فیروزفر: هوش مصنوعی باید در خدمت هوش طبیعی و اخلاق انسانی باشد/ آموزش مدارس سما به سمت پروژه‌محوری حرکت می‌کند
به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، علیرضا فیروزفر، رئیس دانشگاه آزاد اسلامی استان تهران، در آیین افتتاح دوره دوم آموزش هوش مصنوعی مدارس سما استان تهران بر پایه مغز آگاهی که به همت معاونت مدارس سمای تهران با همکاری مهارتکده خرد بینا برگزار شد، با اشاره به ضرورت توجه به پیامدهای اخلاقی رفتارها در فضای مجازی اظهار کرد: گاهی به عواقب شرعی و عرفی برخی رفتارها، به‌ویژه در زمینه حق‌الناس، توجه نمی‌کنیم. برای مثال، ممکن است مطلبی را در فضای مجازی بازنشر کنیم، بدون آنکه به پیامدهای این کار توجه داشته باشیم. درحالی‌که شاید همین اقدام کوچک آغاز حرکتی باشد که در نهایت به ابعادی بسیار گسترده برسد.
وی افزود: اگر هر فردی در بازنشر مطالب دقت کند و مسئولیت رفتار خود را بپذیرد، بسیاری از فضاهای تخریبی که امروز برای عده‌ای به محل کسب درآمد تبدیل شده است، شکل نمی‌گیرد. باید توجه داشته باشیم که رفتارهای ما در فضای مجازی نیز می‌تواند پیامدهای جدی برای دیگران داشته باشد.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی استان تهران با اشاره به برنامه دانشجویی برگزارشده در روز گذشته و پرسشی درباره علت ایجاد یادمان مدرسه شجره طیبه میناب در دانشگاه بیان کرد: در پاسخ به این پرسش گفتم که بهتر است به جای آنکه بگوییم این یادمان را ساخته‌ایم، بگوییم آن را ماندگار کرده‌ایم. این یادمان در محل ورودی یکی از دانشکده‌های بزرگ دانشگاه تعبیه شده است تا یاد مدرسه شجره طیبه میناب در فضای دانشگاهی ماندگار شود.
فیروزفر با اشاره به ابعاد حادثه مدرسه میناب اظهار کرد: از هر بُعدی که به این حادثه نگاه کنیم، با جنایتی بسیار بزرگ مواجه هستیم. دست‌کم بر اساس اطلاعاتی که من در اختیار دارم، فاجعه‌ای با این ابعاد و ویژگی‌ها در تاریخ سابقه نداشته است. این اتفاق، فاجعه‌ای وحشتناک بود و آثار آن همچنان باقی است.
وی تأکید کرد: نباید برخی موضوعات را فراموش کنیم. مدرسه میناب و کودکان معصومی که در آنجا به شهادت رسیدند، فراموش شدنی نیستند و هیچ‌گاه فراموش نخواهند شد. مسیری که از روز شهادت این عزیزان آغاز شده است، تا قیام قیامت ادامه خواهد داشت؛ چراکه این حادثه، رسواکننده جنایتکاران در طول زمان است.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی استان تهران با انتقاد از ضعف روایتگری درباره این حادثه افزود: روز گذشته برنامه‌ای دانشجویی در دانشگاه برگزار شد که از مرحله ایده‌پردازی تا پایان مراسم، از نظر من نمونه‌ای از آن چیزی بود که در حوزه هوش مصنوعی و موضوعاتی که درباره آن صحبت خواهم کرد، می‌توان به آن توجه داشت. به اعتقاد من، می‌توان ابعاد مختلف فاجعه میناب را نیز از همین منظر بررسی کرد.
وی ادامه داد: دوستان حتماً روایت‌های مربوط به این حادثه را بارها شنیده‌اند، اما به نظر من، روایتگری درباره مدرسه میناب به‌خوبی انجام نشده است. اگر این حادثه به‌درستی روایت شده بود، تاکنون جریانی شکل گرفته بود که در هر مؤسسه آموزشی، یادمانی از مدرسه میناب ایجاد شود. انتظار می‌رفت تا امروز، یادمان این مدرسه به شکلی ماندگار در مؤسسات آموزشی مختلف ایجاد شده باشد.
