روابط ایران و سوریه در سایه روشن ابهام/اخوان‌المسلمین سوریه همچنان منحل نشده است
«محمدامین قاضی‌نژاد»، کارشناس مسائل غرب آسیا در گفت‌و‌گو با خبرنگار سیاسی خبرگزاری آنا، ضمن اشاره به مطرح شدن مسئله لزوم انحلال اخوان‌المسلمین سوریه در فضای سیاسی این کشور اظهار کرد: موضوع انحلال اخوان‌المسلمین سوریه از سال گذشته و همزمان با مطرح شدن بحث انتخابات پارلمانی سوریه مورد توجه قرار گرفت.
وی افزود: در آن مقطع، «احمد موفق زیدان» که از افراد نزدیک به اخوان‌المسلمین سوریه و مشاور احمد الشرع بود، در مصاحبه‌ای موضوع انحلال اخوان سوریه را مطرح کرد؛ اما این مسئله با واکنش منفی این جریان مواجه شد.
این متخصص مسائل جنبشهای اسلامی توضیح داد: اخوان‌المسلمین سوریه که در حال حاضر در ترکیه مستقر است و هنوز اجازه ورود به سوریه را پیدا نکرده، در شورای خود و همچنین در بیانیه‌ای با عنوان «زیست مشترک در سوریه» با این موضوع مخالفت کرد.
وی اضافه کرد: این روند ادامه داشت تا اینکه انتخابات برگزار شد و طبیعتاً به اخوان‌المسلمین سوریه اجازه فعالیت سیاسی داده نشد و به همین دلیل، کنش سیاسی این جریان در سوریه روزبه‌روز کمرنگ‌تر شد.
اختلاف‌نظر درون اخوان؛ اکثریت مخالف انحلال
این کارشناس مسائل منطقه با اشاره به برگزاری پنجمین شورای اخوان‌المسلمین سوریه تشریح کرد: در بیانیه پایانی این شورا نیز مسئله انحلال رد شد. در این بیانیه بر پایبندی به قانون اساسی، دوری از فرقه‌گرایی و جناح‌گرایی تأکید و اعلام شد که این جماعت به‌صورت ملی و مستقل باقی خواهد ماند و رویکرد اسلام‌گرایی میانه‌رو را دنبال خواهد کرد.
قاضی‌نژاد با اشاره به وجود اختلاف‌نظر در داخل این جریان تأکید کرد: برخی شخصیت‌های نزدیک به اخوان نیز در مقاطعی از ضرورت پایان فعالیت این جماعت سخن گفته‌اند. اخیراً نیز مطلبی در الجزیره درباره یکی از اعضای سابق شورای اخوان منتشر شد که وی اعلام کرده بود از این جماعت خارج شده و معتقد است ضرورتی برای ادامه فعالیت آن وجود ندارد.
وی تصریح کرد: با وجود این اختلاف‌نظرها، اکثریت شورای اخوان‌المسلمین سوریه همچنان معتقدند که این جریان نباید در شرایط فعلی منحل شود.
احمد الشرع اجازه بازگشت اخوان به عرصه سیاسی را نمی‌دهد
قاضی‌نژاد درباره تأثیر غیبت اخوان‌المسلمین از فضای سیاسی سوریه بر روابط این کشور با ایران نیز گفت: با توجه به رقابت‌های موجود، حذف اخوان می‌تواند ورود سایر بازیگران را به فضای سیاسی سوریه آسان‌تر کند؛ با این حال، احمد الشرع از همان دوره‌ای که در ادلب حکومت مستقری داشت، با رقبای خود از جمله جریان‌های نزدیک به اخوان اختلافات جدی داشت.
وی عنوان کرد: این اختلافات از حدود سال ۲۰۱۷ جدی‌تر شد و به تدریج شاهد حذف رقبای سیاسی بودیم. حتی به اعضای اخوان که از سال ۱۹۸۰ مبارزات خود را علیه حکومت سوریه آغاز کرده بودند و هزینه‌های زیادی نیز داده بودند، اجازه داده نشد دفتر رسمی در سوریه داشته باشند و از آنها خواسته شد انحلال خود را به‌طور کامل اعلام کنند.
این کارشناس مسائل منطقه یادآورشد: به نظر می‌رسد احمد الشرع اخوان را یک رقیب سیاسی می‌بیند و به همین دلیل اجازه فعالیت به این جریان را نمی‌دهد؛ به‌خصوص اینکه اخوان می‌تواند به دلیل نگاه میانه‌روتر خود نسبت به اسلام، از اقبال اجتماعی برخوردار باشد.
