یادگیری زبان در ۶۰ یا ۷۰ سالگی همچنان ممکن و مفید است
یادگیری یک زبان تازه تنها به حفظ کردن واژهها و قواعد محدود نمیشود. زبانآموز باید صداهای ناآشنا را تشخیص دهد، الگوها را شناسایی کند، اطلاعات تازه را جذب و بازیابی کند و هنگام گفتوگو، همزمان به صحبتهای طرف مقابل گوش دهد و پاسخ خود را آماده کند. همین درگیری همزمان چندین فرایند ذهنی، زبانآموزی را به فعالیتی پیچیده تبدیل میکند.
دکتر «کارن استولزنوو» نیز در مقالهای با عنوان «یادگیری یک زبان دیگر شاید یکی از بهترین راهها برای سالم نگه داشتن مغز با افزایش سن باشد» که در وبسایت «کانورسیشن» (Conversation) منتشر شده، به همین جنبه از یادگیری زبان و ارتباط آن با عملکرد شناختی در دوران سالمندی پرداخته است.
اما آیا این فعالیت ذهنی در سالهای سالمندی نیز میتواند برای مغز مفید باشد؟ استولزنوو در آن مقاله با استناد به یافتههای پژوهشی درباره یادگیری زبان و دوزبانگی توضیح میدهد که این فعالیتها با فرایندهایی مانند توجه، حافظه و انعطافپذیری شناختی در ارتباط هستند؛ با این حال، درباره افرادی که یادگیری زبان را در سنین بالاتر آغاز میکنند، یافتهها همچنان یکدست نیست. به همین دلیل، هنوز مشخص نیست که یادگیری زبان بتواند از زوال عقل پیشگیری کند، تا چه اندازه افت شناختی را به تأخیر بیندازد یا فواید آن در مقایسه با دیگر فعالیتهای ذهنی و اجتماعیِ درگیرکننده بیشتر باشد.
برای بررسی دقیقتر این پرسشها، خبرنگار آناتک با دکتر «کارن استولزنوو» (Karen Stollznow)، زبانشناس و پژوهشگر، گفتوگو کرده است. «استولزنوو» در حوزه زبان، معنا و فرهنگ پژوهش میکند و یکی از محورهای کار او بررسی تبعیض و پیشداوری در زبان است. او همچنین نویسنده چندین کتاب درباره زبان و مسائل مرتبط با آن است. او در بهار ۲۰۲۵ بهعنوان پژوهشگر مهمان برنامه فرهنگ، زبان و کنش اجتماعی «دانشگاه کلرادو بولدر» آمریکا (University of Colorado Boulder) به این دانشگاه پیوست.
دکتر کارن استولزنوو - Dr. Karen Stollznow
استولزنوو در کتاب تازه خود با عنوان «فراتر از واژهها: چگونه زبان را یاد میگیریم، به کار میبریم و از دست میدهیم» (Beyond Words: How We Learn, Use, and Lose Language) به پرسشهای اساسی درباره زبان میپردازد. این کتاب مقدمهای بر زبانشناسی روانشناختی است و موضوعاتی مانند چیستی زبان و خاستگاه آن، یادگیری زبان مادری و زبانهای دیگر، نحوه استفاده و درک زبان و از دست دادن زبان را بررسی میکند. فصل مربوط به یادگیری زبانهای دیگر نیز موضوعاتی مانند دوزبانگی، چندزبانگی، سن، انگیزه و استعداد زبانی را بررسی میکند.
چرا یادگیری یک زبان، نوع متفاوتی از تمرین ذهنی نسبت به فعالیتهایی مانند حل جدول کلمات متقاطع یا نواختن یک ساز است؟
یادگیری یک زبان نوع متفاوتی از تمرین ذهنی است، زیرا چندین مهارت شناختی را با ارتباط برقرار کردن در لحظه ترکیب میکند. زبانآموزان باید واژگان را به خاطر بسپارند، صداها را از یکدیگر تشخیص دهند، الگوها را شناسایی کنند، قواعد دستوری را کشف کنند و واژههای مناسب را به خاطر آورده و به کار ببرند؛ آن هم اغلب در حالی که همزمان به صحبتهای طرف مقابل گوش میدهند و پاسخ خود را آماده میکنند. حل جدول کلمات متقاطع و نواختن ساز نیز مغز را به چالش میکشند، اما یادگیری زبان، نیاز مستمر به درک کردن و برقراری ارتباط با فردی دیگر را نیز به این فعالیتها اضافه میکند.
آیا برای شروع یادگیری یک زبان در ۶۰ یا ۷۰ سالگی خیلی دیر است؟ افراد مسنتر چه نقاط قوتی برای این کار دارند؟
قطعا برای شروع دیر نیست. اگرچه افزایش سن میتواند یادگیری برخی جنبههای زبان را دشوارتر کند، افراد مسنتر نقاط قوت مهمی دارند؛ از جمله دایره واژگان گستردهتر، دانش عمومی بیشتر، راهبردهای یادگیریِ شکلیافتهتر و تجربه کار با زبانهای دیگر. آنها همچنین معمولا درک بهتری از نحوه کارکرد زبان دارند که میتواند به آنها در ایجاد ارتباط میان مطالب و یادگیری محتوای جدید کمک کند.
