خرمشاد: جغرافیا، وسعت سرزمینی و توان نظامی، ستون‌های قدرت راهبردی ایران هستند
به گزارش خبرگزاری آنا، نشست علمی با موضوع «ایرانِ قوی؛ رهیافت‌های تمدنی در پیام رهبر معظم انقلاب به مناسبت هفته دفاع مقدس» امروز شنبه ۱۸ مهر ۱۴۰۵ در پژوهشگاه علوم و معارف انقلاب اسلامی برگزار شد.
«محمدباقر خرمشاد»، استاد علوم سیاسی و مدرس دانشگاه علامه طباطبائی، در این نشست اظهار داشت: با توجه به موضوع نشست و مباحث مطرح‌شده، تلاش کردم با بهره‌گیری از حوزه تخصصی خود در علم سیاست، عنوانی برای بررسی این موضوع انتخاب کنم. از این رو، بحث خود را با عنوان «منابع قدرت و اقتدار در ایران امروز» ارائه می‌کنم.
وی با اشاره به جایگاه مفهوم قدرت و منابع آن در علم سیاست، بیان کرد: در کتاب‌های مبانی علم سیاست، معمولاً بحث مستقلی به قدرت، منابع قدرت، اقتدار، منابع اقتدار و نفوذ اختصاص دارد. در اینجا بخشی از این مباحث نظری را با واقعیت‌های جاری، به‌ویژه تحولات رخ‌داده در جریان جنگ حدوداً یک‌ونیم‌ساله از خرداد ۱۴۰۴ تا مهر ۱۴۰۵، پیوند می‌دهم.
جغرافیای ایران؛ یکی از منابع قدرت راهبردی کشور
خرمشاد با اشاره به تقسیم‌بندی منابع قدرت به محسوس و نامحسوس، یا به تعبیری مرئی و نامرئی و عینی و ذهنی، اظهار داشت: برای بررسی منابع قدرت ایران امروز، اعم از جمهوری اسلامی ایران یا مردم‌سالاری دینی ایران، می‌توان از همین تقسیم‌بندی‌های رایج در علم سیاست بهره گرفت.
وی نخستین منبع قدرت ایران را جغرافیای کشور دانست و افزود: جغرافیای ایران از چند ویژگی قدرت‌ساز برخوردار است؛ از جمله سواحل طولانی در شمال و جنوب، وجود رشته‌کوه‌های متعدد مانند زاگرس و البرز و موقعیت سوق‌الجیشی و راهبردی ایران در نقطه اتصال مسیر‌های آسیا و اروپا.
استاد علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبائی با اشاره به موقعیت ایران در میان مناطق مهم نفت‌خیز جهان ادامه داد: اگر منطقه پیرامونی ایران را در نظر بگیریم، روسیه در شمال، کشور‌های آسیای مرکزی در شمال و شمال‌شرق، کشور‌های تولیدکننده نفت در حاشیه خلیج فارس در جنوب و عراق و مناطق نفت‌خیز غرب ایران قرار دارند. خود ایران نیز از دارندگان عمده ذخایر نفتی جهان است. مجموعه این عوامل، منطقه‌ای با محوریت ایران ایجاد کرده که از نظر جغرافیایی و منابع انرژی، اهمیت راهبردی دارد.
جایگاه جغرافیایی ایران در معادلات امنیتی دوران جنگ سرد
خرمشاد با اشاره به اهمیت موقعیت جغرافیایی ایران در معادلات بین‌المللی، اظهار داشت: در دوره جنگ سرد، هنگامی که جهان به دو قطب شرق و غرب تقسیم شده بود و ایالات متحده آمریکا رهبری قطب غرب را بر عهده داشت، یکی از راهبرد‌های غرب برای کنترل منطقه، ایجاد مجموعه‌ای از پیمان‌های امنیتی در پیرامون اتحاد جماهیر شوروی بود.
وی افزود: در این چارچوب، پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) شکل گرفت که همچنان تداوم دارد. پس از آن، پیمان سیتو در جنوب شرق آسیا و پیمان سنتو نیز در همین چارچوب راهبردی مطرح شدند.
موقعیت جغرافیایی ایران؛ مانعی در برابر پیشروی زمینی قدرت‌های بزرگ
خرمشاد با اشاره به نقش ایران در محاسبات امنیتی دوران جنگ سرد تاکید کرد: قرار بود ارتش ایران در برابر هرگونه پیشروی احتمالی نیرو‌های زمینی شوروی از مسیر کوه‌های البرز، نقش ضربه نخست را ایفا کند. ارتش شوروی از نیرو‌های زمینی قدرتمندی برخوردار بود و این تصور وجود داشت که در صورت تصمیم به پیشروی به سمت جنوب، باید تا رسیدن به مناطق موردنظر و دسترسی به آنچه غرب «جهان آزاد» می‌نامید، برای مدتی متوقف و درگیر شود. بر همین اساس، قرار بود ایران و ارتش آن با ایجاد مانع در مسیر پیشروی نیرو‌های شوروی، برای طرف مقابل زمان بخرند.