روابط ایران و سوریه؛ نه نزدیکی، نه تقابل
قاضی‌نژاد درباره تأثیر تحولات داخلی سوریه بر روابط این کشور با ایران بیان کرد: برای برقراری رابطه میان دولت مستقر سوریه و ایران، لزوماً نیازی به حضور اخوان‌المسلمین نیست. در سال‌های گذشته نیز در موارد مختلف شاهد بودیم که جریان‌های نزدیک به اخوان مواضع تندی علیه ایران اتخاذ کردند.
وی ادامه داد: در فضای سیاسی سوریه، برخی بازیگران برای نزدیک‌تر نشان دادن خود به جریان‌هایی که به دنبال سقوط دولت بشار اسد بودند، مواضع ضدایرانی اتخاذ می‌کردند و علیه ایران سخن می‌گفتند. اخوان سوریه نیز در موارد مختلف، از جمله درباره تحولات فلسطین و مسائل منطقه، مواضع تندی علیه ایران داشته است.
این کارشناس مسائل منطقه همچنین تأکید کرد: البته درون اخوان سوریه جریان‌های مختلفی وجود داشتند که امکان همکاری با آنها وجود داشت، اما به مرور این جریان‌ها حذف شدند و با توجه به وضعیت فعلی اخوان، نمی‌توان چشم‌انداز روشنی برای روابط ایران با این جریان ترسیم کرد.
وی اضافه کرد: با این حال، به‌طور کلی اگر فضای سیاسی سوریه به‌گونه‌ای باشد که جریان‌های مختلف بتوانند وارد عرصه سیاسی شوند و انتخابات آزاد و مشارکت احزاب مختلف امکان‌پذیر باشد، این مسئله می‌تواند به تسهیل ارتباط ایران با سوریه کمک کند.
سوریه نه توان تقابل با ایران را دارد، نه امکان نزدیکی کامل
این تحلیلگر مسائل منطقه در پاسخ به پرسشی درباره آینده روابط ایران و دولت فعلی سوریه توضیح داد: از زمانی که حکومت جدید سوریه روی کار آمد، این تصور وجود داشت که احمد الشرع رویکردی تهاجمی نسبت به ایران در پیش بگیرد، اما چنین اتفاقی به شکل گسترده رخ نداد.
وی افزود: یکی از دلایل این مسئله، شرایط فعلی سوریه است. این کشور اساساً توان ورود به یک تنش جدید را ندارد و احمد الشرع نیز در مصاحبه‌های مختلف تأکید کرده که به دنبال ورود سوریه به درگیری جدید نیست.
این کارشناس مسائل منطقه با بیان اینکه روابط ایران و سوریه در حال حاضر در وضعیت خاصی قرار دارد، یادآور شد: به نظر می‌رسد دو طرف فعلاً مسائل را مسکوت گذاشته‌اند. دولت سوریه از یک سو به دلیل روابطی که با آمریکا و شرکای اروپایی و عربی خود دارد، نمی‌تواند به ایران نزدیک شود و از سوی دیگر به ایران نیاز دارد.
نیاز اقتصادی سوریه به ایران
این تحلیلگر مسائل منطقه ادامه داد: سوریه سال‌ها با ایران روابط اقتصادی داشته و امروز نیز در حوزه انرژی با چالش‌های جدی مواجه است. برای نمونه، مسئله تأمین سوخت و بنزین به یک چالش جدی برای این کشور تبدیل شده و ایران می‌توانست در حوزه‌هایی مانند گازوئیل و سایر فرآورده‌های نفتی به سوریه کمک کند.
وی تصریح کرد: با این حال، حامیان دولت سوریه اجازه نمی‌دهند این کشور به‌راحتی به ایران نزدیک شود. از طرف دیگر، دولت جدید سوریه نیز به دلیل شرایط اقتصادی نامناسب، نیاز به تثبیت دارد و نمی‌تواند وارد تقابل جدی با ایران شود.
قاضی‌نژاد در پایان خاطرنشان کرد: بنابراین به نظر می‌رسد روابط ایران و دولت فعلی سوریه در شرایطی قرار دارد که نه امکان نزدیک شدن جدی دو طرف وجود دارد و نه سوریه می‌تواند وارد یک تقابل گسترده با ایران شود. شرایط داخلی سوریه، دیدگاه بخشی از جامعه و همچنین روابط این کشور با حامیان منطقه‌ای و غربی، از عواملی هستند که در تعیین مسیر آینده روابط تهران و دمشق تأثیرگذار خواهند بود.
انتهای پیام/