه وجود دارد؟
صادقی در ادامه بیان کرد: در این شرایط برخی کشور‌های صادرکننده انرژی در حاشیه خلیج فارس، برای کاهش آسیب‌پذیری خود در برابر بسته‌شدن تنگه، از طریق برخی مسیر‌های فرعی اقدام به صادرات نفت کرده‌اند.این اقدامات اگرچه به صورت مقطعی در صادرات نفت از خلیج فارس مؤثر بود، اما به دلایلی که در ادامه مورد اشاره قرار می‌گیرند، اقدامی از پیش شکست‌خورده است.
شکاف عمیق میان ظرفیت خطوط جایگزین و حجم واقعی صادرات
این کارشناس اقتصاد بین‌الملل تصریح کرد: در سال ۲۰۲۵ میلادی، در روز حدود ۲۱ میلیون بشکه نفت خام و فرآورده‌های نفتی از تنگه هرمز عبور کرده است و پس از بسته شدن تنگه، این رقم به حدود ۴.۹ میلیون بشکه در روز سقوط کرد. آژانس بین‌المللی انرژی برآورد می‌کند که حتی با فعال بودن همه مسیر‌های جایگزین موجود، حداکثر می‌توان روزانه حدود ۳.۵ میلیون بشکه را از آن مسیر‌ها عبور داد؛ بنابراین علاوه بر اینکه ظرفیت فعلی پاسخگو نیست، ایجاد مسیر‌های جایگزین نیازمند صرف هزینه و زمان زیادی است. برای نمونه، هزینه پروژه مسیر عراق به اردن به عنوان یکی از چندین مسیر جایگزین، بین ۱۵ تا ۲۰ میلیارد دلار است و در خوش‌بینانه‌ترین حالت، راه‌اندازی آن دو سال زمان می‌برد.
آسیب‌پذیری زیرساخت‌ها و تداوم وابستگی امنیتی
صادقی با اشاره به ناپایداری شریان‌های فرعی افزود: یک موضوع شایان توجه این است که همین مسیر‌های جایگزین محدود، خودشان اهداف آسیب‌پذیری هستند.
وی گفت: خط لوله ۱۲۰۰ کیلومتری عربستان روی سطح زمین ایجاد شده، به‌سختی قابل دفاع است و در شرایط جنگی مورد هدف قرار می‌گیرد؛ به طوری که در شهریور سال ۲۰۲۶ میلادی، خط لوله شرق به غرب عربستان با حمله پهپادی هدف قرار گرفت و بارگیری نفت در بندر ینبع متوقف شد.
وی تاکید کرد: بنابراین ایجاد مسیر‌های جایگزین، نوع جدیدی از وابستگی ژئوپلیتیکی و امنیتی ایجاد می‌کند و همچنین بندر فجیره امارات که مهم‌ترین جایگزین تنگه هرمز است، چندین بار مورد حمله پهپادی قرار گرفته و بارگیری در آن متوقف شده است.
وی در حوزه گاز مایع نیز یادآور شد: کشور قطر به عنوان اصلی‌ترین صادرکننده LNG در جهان، به دلیل جغرافیای شبه‌جزیره‌ای و محصوربودن در دریا و همچنین اختلافات مرزی با کشور‌های همسایه، امکان صادرات با خطوط لوله را ندارد.
گره کور تجارت کالا‌های اساسی و مواد شیمیایی
این کارشناس ارشد انرژی با تاکید بر وابستگی تجاری منطقه اظهار داشت: مسیر‌های جایگزین و خطوط لوله تنها می‌توانند بخشی از صادرات نفت و گاز را پوشش دهند و جایگزین نقش تجاری تنگه هرمز نیستند، چرا که این تنگه مسیر ورود کالا‌های صنعتی، مواد اولیه، محصولات پتروشیمی، مواد غذایی و کالا‌های مصرفی به کشور‌های حاشیه خلیج فارس نیز هست. بررسی‌ها نشان می‌دهد ۲۵ درصد از صادرات جهانی کود‌های نیتروژنی و ۲۴ درصد از صادرات جهانی کود‌های فسفات از کشور‌های حاشیه خلیج فارس انجام می‌شود و حذف ناگهانی این حجم از کود پس از تهاجم آمریکا و اسرائیل به ایران و انسداد تنگه هرمز و در آستانه فصل کشت در نیمکره شمالی زمین، منجر به افزایش قیمت اوره از ۴۰۰ دلار در هر تن به ۷۰۰ دلار شد.
وی گفت: همچنین قیمت کود فسفات از ۶۳۰ دلار در هر تن به ۸۰۰ دلار افزایش یافت و بنابراین، وابستگی این کشور‌ها به حمل‌ونقل دریایی و واردات کالا‌های اساسی همچنان پابرجا می‌ماند و انتقال بخشی از انرژی از مسیر‌های جایگزین، مشکل تأمین سایر نیاز‌های منطقه را حل نمی‌کند.
صادقی خاطرنشان کرد: تمرکز حجم بزرگی از جریان‌های حیاتی در یک نقطه محدود یعنی تنگه هرمز، هزینه اختلال را افزایش می‌دهد و از این جهت، وجود چند مسیر فرعی به‌تنهایی موجب از بین رفتن اهمیت این گلوگاه نمی‌شود.
وی افزود: زمانی می‌توان از جایگزینی تنگه هرمز سخن گفت که مسیر‌های جدید بتوانند در مقیاس اقتصادی و عملیاتی، همان جریان عبوری را بدون ایجاد محدودیت جدی پوشش دهند، اما در مورد تنگه هرمز چنین ظرفیتی وجود ندارد و تا زمانی که این مسیر همچنان سهم بزرگی از جریان انرژی جهان و تجارت کالای منطقه را در خود متمرکز کرده باشد، موقعیت مهم آن از بین نخواهد رفت.
وی در پایان تاکید کرد: از منظر راهبردی، اقدامات مورد بررسی، موجب جایگزین شدن تنگه هرمز نخواهند شد و قادر به بازتولید کارکرد این تنگه نیستند.
انتهای پیام/