هوش مصنوعی نباید جایگزین هوش طبیعی و اخلاق شود
فیروزفر با طرح دیدگاه خود درباره ارتباط میان فناوری‌های هوشمند و حادثه میناب اظهار کرد: به نظر من، این اتفاق را می‌توان در چارچوب سیر تاریخی بشر و تحولات فناوری نیز بررسی کرد. شاید تحلیل من اشتباه باشد، اما معتقدم ممکن است یک رژیم در محاسبات هوشمندانه خود، چنین اقدامی را با برنامه‌ریزی دقیق انجام داده باشد.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی استان تهران با تأکید بر تفاوت رویکرد اخلاق‌محور و فناوری‌محور تصریح کرد: هوش مصنوعی نباید در رأس هوش طبیعی قرار بگیرد. این دقیقاً یکی از نقاط هدف ما در آموزش است. در رویکردی که اخلاق از آن حذف شده باشد، هوش مصنوعی می‌تواند در خدمت اقداماتی قرار گیرد که با ارزش‌های انسانی سازگار نیستند؛ اما در نگاه ما، اخلاق باید در رأس هوش مصنوعی باشد.
وی ادامه داد: اگر هوش مصنوعی در خدمت هوش طبیعی قرار بگیرد و این اصل پذیرفته شود که هوش طبیعی بر اخلاق و شرافت انسان تأکید دارد، قطعاً نگاه متفاوتی به فناوری و کاربردهای آن شکل خواهد گرفت. مسئله اصلی این است که انسان، اخلاق و ارزش‌های انسانی باید در مرکز تصمیم‌گیری و استفاده از هوش مصنوعی قرار داشته باشند.
تحقق بیش از ۹۰ درصدی اهداف برنامه آموزش هوش مصنوعی در تهران
فیروزفر با قدردانی از طراحان و مجریان دوره آموزش هوش مصنوعی مدارس سما اظهار کرد: از طراحان این برنامه تشکر می‌کنم. بیش از یک سال پیش، در زمان حیات رهبر شهید، خدمت ایشان عرض کردم که دستور و تأکیدی بسیار هوشمندانه و مدبرانه درباره ورود عمیق به حوزه هوش مصنوعی وجود دارد. پس از آن نیز به آقای اسکندری گفتم که باید به‌صورت عمیق وارد این حوزه شوند و تأکید کردم که در این مسیر همراهشان خواهم بود.
وی افزود: از دوستان مجموعه خردبینا که وارد این عرصه شدند و ما را در تحقق این هدف یاری کردند، تشکر می‌کنم. می‌توانم با اطمینان بگویم که حدود ۹۰ درصد از اهداف برنامه محقق شده است و شاید میزان تحقق اهداف از این مقدار نیز بیشتر باشد. این دستاورد، موفقیت بزرگی برای ما محسوب می‌شود و خوشبختانه در شهر تهران به نتایج مورد انتظار رسیده‌ایم.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی استان تهران با اشاره به هدف اصلی برنامه آموزش هوش مصنوعی گفت: از ابتدا این پرسش مطرح بود که دانشگاه از آموزش هوش مصنوعی به دانش‌آموزان چه می‌خواهد و هدف ما از این برنامه چیست؟ آیا قرار است آموزش را با معرفی ابزارها آغاز کنیم و دانش‌آموزان را صرفاً با این ابزارها آشنا کنیم، یا می‌خواهیم آنان را برای داشتن یک زیست صحیح در عصر هوش مصنوعی آماده کنیم؟
وی تأکید کرد: هدف ما این است که دانش‌آموز بتواند ابزارهای هوش مصنوعی را در اختیار بگیرد و از آنها به‌درستی استفاده کند، نه اینکه خودش در اختیار این ابزارها قرار بگیرد. بنابراین، مسئله فقط آموزش کار با ابزار نیست، بلکه باید دانش‌آموز را برای مواجهه آگاهانه، مسئولانه و مؤثر با شرایط جدید آماده کنیم.
