شالچی: دو قطبی سازی می‌تواند آینده جامعه را با تهدیدهای جدی مواجه کند

به گزارش خبرنگار آنا، وحید شالچی، معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، در آیین افتتاحیه سومین جشنواره ملی «برهان» که عصر امروز در دانشگاه شهید بهشتی برگزار شد، با قدردانی از برگزارکنندگان این رویداد و حاضران در جشنواره، بر اهمیت مسئله‌شناسی و گفت‌وگوی جمعی برای مواجهه با چالش‌های کشور تأکید کرد.

وی با اشاره به چالش‌های مختلف اجتماعی و محیط‌زیستی کشور گفت: بسیاری از این مسائل چند دهه است که ادامه دارند و حل آنها نیازمند رویکردی علمی، جمعی و مبتنی بر مشارکت و تعامل دیدگاه‌های مختلف است.

شالچی افزود: یکی از موضوعات مهمی که در طراحی این رویداد مورد توجه قرار گرفته، نگاه به مسائل در پیچیدگی واقعی آنهاست. بسیاری از مسائل در دهه‌های گذشته و حتی امروز حل نشده‌اند، زیرا ساده دیده شده‌اند؛ در حالی که مسائل اجتماعی و ملی دارای لایه‌ها و ابعاد مختلف و به یکدیگر مرتبط هستند.

معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم ادامه داد: گاهی راه‌حل‌های سریع و وعده‌های ساده نه‌تنها به حل بحران منجر نشده‌اند، بلکه بحران‌ها را پیچیده‌تر و عمیق‌تر کرده‌اند و حتی در مسیر حل یک مسئله، مسائل متعدد دیگری ایجاد شده است؛ بنابراین باید مسائل را با همه ابعاد و لایه‌هایشان دید.

وی در ادامه با اشاره به گسترش دو قطبی‌های اجتماعی، نسبت به کاهش امکان گفت‌و‌گو و تعامل میان بخش‌های مختلف جامعه هشدار داد و اظهار کرد: اینکه بخشی از جامعه تصور کند هیچ راهی برای تعامل با بخش دیگری از جامعه وجود ندارد و حتی نقطه‌ای برای گفت‌و‌گو باقی نمانده است، بسیار نگران‌کننده است.

شالچی گفت: تجربه جهان نشان می‌دهد هیچ جامعه‌ای با جنگ داخلی، طرد یکدیگر یا تضعیف دولت به توسعه و کیفیت زندگی مطلوب دست پیدا نمی‌کند. حتی در موضوعاتی که ممکن است همه بر ضرورت آنها اتفاق نظر داشته باشیم، مانند توسعه و بهبود کیفیت زندگی مردم، به انسجام اجتماعی و همبستگی ملی نیاز داریم.

وی با بیان اینکه گسترش نفرت می‌تواند برای هر جامعه‌ای خطرناک باشد، افزود: برای ایران این مسئله اهمیت بیشتری دارد، چرا که یکی از ویژگی‌های مهم تمدن ایرانی، «وحدت در تنوع» بوده است؛ ویژگی‌ای که در طول هزاران سال به حفظ این تمدن کمک کرده است.

معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم با اشاره به تنوع قومی و زبانی در ایران اظهار کرد: ما همواره تکثر قومی، زبانی و فرهنگی داشته‌ایم، اما در یک وحدت گسترده به یکدیگر رسیده‌ایم. این میراث، هم در سنت ایرانی و هم در میراث اسلامی ما قابل مشاهده است.

وی همچنین به نمونه‌هایی از فرهنگ و ادبیات ایران اشاره کرد و گفت: در آثار مولانا نیز می‌توان نمونه‌های برجسته‌ای از شنیدن و بازتاب دادن دیدگاه‌های مختلف را مشاهده کرد؛ به گونه‌ای که گاهی چند دیدگاه در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و حتی استدلال طرف مقابل، با دقت و انصاف بیان می‌شود.

شالچی در ادامه با اشاره به نقش فناوری‌های جدید و شبکه‌های اجتماعی در شکل‌گیری گفت‌و‌گو‌های اجتماعی اظهار کرد: در ابتدا تصور می‌شد اینترنت و شبکه‌های اجتماعی می‌توانند فضایی برای طرح دیدگاه‌های مختلف و گفت‌و‌گو میان آنها ایجاد کنند، اما مطالعات نشان داد که در بسیاری موارد پدیده «اتاق پژواک» شکل گرفته است؛ به این معنا که افراد بیشتر در معرض صدا‌ها و دیدگاه‌های مشابه خود قرار می‌گیرند و دیدگاه‌هایشان تکرار و تقویت می‌شود.

وی افزود: شبکه‌های اجتماعی حتی در مواردی احساسات ما را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهند و با پیشنهاد محتوای مختلف می‌توانند موجب شادی، افسردگی یا خشم کاربران شوند. این روند می‌تواند مانعی در برابر نگاه دانشگاهی و عقلانی به مسائل باشد.

معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، «شنیدن» را یکی از ارکان مهم گفت‌و‌گو دانست و گفت: گفت‌و‌گو فقط گفتن نیست؛ شنیدن نیز اهمیت بسیار زیادی دارد. باید دیگری را بشنویم تا موقعیت، دلایل سخن گفتن و منظر او نسبت به جهان را درک کنیم.

شالچی ادامه داد: دانشگاه باید صدای بلندتری برای گفت‌و‌گو داشته باشد، اما دانشگاهی بودن صرفاً به معنای بلندتر سخن گفتن نیست؛ گاهی دانشگاهی بودن یعنی شنیدن، فهمیدن پیچیدگی مسائل و پذیرفتن اینکه دیگران ممکن است بخشی از واقعیت را ببینند که ما ندیده‌ایم.

وی با اشاره به برخی آسیب‌های احتمالی در محیط دانشگاه گفت: گاهی موفقیت دانشگاهی می‌تواند این توهم را ایجاد کند که فرد در همه زمینه‌ها صاحب‌نظر است. چنین تصوراتی در دانشگاه کم نیست و می‌تواند انسان را از آنچه اخلاق آکادمیک به آن نیاز دارد، دور کند.

معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم تأکید کرد: همان‌گونه که آزادی از لوازم اخلاق آکادمیک است، مسئولیت‌پذیری نیز بخشی از آن است. دانشگاه باید هم از ایده آزادی دفاع کند و هم مسئولیت‌پذیری را در کنار آن مورد توجه قرار دهد؛ هرچند جمع میان این دو در همه موقعیت‌ها ساده نیست و خود می‌تواند موضوع بحث و گفت‌و‌گو باشد.

شالچی در پایان ابراز امیدواری کرد سومین جشنواره ملی برهان بتواند فضایی برای آزاداندیشی، گفت‌و‌گو، شنیدن، تحمل و مدارا و توجه به دیدگاه دیگری فراهم کند. باید این احتمال را بپذیریم که دیگری ممکن است چیزی داشته باشد که ما باید از او بیاموزیم و نباید با نفرت به دیگری نگاه کنیم. در نهایت، سرنوشت همه ما به یکدیگر و به ایران گره خورده است و انسجام و همبستگی ما، در عین تفاوت‌هایی که داریم، می‌تواند حیاتی باشد.