وسعت سرزمینی؛ دومین منبع قدرت ایران امروز
استاد علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبائی، دومین منبع قدرت ایران را وسعت سرزمینی دانست و بیان کرد: ایران امروز از جمله کشور‌های دارای وسعت سرزمینی قابل‌توجه در جهان است. ایران نه آن‌قدر کوچک است که به تعبیر رایج، با قرار گرفتن روی نقشه و پوشاندن آن با یک انگشت از دید خارج شود و نه کشوری با وسعت محدود محسوب می‌شود.
وی با اشاره به مواضع برخی تحلیلگران و استراتژیست‌های منتقد ایران در دهه‌های اخیر افزود: بار‌ها این گزاره را از متفکران و تحلیلگران طرف مقابل شنیده‌ایم که ایران بیش از حد بزرگ است. معنای چنین برداشتی آن است که وسعت سرزمینی ایران از نظر آنان عاملی مهم در معادلات قدرت به شمار می‌رود و کوچک‌کردن یا تجزیه این سرزمین می‌تواند در راستای تضعیف ایران قرار گیرد. بنابراین، وسعت سرزمینی را باید دومین منبع قدرت ایران امروز دانست.
منابع طبیعی و معدنی؛ از عوامل طمع قدرت‌های غربی به ایران
خرمشاد، سومین منبع قدرت ایران را منابع ملی، اعم از منابع طبیعی و معدنی، عنوان کرد و گفت: منابع طبیعی و معدنی ایران از چنان غنایی برخوردار است که می‌توان آن را یکی از دلایل طمع قدرت‌های غربی به کشور دانست.
وی برای تبیین اهمیت این منابع در معادلات قدرت، به تحولات مربوط به ایران و ونزوئلا اشاره کرد و افزود: برای درک ارزش منابع ملی و نقشی که می‌توانند در قدرت یک کشور ایفا کنند، می‌توان جنگ ترامپ علیه ایران و اتفاقاتی را که برای ونزوئلا رخ داد، در کنار یکدیگر قرار داد و از این منظر، این تحولات را نوعی «جنگ نفت» تلقی کرد.
استاد علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبائی ادامه داد: اگر ونزوئلا دارنده بزرگ‌ترین ذخایر نفتی جهان باشد و ایران نیز در رتبه دوم قرار گیرد، باید پرسید که اگر آنچه برای ونزوئلا اتفاق افتاد، خدای‌ناکرده در ایران نیز رخ می‌داد، چه نتیجه‌ای برای ترامپ به همراه داشت؟ در چنین فرضی، ذخایر نفتی دو کشور نخست جهان در اختیار ترامپ قرار می‌گرفت.
خرمشاد همچنین پیش از ورود به بحث مولفه نظامی، از منابع معدنی و فلزات کمیاب ایران که در فناوری‌های نوین مورد استفاده قرار می‌گیرد به عنوان عاملی اثرگذار در محاسبات قدرت یاد کرد.
توان نظامی؛ برخورداری از تجهیزات راهبردی و مهارت در به‌کارگیری آنها
خرمشاد با اشاره به توان نظامی به‌عنوان یکی دیگر از منابع قدرت ایران اظهار داشت: توان نظامی را می‌توان بر اساس سه مؤلفه ارزیابی کرد؛ نخست، برخورداری از نیرو‌های مسلح؛ دوم، داشتن تجهیزات راهبردی و سوم، مهارت در به‌کارگیری تجهیزات موجود. این سه مؤلفه در کنار یکدیگر قدرت نظامی کشور را شکل می‌دهند.
وی با اشاره به تحولات جنگ تحمیلی حدود یک‌ونیم‌ساله علیه ایران افزود: امروز، هم در داخل کشور و هم در میان ملت‌ها، رقبا و حتی دشمنان ایران، این ارزیابی وجود دارد که کیفیت و کمیت نیرو‌های مسلح کشور در سطح مطلوبی قرار دارد. نمی‌توان گفت این توانمندی‌ها در بالاترین سطح ممکن هستند، اما وضعیت آنها بسیار خوب و تجهیزات راهبردی کشور نیز قابل قبول است.
استاد علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبائی ادامه داد: دلیل این ارزیابی آن است که ایران توانسته در برابر تجهیزات راهبردی دو کشور از قدرتمندترین کشور‌های جهان مقابله کند و مهارت نیرو‌های مسلح کشور در به‌کارگیری این تجهیزات نیز در سطح بالایی قرار دارد.