طراحی آموزش متناسب با مقاطع تحصیلی و توانایی‌های دانش‌آموزان
فیروزفر با اشاره به توجه برنامه آموزشی به سطح یادگیری و توانمندی دانش‌آموزان اظهار کرد: در برنامه‌ریزی انجام‌شده، سطح شناختی، ظرفیت یادگیری و توانایی مهارت‌آموزی دانش‌آموزان مورد توجه قرار گرفته است. روشن است که نمی‌توان یک سطح آموزشی را برای همه مقاطع در نظر گرفت و انتظار داشت دانش‌آموز دبستانی، دانش‌آموز متوسطه اول و دانش‌آموز متوسطه دوم، همگی با یک روش و محتوای یکسان آموزش ببینند.
وی افزود: در برنامه‌ریزی این دوره، تلاش شده است آموزش‌ها متناسب با ویژگی‌های هر مقطع طراحی شود. برای دانش‌آموزان دوره ابتدایی، موضوعاتی مانند تصویرسازی و خلاقیت در سطح متناسب با توانایی‌های آنان مطرح می‌شود. در دوره متوسطه اول، این موضوعات با رویکردی خلاقانه‌تر دنبال می‌شوند و در دوره متوسطه دوم، دانش‌آموزان به‌تدریج وارد سطوح پیشرفته‌تر می‌شوند؛ به‌گونه‌ای که از آنان انتظار می‌رود فعالیت‌هایی مانند کدنویسی را نیز آغاز کنند.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی استان تهران ادامه داد: این برنامه‌ریزی به‌گونه‌ای انجام شده که سطح آموزش با رشد ذهنی دانش‌آموزان هماهنگ باشد. خوشبختانه نتیجه این رویکرد را نیز مشاهده کرده‌ایم و نمونه آن، ارائه دانش‌آموز مدارس سما استان تهران در یک برنامه مهم و در حضور رئیس‌جمهور بود.
وی با اشاره به ارائه دانش‌آموز سما در حضور رئیس‌جمهور بیان کرد: همان‌طور که دوستان در کلیپ مشاهده کردند، یکی از دانش‌آموزان مدارس سما استان تهران در حضور رئیس‌جمهور ارائه‌ای انجام داد و مورد تشویق و تأیید قرار گرفت. رئیس‌جمهور نیز در سخنان خود به مطالب مطرح‌شده از سوی این دانش‌آموز ارجاع داد. این اتفاق نشان می‌دهد که دانش‌آموزان، در صورت برخورداری از فرصت و آموزش مناسب، ظرفیت ارائه ایده‌های قابل‌توجه در سطح جامعه را دارند.
گسترش برنامه از مدارس شهر تهران به سطح استان
فیروزفر با اشاره به برنامه پیش‌رو برای توسعه آموزش هوش مصنوعی مدارس سما گفت: در ادامه مسیر، پس از تجربه اولیه و اجرای برنامه در مدارس شهر تهران، اکنون می‌خواهیم آن را در سطح استان گسترش دهیم. امیدواریم این گسترش هم از نظر کمی و هم از نظر کیفی اتفاق بیفتد و بتوانیم با استفاده از تجربه دوره نخست، سطح اجرای برنامه را ارتقا دهیم.
وی افزود: در این مسیر باید نگاه ویژه و راهبردی به جایگاه انسان در آموزش در ذهن دانش‌آموزان نهادینه شود. انسان باید در مرکز آموزش قرار داشته باشد و قرار نیست فردی که تحت آموزش قرار می‌گیرد، به‌دلیل استفاده از هوش مصنوعی، اختیار و قدرت تصمیم‌گیری خود را کنار بگذارد. فناوری باید در خدمت رشد انسان باشد و به افزایش توانایی‌های او کمک کند.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی استان تهران با اشاره به ضرورت همراهی مدیران مدارس در اجرای برنامه اظهار کرد: مدیران محترم مدارس، هادیان این طرح هستند و مسئولیت مهمی در انتقال صحیح آموزش‌ها دارند. هر طرحی صاحب و طراح مشخصی دارد و ابتدا با ایده‌پردازی شکل می‌گیرد. پس از آن، صاحب طرح شرح عملیات را تدوین می‌کند و این شرح عملیات باید به‌دقت مطالعه شود تا برای انتقال درست آن به مخاطبان، برنامه‌ریزی لازم انجام گیرد.
