غربالگری ۳ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر در جنگ و فعالیت ۱۴۸ مرکز سراج/ کمبود برخی دارو‌های روان‌پزشکی نیازمند رسیدگی فوری است

به گزارش خبرنگار آنا؛ نشست خبری هفته سلامت روان صبح روز یکشنبه ۱۹ مهر ۱۴۰۵ در وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی برگزار شد.

محمدرضا شالبافان، مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت، در این نشست با اشاره به نام‌گذاری روز ۲۰ مهر به‌عنوان روز سلامت روان و رسانه اظهار کرد: شعار امسال این روز «رسانه‌ها؛ راویان رنج‌های نامرئی» است و امیدواریم در هفته سلامت روان بتوانیم با همکاری رسانه‌ها برای ارتقای سواد سلامت روان جامعه گام‌های مؤثری برداریم.

وی با قدردانی از همکاری مرکز روابط عمومی و اطلاع‌رسانی وزارت بهداشت و انجمن‌های علمی و تخصصی افزود: در سال گذشته و به دنبال بحران‌هایی که کشور با آنها مواجه بود، تلاش شد از ظرفیت رسانه‌ها برای ارائه راهکار‌ها و ارتقای سواد سلامت روان استفاده شود.

غربالگری حدود سه میلیون نفر در جریان بحران‌ها

شالبافان با اشاره به اقدامات وزارت بهداشت برای پاسخ‌گویی به نیاز‌های سلامت روان جامعه در بحران‌های سال گذشته گفت: کشور در این مدت، از جنگ ۱۲ روزه و حادثه بندر شهید رجایی تا جنگ رمضان، ماه‌های متعددی را در شرایط بحرانی سپری کرد و مدیریت بحران و پاسخ به نیاز‌های سلامت روان مردم در دستور کار دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد معاونت بهداشت قرار گرفت.

وی افزود: از ابتدای جنگ رمضان تاکنون، حدود سه میلیون و ۲۰۰ هزار نفر در ساختار خدمات سلامت روان کشور تحت غربالگری قرار گرفته‌اند و در صورت نیاز، مداخلات تخصصی دریافت کرده‌اند.

مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت ادامه داد: در میانه جنگ رمضان، بخش مربوط به خدمات سلامت روان در خط تلفنی ۱۹۰ فعال شد. این بخش در برخی روز‌ها به حدود پنج هزار تماس پاسخ می‌داد و خدمات آن با مشارکت روان‌شناسان دانشگاه‌های علوم پزشکی سراسر کشور ارائه می‌شد.

وی با بیان اینکه این خدمات با مشارکت روان‌شناسان دارای حداقل مدرک کارشناسی ارشد ارائه شده است، افزود: استقبال مردم از این امکان، با توجه به نوپا بودن بخش مشاوره سلامت روان در سامانه ۱۹۰، دلگرم‌کننده بود.

غربالگری علائم اختلال استرس پس از سانحه

شالبافان با اشاره به گروه‌هایی که در جریان بحران‌ها خدمات تخصصی دریافت کرده‌اند، گفت: این خدمات به افرادی که در مناطق آسیب‌دیده و مورد حمله حضور داشتند، افرادی که به‌دلیل مشکلات جسمی به بیمارستان‌ها مراجعه کرده بودند و همچنین افرادی که پس از بحران با علائم اختلالات سلامت روان به مراکز جامع خدمات سلامت مراجعه کردند، ارائه شد.

وی افزود: با همکاری مرکز مدیریت شبکه، غربالگری علائم اختلال استرس پس از سانحه یا PTSD نیز در سامانه یکپارچه بهداشت کشور، موسوم به «سیب»، تعریف شده است.

مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت توضیح داد: در کنار غربالگری اضطراب، افسردگی و سایر مشکلات سلامت روان، اکنون علائم اولیه اختلال استرس پس از سانحه نیز بررسی می‌شود تا افراد نیازمند خدمات تخصصی شناسایی شوند.

افزایش مراکز سراج از چهار به ۱۴۸ مرکز

شالبافان توسعه برنامه «سراج» را یکی دیگر از اقدامات مهم وزارت بهداشت در حوزه سلامت روان دانست و گفت: سراج الگویی یکپارچه برای ارائه خدمات سلامت روان است که از سطح نخست خدمات آغاز می‌شود و در سطح دوم، خدمات تخصصی با حضور روان‌پزشک، روان‌شناس و مددکار اجتماعی به افرادی ارائه می‌شود که به مداخلات گسترده‌تر و حمایت‌های بین‌بخشی نیاز دارند.

