تأکید رئیس جهاد دانشگاهی بر ضرورت بازنگری در مقررات برای تجاریسازی فناوری/ دانشگاهیان منتظر دعوتنامه برای حل مشکلات کشور نمانند + فیلم
علی منتظری رئیس جهاددانشگاهی کشور در گفتوگو با خبرنگار آنا، اظهارکرد: جهاددانشگاهی با توجه به ماهیت نهادی خود، از یک طرف به دانشگاه متصل است و از طرف دیگر جهاددانشگاهی یک نهاد، یک امر ارزشی و انقلابی است. وقتی ترکیب علم و ایمان در کنار هم قرار میگیرد، طبیعتاً اعضای این مجموعه یک تعهد نانوشتهای برای اعتلای کشور دارند و همیشه تلاش جهاد این بوده است که بتواند بخشی از مشکلات کشور را حل کند یا فعالیتی انجام دهد که یک خلائی را پوشش دهد.
وی افزود: دستگاههای رسمی وجود دارند و وظایف مشخصی هم بر عهده دارند، اما این دستگاهها گاهی درگیر یک نوع دیوانسالاری هستند و تا بخواهند به پوشش خلائی بپردازند یا مشکلی را حل کنند، سالها طول میکشد؛ یا حتی گاهی اوقات افرادی که کاری را شروع کردهاند، بعدها اصلاً حضور ندارند که آن کار را دنبال کنند. خوشبختانه در جهاد و نگاه ما، همیشه این بوده است که رصد کنیم و به انجام کارهای برزمینمانده بپردازیم؛ یعنی وقتی یک کار، مشکل یا مسئلهای وجود دارد و متولی ندارد، یا اگر متولی دارد ولی موجب غفلت و فراموشی واقع شده است، ما تلاش میکنیم به اندازه توان و قدرتی که داریم وارد آن موضوع بشویم.
تجربه ۴۶ ساله جهاددانشگاهی؛ دو رویکرد در حل مسائل کشور
رئیس جهاددانشگاهی، با اشاره به تجربه ۴۶ ساله این نهاد در عرصههای علمی، فرهنگی و فناورانه، دو رویکرد را در زمینه ایفای نقش جهاددانشگاهی در حل مسائل کشور تشریح کرد و گفت: یک رویکرد این است که منتظر باشیم مسئولان کشور و دستگاههای اجرایی مأموریتی را به جهاددانشگاهی واگذار کنند تا آن را به انجام برسانیم؛ این رویکرد میتواند در جای خود مؤثر باشد، اما تجربه سالهای فعالیت من در جهاددانشگاهی نشان داده است که نمیتوان نقش و مأموریت این نهاد را صرفاً به دریافت مأموریت از دستگاههای مسئول محدود کرد.
وی افزود: رویکرد دیگر این است که جهاددانشگاهی با تکیه بر ظرفیتهای علمی، تخصصی و اجرایی خود، مسائل، نیازها و خلأهای کشور را بهصورت فعالانه رصد کند و متناسب با توان و امکانات خود، برای حل آنها وارد میدان شود. به اعتقاد من، این رویکرد میتواند زمینه نقشآفرینی مؤثرتر جهاددانشگاهی را فراهم کند.
رئیس جهاددانشگاهی با تأکید بر اینکه این نگاه به معنای بینیازی از تعامل با دستگاههای اجرایی نیست، اظهار کرد: جهاددانشگاهی باید ضمن تعامل و همکاری با بخشهای مختلف کشور، خود نیز در شناسایی مسائل و ارائه راهحل پیشقدم باشد. تجربه ۴۶ ساله این نهاد نشان داده است که هرجا ظرفیتهای جهاددانشگاهی با نیازهای واقعی کشور پیوند خورده، زمینه برای خلق دستاوردهای ماندگار و ایفای نقش مؤثرتر فراهم شده است.
ماجرای تأسیس رویان و پایان سفر زوجهای نابارور به خارج از کشور
وی با ذکر یک مثال تاریخی از دستاوردهای جهاددانشگاهی تشریح کرد: یک روزی در این کشور، زوجهای جوان برای اینکه نابارور بودند، برای حل مسئله و مشکلشان ناچار بودند از کشور خارج شوند و در کشورهای اروپایی به درمان خود بپردازند. شرکتهایی هم درست شده بود که خدمات میدادند تا ویزا بگیرند، در بیمارستان کشور مقصد هماهنگ کنند و بلیت تهیه کنند. این افراد حتی به وزارت بهداشت میرفتند؛ در آن سالهای خیلی دور که به خاطر مشکلاتی نظیر جنگ تحمیلی و تحریمهای شدید، منابع ارزی کشور با احتیاط هزینهمیشد، هیئت امنای ارزی وجود داشت و اگر تایید و تصویب میکرد، مسافرت میکردند.