پژوهشها تاکنون درباره ارتباط یادگیری زبان و سلامت شناختی چه میگویند و کدام بخشهای این ارتباط هنوز روشن نیست؟
پژوهشها نشان میدهند که یادگیری زبان میتواند فواید شناختی داشته باشد، بهویژه از طریق درگیر کردن توجه، حافظه و انعطافپذیری شناختی. همچنین دوزبانگیِ مادامالعمر ممکن است به شکلگیری ذخیره شناختی کمک کند. با این حال، شواهد همچنان یکدست نیستند، بهویژه درباره افرادی که یادگیری زبان را در سالهای پایانی زندگی آغاز میکنند. هنوز نمیدانیم که آیا یادگیری زبان میتواند از زوال عقل پیشگیری کند، تا چه اندازه ممکن است افت شناختی را به تأخیر بیندازد یا اینکه فواید آن بیشتر از سایر فعالیتهایی است که ذهن و تعاملات اجتماعی را درگیر میکنند یا خیر.
چه میزان تمرین برای مشاهده فواید شناختی زبانآموزی لازم است و آیا کلاس درس مؤثرتر است یا تمرین روزانه با یک اپلیکیشن؟
میزان مشخصی از تمرین که بتوان گفت برای ایجاد فواید شناختی لازم است، تعیین نشده است و پژوهشها از آموزش فشرده در کلاس گرفته تا جلسات کوتاه روزانه با اپلیکیشنهای آموزش زبان را بررسی کردهاند. همچنین شواهد کافی نداریم که نشان دهد یکی از این روشها مؤثرتر از دیگری است. راهبردهای مختلف یادگیری برای افراد مختلف مؤثر هستند. آنچه ممکن است بیش از همه اهمیت داشته باشد، مشارکت مستمر در یک فعالیت چالشبرانگیز است؛ بنابراین، احتمالا بهترین روش همان روشی است که فرد را به یادگیری منظم ترغیب میکند.
اگر یک فرد ۶۵ ساله بخواهد از فردا یادگیری زبان را آغاز کند، سه توصیه عملی شما به او چیست؟
نخست، زبانی را انتخاب کنید که واقعا به آن علاقه دارید؛ چه به دلیل فرهنگ آن زبان، ارتباطات خانوادگی یا برنامهای که برای سفر دارید. دوم، یادگیری را به یک عادت منظم تبدیل کنید، حتی اگر فقط بتوانید هر روز مدت کوتاهی تمرین کنید. سوم، در اولین فرصت از زبان استفاده کنید و با دیگران به آن زبان صحبت کنید. گفتوگو شما را مجبور میکند آنچه را یاد گرفتهاید به خاطر آورید و به شما دلیلی میدهد که به یادگیری ادامه دهید.
فراتر از مغز، افراد مسنتر با یادگیری یک زبان چه فواید اجتماعی و فرهنگی میتوانند به دست آورند و چگونه میتوانند افرادی برای تمرین کردن پیدا کنند؟
یادگیری یک زبان دیگر میتواند درک فرهنگی را عمیقتر کند، فرصتهایی برای دوستی و ارتباط اجتماعی ایجاد کند و ما را ترغیب کند که جهان را از دیدگاه افراد دیگر ببینیم. افراد مسنتر میتوانند از طریق کلاسهای زبان محلی، گروههای گفتوگو، سازمانهای اجتماعی، کتابخانهها و انجمنهای فرهنگی، و همچنین گروههای تبادل زبان بهصورت آنلاین، فرصتهایی برای تمرین پیدا کنند. نکته کلیدی این است که فرصتهای منظم برای استفاده از زبان در ارتباط با دیگران پیدا کنند.
کتاب شما با عنوان «فراتر از واژهها» به زبان در طول زندگی میپردازد. مهمترین چیزی که افراد مسنتر باید درباره زبان و ذهن بدانند و بهندرت آن را میشنوند چیست؟
شاید مهمترین نکتهای که باید بدانند این است که افزایش سن به این معنا نیست که دیگر توانایی یادگیری زبان را نداریم. ممکن است یادگیری برخی جنبههای زبان با افزایش سن دشوارتر شود، اما توانایی ما برای یادگیری، استفاده و لذت بردن از زبان در تمام طول زندگی همچنان وجود دارد. زبان چیزی نیست که فقط در کودکی آن را به دست بیاوریم و بهتدریج از دست بدهیم. زبان تا زمانی که زندگی میکنیم، همچنان بخشی از نحوه تفکر، برقراری ارتباط، ارتباط با دیگران و درک جهان پیرامون ماست.
انتهای پیام/