وی با اشاره به توسعه این مراکز در کشور افزود: در پایان سال گذشته چهار مرکز سراج فعال بود و در ابتدای اردیبهشت ۱۴۰۵، پانزدهمین مرکز در شهرستان میناب افتتاح شد. پس از آن و با توجه به درخواست‌های مکرر دانشگاه‌های علوم پزشکی برای توسعه این برنامه، با دستور وزیر بهداشت و همکاری معاونت بهداشت، معاونت درمان و سایر بخش‌های وزارتخانه، تعداد مراکز به ۱۴۸ مورد افزایش یافت.

شالبافان ادامه داد: همچنان درخواست‌هایی از دانشگاه‌های علوم پزشکی برای راه‌اندازی مراکز جدید دریافت می‌شود که نشان‌دهنده احساس نیاز به این خدمات و اهمیت توسعه آنها در مناطق مختلف کشور است.

خدمات سلامت روان رایگان است

مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت با تأکید بر رایگان بودن خدمات ارائه‌شده در این برنامه‌ها گفت: خدمات سلامت روان از طریق سامانه ۱۹۰، مراکز جامع خدمات سلامت و مراکز سراج به‌صورت رایگان ارائه می‌شود.

وی افزود: برنامه سراج در ساختار ارجاع شبکه بهداشت و درمان تعریف شده است و افرادی که به خدمات تخصصی‌تر نیاز دارند، می‌توانند از این مسیر خدمات مورد نیاز خود را دریافت کنند.

شالبافان با اشاره به همکاری دستگاه‌های مختلف در توسعه این برنامه اظهار کرد: وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها، انجمن‌های علمی و سازمان‌های مردم‌نهاد در این مسیر همراهی کرده‌اند و این همکاری‌ها به ارائه خدمات مؤثرتر به جامعه کمک می‌کند.

ضرورت شنیدن روایت بیماران و خانواده‌ها

وی با تأکید بر اهمیت گفت‌و‌گو درباره سلامت روان گفت: جامعه امروز به فضایی نیاز دارد که افراد بتوانند روایت‌ها و تجربه‌های خود را بیان کنند، شنیده شوند و برای دریافت کمک احساس امنیت داشته باشند.

شالبافان افزود: شعار «شنیدن روایت‌های جامعه، گامی برای عبور از بحران» نیز با توجه به همین نیاز انتخاب شده است. پیش از این نیز پویش «بازگشت به آرامش پس از بحران» طراحی و اطلاع‌رسانی شده بود و کتابچه‌های آموزشی مرتبط با ارتقای سواد سلامت روان در اختیار رسانه‌ها قرار گرفته است.

وی با اشاره به اهمیت شناخت اختلال استرس پس از سانحه گفت: مردم امروز درباره اضطراب، افسردگی و وسواس اطلاعات بیشتری دارند، اما آگاهی عمومی درباره اختلال استرس پس از سانحه همچنان نیازمند تقویت است و رسانه‌ها می‌توانند در شناساندن این اختلال و راه‌های دریافت کمک نقش مؤثری ایفا کنند.

مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت با اشاره به نتایج مطالعه‌ای که در کشور نهایی شده و به‌تازگی در یکی از مجلات معتبر بین‌المللی به چاپ رسیده است، افزود: بر اساس این مطالعه، مردم درباره نیاز به دریافت کمک در حوزه سلامت روان و نادرست بودن برخی باور‌های غیرعلمی درباره بیماری‌های روان‌پزشکی اطلاعات مناسبی دارند؛ با این حال، همچنان در گفت‌و‌گو با بیماران روان‌پزشکی و خانواده‌های آنان فاصله وجود دارد و افراد تمایل کمتری دارند درباره مشکلات خود یا نزدیکانشان صحبت کنند.

وی تأکید کرد: ترویج فرهنگ شنیدن و شنیده‌شدن، به‌ویژه در شرایط دشوار امروز، یکی از نیاز‌های اصلی جامعه است.

افسردگی شایع‌ترین اختلال روانی در کشور است

شالبافان در پاسخ به پرسشی درباره شایع‌ترین اختلالات روانی در کشور اظهار کرد: بر اساس آخرین پیمایش انجام‌شده در سال ۱۴۰۱، افسردگی شایع‌ترین اختلال روانی در جامعه ایران است. پس از آن نیز اختلالات اضطرابی و سایر اختلالات روانی در جامعه مشاهده می‌شوند.

مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت درباره پوشش بیمه‌ای خدمات روان‌شناختی و روان‌پزشکی گفت: تا جایی که اطلاع دارم، خدمات روان‌درمانی در مراکز دولتی در حال حاضر تحت پوشش بیمه‌ها قرار دارد. خدمات پزشکی و روان‌پزشکی نیز مانند سایر تخصص‌ها، در بخش‌های دولتی و خصوصی تابع ضوابط پوشش بیمه‌ای است.