منتظری اضافه کرد: جالب است بدانید این افراد وقتی خصوصاً از طریق دلالها یا شرکتها اقدام میکردند، نه تنها پولشان را از دست میدادند بلکه به نتیجهای هم نمیرسیدند و گاهی اوقات نوعی کلاهبرداری از آنها انجام میشد.
رئیس جهاددانشگاهی تصریح کرد: در جهاددانشگاهی چند جوان تصمیم میگیرند وارد این حوزه بشوند و بگویند چرا مردم برای درمان ناباروری باید به خارج از کشور بروند؟ بیایید خودمان شروع کنیم. این یک وظیفه رسمی نبود که به ما سپرده شده باشد، بلکه در واقع پاسخ به یک نیاز بود. زندهیاد دکتر سعید کاظمی آشتیانی با همکارانشان در جهاددانشگاهی دانشگاه علوم پزشکی ایران این کار را شروع کردند و سپس «رویان» را تأسیس کردند که عمده کارهایش درمان زوجهای نابارور بود. بعد همینطور گسترش پیدا کرد؛ پژوهشکده علوم سلولی را درست کردند، بعد پژوهشکدهای دیگر و تبدیل به پژوهشگاه شد. امروز کاری که برای حل یک مشکل هموطنان آغاز شده بود، به یک مرکز جهانی و بینالمللی تبدیل شده است و حتی مردم از کشورهای اطراف برای درمان به ایران و رویان میآیند، محققان بزرگ با این مرکز علمی در ارتباط هستند و محققان برجستهای در آن مشغول به کارند.
وی خاطرنشان کرد: این نمونه بهخوبی نشان میدهد که رویکرد مسئلهمحور تا چه اندازه میتواند زمینهساز اثرگذاری جهاددانشگاهی باشد. اگر منتظر میماندیم تا مأموریتی مشخص به ما واگذار شود، شاید هیچگاه فرصت ورود جدی به این حوزه فراهم نمیشد؛ اما جهاددانشگاهی با شناسایی یک نیاز واقعی و ورود پیشدستانه به آن، توانست ظرفیتهای خود را در مسیر پاسخگویی به یکی از نیازهای مهم کشور به کار گیرد.
رئیس جهاددانشگاهی تأکید کرد: این تجربه نشان میدهد هرگاه جهاددانشگاهی با تکیه بر توانمندیهای خود، نیازهای واقعی جامعه را شناسایی و برای حل آنها پیشقدم شود، میتواند از یک اقدام محدود، مسیری برای ایجاد یک ظرفیت ملی و اثرگذار ایجاد کند.
منتظری در ادامه به یکی دیگر از اقدامات پیشگامانه این نهاد اشاره کرد و گفت: زمانی در این کشور تنها یک خبرگزاری رسمی وجود داشت که قبل از انقلاب خبرگزاری پارس بود و بعد از انقلاب به خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران (ایرنا) تغییر نام داد. بعدها صداوسیما هم بخش خبری خود را ایجاد کرد. اما آنچه رسماً اعلام میشد و باید اخبار و حوادث ایران را پوشش میداد، محدود بود و دیگران ایران را برای ما روایت میکردند؛ یعنی شما مجبور بودید برای منابع خبریتان به اخبار رویترز و آسوشیتدپرس اتکا کنید و آنها میگفتند در ایران چه خبر است!
وی افزود: در سالهای ۷۷ و ۷۸ ما این موضوع را به عنوان یک ضرورت واقعی تشخیص دادیم و گفتیم چرا باید ایران به روایت دیگران مطرح شود؟ ایران باید به «روایت ایران» مطرح شود؛ لذا خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) را تأسیس کردیم. این خبرگزاری نه تنها توانست ایران را به روایت ایران تبدیل کند، بلکه الگو شد و پس از آن دهها نمونه خبرگزاری در کشور ایجاد شد. امروز حدود ۳۰ سال از آن روزها میگذرد و اگر تا به امروز منتظر میماندیم، کسی این مأموریت را به ما نمیداد.
رئیس جهاددانشگاهی تبیین کرد: جهاد اصولاً یک نهاد مأموریتگرا بر اساس رصد نیازها و مشکلات است، نه نهادی که بنشیند تا دیگران برایش مأموریت تعریف کنند؛ آن دیگر جهاد نیست! جهاد به معنای جرئت، شهامت ورود و خودباوری است تا انسان در حوزههایی ورود کند که دیگران یا اصلاً به آن فکر نمیکنند یا اگر فکر میکنند، جرأت بروزش را ندارند.