وی ادامه داد: همکارانی که در این برنامه حضور دارند، پس از آگاهی از جزئیات طرح، وظیفه انتقال این جزئیات به دانش‌آموزان را بر عهده دارند. همچنین باید زمینه پایش و رصد اجرای طرح فراهم شود تا اطمینان حاصل کنیم برنامه مطابق با اهداف پیش‌بینی‌شده پیش می‌رود. خوشبختانه در این مسیر با جمعی از هادیان طرح روبه‌رو هستیم که می‌توانند در تحقق اهداف نقش مؤثری ایفا کنند.
پروژه‌محوری به معنای کنار گذاشتن آموزش نظام‌مند نیست
فیروزفر با تأکید بر ضرورت حرکت از آموزش حافظه‌محور به آموزش پروژه‌محور تصریح کرد: وقتی از حرکت به سمت پروژه‌محوری صحبت می‌کنیم، منظور این نیست که آموزش منظم و برنامه‌ریزی‌شده را کنار بگذاریم و صرفاً به سراغ شیوه‌ای جدید برویم. قطعاً نظام آموزشی کشور نمی‌تواند آموزش ساختارمند و سیستماتیک را کنار بگذارد و چنین هدفی نیز دنبال نمی‌شود.
وی افزود: آنچه مدنظر ماست، ترکیب آموزش منظم و برنامه‌ریزی‌شده با شیوه‌های نوین آموزشی است. باید در دل برنامه‌های عادی آموزشی، فرصت فکر کردن و اندیشیدن را برای دانش‌آموزان فراهم کنیم. این موضوع فقط به آموزش هوش مصنوعی محدود نیست و باید در تمام برنامه‌های آموزشی مورد توجه قرار گیرد.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی استان تهران ادامه داد: اگر از این پس نتوانیم فضایی برای اندیشیدن دانش‌آموزان فراهم کنیم، حتی با وجود ارائه آموزش‌های مناسب و منظم، باید درباره شیوه‌های آموزشی خود پرسش کنیم. این مسئله در شرایط امروز جهان اهمیت بیشتری پیدا کرده است و حتی درباره آموزش دانشگاهی نیز می‌توان همین پرسش را مطرح کرد.
وی با اشاره به ضرورت تحول در روش‌های تدریس بیان کرد: اگر یک درس در طول یک ترم با همان شیوه‌ای ارائه شود که ۳۰ سال پیش تدریس می‌شد، این پرسش مطرح خواهد شد که آیا روش آموزش ما متناسب با تحولات جدید است؟ دانشجو می‌تواند از استاد بپرسد که چرا باید یک ترم برای یادگیری مطالبی وقت بگذارد که ابزارهای هوش مصنوعی می‌توانند در چند ثانیه به آنها پاسخ دهند.
فیروزفر با تأکید بر اینکه این پرسش نباید به معنای کنار گذاشتن آموزش رسمی تلقی شود، افزود: ما معتقدیم که باید روش‌های آموزشی خود را متحول و به‌روز کنیم، اما آموزش منظم و برنامه‌ریزی‌شده باید جایگاه خود را حفظ کند. این دو رویکرد باید در کنار یکدیگر قرار گیرند تا هم آموزش اصولی انجام شود و هم زمینه تفکر، خلاقیت و حل مسئله برای دانش‌آموزان فراهم شود.
معلمان باید زمینه طرح پرسش‌های جدید را فراهم کنند
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی استان تهران با تأکید بر نقش معلمان در شکل‌گیری تفکر مستقل دانش‌آموزان اظهار کرد: معلم باید فضایی ایجاد کند که دانش‌آموز به‌جای پاسخ دادن به پرسش‌های تکراری، توانایی طرح پرسش‌های خوب را به دست آورد. نقطه هدف ما این است که دانش‌آموز بتواند پرسش مناسبی مطرح کند و سپس پاسخ‌های به‌دست‌آمده را نیز ارزیابی و بررسی کند.