وی افزود: با این حال، لازم است پوشش خدمات سلامت روان در بخش دولتی گسترش یابد و در بخش خصوصی نیز سازوکار‌های مشخص‌تر و مبتنی بر رویکرد‌های علمی و شواهد معتبر برای ارائه این خدمات تعریف شود تا منابع مالی حوزه سلامت به شکل مؤثرتری مدیریت شود.

شالبافان با تأکید بر ضرورت توسعه پوشش بیمه‌ای خدمات سلامت روان ادامه داد: با توجه به نیاز امروز جامعه، لازم است اقدامات بیشتر و ملموس‌تری برای گسترش این پوشش در کوتاه‌ترین زمان ممکن انجام شود. تلاش‌هایی در این زمینه در حال انجام است و بخش‌های مختلف وزارت بهداشت نیز با این ضرورت موافق‌اند. همکاران معاونت درمان می‌توانند درباره اقدامات انجام‌شده و برنامه‌های این حوزه توضیحات بیشتری ارائه کنند.

کمبود برخی دارو‌های روان‌پزشکی نیازمند رسیدگی فوری است

شالبافان در پاسخ به پرسش خبرنگار آنا درباره کمبود دارو‌های روان‌پزشکی اظهار کرد: موضوع تأمین دارو‌های مورد نیاز بیماران روان‌پزشکی نیازمند توجه ویژه است و بخش‌های مختلف وزارت بهداشت با دستور وزیر، این موضوع را پیگیری می‌کنند.

وی افزود: این مسئله بار‌ها از سوی بخش‌های مختلف وزارت بهداشت و انجمن‌های علمی رصد شده و راهکار‌هایی برای رفع مشکلات مطرح شده است. با این حال، مشکلات موجود در صنعت داروسازی کشور همچنان بر تأمین برخی دارو‌ها اثر گذاشته است.

مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت تصریح کرد: برخی دارو‌های روان‌پزشکی با کمبود جدی مواجه‌اند و امیدواریم همکاران سازمان غذا و دارو در کوتاه‌ترین زمان ممکن این مشکلات را برطرف کنند.

وی ادامه داد: در برخی موارد، دارو‌های دیگری وجود دارند که می‌توانند دست‌کم به‌طور موقت جایگزین دارو‌های دچار کمبود شوند، اما جایگزینی برای همه بیماران امکان‌پذیر نیست. بعضی بیماران، به‌ویژه در حوزه بیماری‌های روان‌پزشکی، ممکن است نتوانند به‌راحتی داروی خود را حتی با داروی مشابه جایگزین کنند؛ بنابراین تأمین پیوسته و مناسب دارو‌های مورد نیاز این بیماران اهمیت زیادی دارد.

ضرورت توجه بیشتر به گروه‌های آسیب‌پذیر و کم‌توان

شالبافان در ادامه درباره خدمات سلامت روان برای گروه‌های آسیب‌پذیر و کم‌توان گفت: روز پنجشنبه ۲۳ مهر به سلامت روان این گروه‌ها اختصاص یافته است و لازم است توجه ویژه‌ای به افراد دارای کم‌توانی جسمی و روانی و همچنین بیماران مبتلا به اختلالات مزمن روان‌پزشکی داشته باشیم.

وی با اشاره به نقش سازمان بهزیستی در حمایت از افراد کم‌توان و بیماران مزمن افزود: وزارت بهداشت نیز به‌عنوان متولی سلامت روان جامعه، برنامه‌هایی برای حمایت از این گروه‌ها دارد و در این زمینه با انجمن‌های مرتبط جلساتی برگزار شده است تا دغدغه‌ها و راهکار‌های پیشنهادی بررسی و پیگیری شود.

مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت ادامه داد: حمایت از افراد دارای مشکلات مزمن جسمی یا روان‌پزشکی نیازمند همکاری بین‌بخشی است. در برنامه‌های سالانه وزارت بهداشت، اقداماتی برای حمایت از این افراد پیش‌بینی شده و در برخی موارد، دریافت دارو و خدمات درمانی با پوشش حمایتی بیشتری انجام می‌شود یا به‌صورت رایگان در اختیار آنان قرار می‌گیرد.

وی در پایان تأکید کرد: با وجود اقدامات انجام‌شده، همچنان لازم است حمایت‌ها گسترده‌تر شود و خدمات با پوشش بیشتری در اختیار گروه‌های آسیب‌پذیر و کم‌توان قرار گیرد.