درهای جهاددانشگاهی به روی ایدههای جوانان و دانشجویان باز است
منتظری با دعوت از نخبگان و دانشجویان تاکید کرد: برای ایفا نقش بیشتر در حل مشکلات کشور، ترویج این نگاه ضروری است که اگر جوانان، دانشجویان و دانشگاهیان ما به این خودباوری برسند که میتوانند مسائل کشور را حل کنند و به آنها ورود کنند، تحول رخ میدهد. اگر دانشجو یا دانشگاهی بگوید بستر لازم برای من وجود ندارد، ما میگوییم جهاد همان بستر است؛ تشریف بیاورید، درهای جهاد به روی شما باز است. ایدههای خود را بیاورید تا ما در کمترین زمان ممکن آن را به عمل تبدیل کنیم.
وی ادامه داد: ویژگی جهاد این است که فاصله بین ایده و تصمیم تا عمل در آن کوتاه است. برخی ایدههای خوب در پشت درهای دیوانسالاری محبوس میشوند، اما جهاددانشگاهی به لحاظ ساختاری توانسته است این ویژگی را حفظ کند. جوهر جهاد این است که بستری مناسب باشد تا ایدههای افراد را با کمک محققان و اعضای خود عملیاتی کند. ما منتظر نمیمانیم کسی برای ما دعوتنامه بفرستد تا مشکلی را حل کنیم؛ تجربه نشان داده کسی چنین کاری نخواهد کرد. ما هرجا احساس نیاز کردیم وارد شدیم و تازه پس از ورود، مورد استقبال و تأیید قرار گرفتیم. باید این زیستبوم را حفظ و تقویت کنیم تا نقشآفرینی مؤثری داشته باشیم.
تجاریسازی فناوریها؛ چالش ساختار اقتصادی و محدودیتهای مقرراتی
رئیس جهاددانشگاهی در خصوص تعاملات بینالمللی و تجاریسازی محصولات این نهاد، گفت: ما صادقانه عرض میکنیم که تعامل فناوری گسترده به آن معنا با کشورهای دیگر نداشتیم، اما در مورد برخی محصولاتمان این تعامل را با برخی کشورهای منطقه، اسلامی و عربی داشتهایم و محصولاتمان را در اختیار آنها قرار دادهایم؛ البته موارد اینچنینی خیلی زیاد نیست.
وی دلایل این موضوع را تشریح کرد و گفت: دلیل اصلی این است که ساختاری که در جهاد داریم خیلی اقتصادمحور طراحی نشده است. ما معتقدیم اگر کسی بخواهد این کارهای تجاری را انجام دهد باید خارج از جهاددانشگاهی انجام دهد. دستاوردهای ما اگر بخواهد در داخل جهاد وارد فرآیند بازرگانی مستقیم شود، هم به لحاظ تکنیکی و هم سازمانی مشکلات عدیدهای ایجاد میکند. مبادلات بازرگانی و صادراتی الفبای خود را دارد؛ شما نمیتوانید فردی را که سالانه ثروت زیادی میآفریند با حقوق ماهانه محدود راضی نگهدارید، اما مقررات داخلی این نهاد به ما اجازه پرداختهای خارج از چارچوب را نمیدهد و اگر هم بدهد، موجب تبعیض و بیعدالتی شدید بین اعضا میشود. ولی اگر همین فرد از جهاددانشگاهی جدا شود و در یک شرکت یا مؤسسه خصوصی یا نیمهخصوصی فناوری ما را به محصول تبدیل و تجارت کند، مشکلی پیش نمیآید.
منتظری در پایان، خاطرنشان کرد: سالها قبل «سازمان تجاریسازی فناوری و اشتغال دانشبنیان» را در جهاددانشگاهی ایجاد کردیم که مأموریت اصلی آن تجاریسازی دانش و تبدیل ایدهها به محصول در داخل و خارج کشور است. اگرچه از ابتدا نگاه اقتصادی پررنگی وجود نداشته و شاید برخی آن را ضعف بدانند، اما ما پروژههای بزرگ فراوانی را از بخشهای داخلی دریافت کرده و در واحدهای سازمانی خود به سرانجام رساندهایم. این سیستم هنوز به بلوغ کامل نرسیده است، اما امیدواریم بتوانیم با دو هدف «چابکسازی جهاد» و «حمایت از فناوران»، نقش فعالتری در این عرصه ایفا کنیم.
انتهای پیام/