خرمشاد با تأکید بر نقش نیرو‌های متخصص داخلی در توسعه توانمندی‌های دفاعی کشور بیان کرد: امروز تردیدی وجود ندارد که تولید و شلیک موشک، انجام عملیات جنگ الکترونیک و دیگر توانمندی‌های دفاعی کشور، حاصل تلاش و دانش نیرو‌های ایرانی است و برای دستیابی به این قابلیت‌ها، آموزش نیرو‌های کشور به‌وسیله کارشناسان یا مستشاران خارجی صورت نگرفته است.
وی خاطرنشان کرد: ایران در هر سه مؤلفه توان نظامی از سطح بالایی از توانمندی برخوردار است و این قابلیت‌ها را در جریان جنگی نابرابر و نفس‌گیر به اثبات رسانده است.
جمعیت؛ پشتوانه قدرت ملی و توان ایستادگی ایران
خرمشاد، جمعیت را پنجمین منبع قدرت ایران امروز برشمرد و اظهار داشت: جمعیت همواره یکی از منابع قدرت دولت‌ها به شمار رفته است، اما در مورد ایران، این مؤلفه در چند مقطع تاریخی اهمیت خود را نشان داده است.
وی با اشاره به جنگ هشت‌ساله رژیم بعث عراق علیه ایران افزود: یکی از نمونه‌های روشن نقش جمعیت در قدرت ملی، همین جنگ بود. برخورداری ایران از جمعیتی چند برابر عراق، در شرایطی که کشور از نظر تجهیزات و توانمندی‌های نظامی در موقعیت ضعیف‌تری قرار داشت و عراق از حمایت‌های خارجی برخوردار بود، به ایران امکان داد مقاومت کند، سرزمین‌های اشغال‌شده را بازپس بگیرد و حتی وارد خاک عراق شود.
استاد علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبائی تأکید کرد: در این معادله، جمعیت ایران نقشی بسیار مهم ایفا کرد و به یکی از پشتوانه‌های توان ایستادگی کشور در برابر تجاوز نظامی تبدیل شد.
انسجام ملی؛ عاملی تعیین‌کننده در حفظ قدرت جمعیتی ایران
خرمشاد با اشاره به تلاش‌ها برای ایجاد شکاف‌های قومی در ایران اظهار داشت: تلاش‌های گسترده‌ای برای دامن‌زدن به اختلافات قومی در کشور صورت گرفته است. هدف چنین اقداماتی، تکه‌تکه‌کردن جمعیت یکپارچه ایران و در نتیجه، کاهش یکی از منابع جدی قدرت کشور است.
وی افزود: هر اقدامی که انسجام جمعیتی ایران را تضعیف کند، در واقع یکی از پشتوانه‌های قدرت ملی را هدف قرار می‌دهد و می‌تواند به کاهش توان کشور در معادلات منطقه‌ای و بین‌المللی منجر شود.
دانش؛ از اساسی‌ترین عوامل تولید و اعمال قدرت
استاد علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبائی، دانش را ششمین منبع قدرت ایران امروز دانست و بیان کرد: دانش از اساسی‌ترین عوامل تولید قدرت، تقویت توانمندی‌ها و به‌کارگیری قدرت است. فردوسی بزرگ صد‌ها سال پیش با این بیت که «توانا بود هر که دانا بود» بر پیوند میان دانش و توانایی تأکید کرده است. در دوران معاصر نیز میشل فوکو، فیلسوف فرانسوی، گزاره «دانش قدرت است» را مطرح می‌کند.
خرمشاد با اشاره به ظرفیت علمی ایران ادامه داد: ایران امروز از سطح قابل‌قبولی از دانش برخوردار است که می‌تواند به‌عنوان منبعی جدی برای قدرت ملی عمل کند. بخش مهمی از توانمندی‌هایی که کشور در جنگ اخیر به اتکای آنها توانسته است ایستادگی کند، ریشه در دانش و توان علمی نیرو‌های داخلی دارد.
وی با اشاره به تأکید رهبر شهید انقلاب بر اهمیت علم و دانش اظهار داشت: ایشان همواره بر این موضوع تأکید داشتند و از نیرو‌های پیشرو و اثرگذار در عرصه دانش در ایران بودند. به یاد دارم که در مقطعی، یک کارشناس صهیونیست با تعجب به این نکته اشاره کرده بود که رهبر مذهبی ایران تا این اندازه بر دانش تأکید می‌کند و در سخنان خود، بار‌ها به موضوع علم و دانش می‌پردازد و این از نظر این صهیونیست خطرناک بود چراکه دانش‌پژوهی به ایجاد قدرت در ایران منجر می‌شود.
در حال تکمیل...
انتهای پیام/