وی افزود: دانش‌آموز باید قدرت ممیزی پاسخ‌ها را داشته باشد؛ یعنی بتواند پاسخ‌های ارائه‌شده را از جنبه‌های مختلف بررسی کند، خطاهای احتمالی را تشخیص دهد و درباره درستی آنها قضاوت کند. این بررسی باید ابعاد مختلفی داشته باشد؛ از جمله اینکه پاسخ ارائه‌شده از نظر اخلاقی قابل‌قبول باشد و از نظر صحت اطلاعات نیز مورد ارزیابی قرار گیرد.
فیروزفر ادامه داد: در عصر هوش مصنوعی، صرف توانایی پاسخ دادن به پرسش‌های تکراری کافی نیست. باید دانش‌آموزانی تربیت کنیم که بتوانند مسئله را به‌درستی تشخیص دهند، پرسش‌های مؤثر مطرح کنند و پاسخ‌ها را با نگاه انتقادی مورد بررسی قرار دهند. این رویکرد باید در برنامه‌های آموزشی مختلف دنبال شود و به یک بخش جدایی‌ناپذیر از فرایند یادگیری تبدیل شود.
تأکید بر شکوفایی استعدادهای دانش‌آموزان در حوزه هوش مصنوعی
فیروزفر در بخش پایانی سخنان خود با قدردانی از مدیران مدارس سما و عوامل اجرایی طرح اظهار کرد: از اینکه فرصت حضور در جمع مدیران محترم مدارس را پیدا کردم، خوشحالم و این حضور برای من افتخار بود. امیدوارم مطالب مطرح‌شده، هرچند پراکنده، بتواند زمینه‌ای برای برنامه‌ریزی دقیق‌تر مسئولان و دست‌اندرکاران این طرح فراهم کند.
وی افزود: امیدوارم در آینده نزدیک، به‌جای آنکه تنها یک دانش‌آموز در این سطح توانایی‌های خود را ارائه کند، شاهد حضور تعداد بیشتری از دانش‌آموزان باشیم که بتوانند در جامعه حرفی برای گفتن داشته باشند و ایده‌های خود را مطرح کنند. اینکه رئیس‌جمهور به سخنان یک دانش‌آموز دوره متوسطه اول ارجاع می‌دهد، نشان‌دهنده اهمیت فراهم کردن فرصت برای بروز استعدادهای دانش‌آموزان است.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی استان تهران با تبریک به دست‌اندرکاران ایجاد یادمان مدرسه شجره طیبه میناب گفت: به همه بزرگوارانی که برای طراحی و اجرای این یادمان تلاش کردند تبریک می‌گویم. این طرح با همت آنان به‌خوبی اجرا شد. همچنین از همه کسانی که برای اجرای برنامه آموزش هوش مصنوعی در روزها، ماه‌ها و سال پیش رو تلاش می‌کنند، قدردانی می‌کنم.
وی در پایان از مجموعه خردبینا، معاونت مدارس سما استان تهران، مدیران مدارس و سازمان سما که در اجرای طرح و ایفای نقش نظارتی همراهی داشته‌اند، تشکر کرد و خاطرنشان کرد: با راهبری مسئولان استان تهران، همراهی مجموعه خردبینا و تلاش مدیران مدارس، امیدواریم زمینه شکوفایی استعدادهای دانش‌آموزان در حوزه هوش مصنوعی فراهم شود. در نهایت، بخش مهمی از موفقیت این برنامه به همت مدیران مدارس وابسته است.
فیروزفر با یادآوری تأکید رهبر شهید بر ضرورت ورود عمیق به حوزه هوش مصنوعی گفت: امروز مشاهده می‌کنیم که دنیا چگونه در این عرصه عمیق شده است و ما در چه جایگاهی قرار داریم. امیدواریم با همت مدیران و همراهی همه مجموعه‌های مسئول، بتوانیم فاصله موجود را جبران کنیم و شاهد رشد و شکوفایی دانش‌آموزان مدارس سما در حوزه هوش مصنوعی باشیم.
انتهای پیام/