خبرنگاران، میان ذات و کارکرد فناوری در جامعه پیوند برقرار میکنند
خبرگزاری آنا، علی پژوهش، دبیر سرویس فناوری، بار دیگر ۱۷ مردادماه فرارسید؛ روزی که گرامیداشت سالروز شهادت شهید محمود صارمی سبب شده است تا در همۀ سالهای پس از آن، به عنوان «روز خبرنگار» شناخته شود. خبرنگاران نیز مانند پزشکان، معلمان و دیگر اقشار جامعه، هرکدام تخصص خود را دارند و سالهای عمر خود را برای اطلاعرسانی درباره رویدادهای یک حوزۀ خبری خاص برای مردم سپری میکنند.
سیاست، جامعه، فرهنگ، اقتصاد، صنعت، ورزش و حوزههایی از این دست، سرویسهایی هستند که قدمتی طولانی در رسانههای خبری مختلف جهان دارند و شاید بیراه نباشد بگوییم تاریخ برخی از آنها با قدمت ژورنالیسم مدرن در جهان برابری میکند. هرکدام از این سرویسها خاطرات تلخ و شیرین زیادی را برای مردم روایت کردهاند، اما رسانهها مانند همۀ عرصههای دیگر، طی سالهای متمادی شاهد بهروزرسانیهایی بودهاند و سرویسهای سازمانهای خبری نیز همچون سایر بخشهای زیست اجتماعی، بهروز شدهاند. سرویسهای «فناوری» در سازمانهای خبری ایران و جهان، حاصل همین بهروزرسانیها و سازگار شدن با نیازهای روز زندگی بشر هستند.
رشد فناوری، جایگاه خبرنگاران تخصصی را تغییر داد
تحولات فناوری طی دهههای گذشته و بهخصوص از روزی که اینترنت از کاربرد صرفاً نظامی در آمریکا خارج شد و مردم عادی نیز توانستند بر بستر شبکه با یکدیگر تبادل داده کنند، نقش فناوری را در زندگی مردم جهان پررنگتر کرد. این تحولات از دهۀ هفتاد بهتدریج به ایران نیز رسید و مردم کشور ما از شبکه برای تبادل اطلاعات و محتوا استفاده کردند. مقایسۀ محتوایی که در آن سالها با سرعت ۱۲۸ کیلوبیت و با استفاده از سیستمهای پنتیوم ۳ یا ۴ روی بستر شبکه جابهجا میشد، با دادههایی که این روزها با سرعت یک گیگابیت و به کمک رایانههای رومیزی، همراه و تلفنهای همراه در کسری از ثانیه انتقال مییابند، تفاوت بزرگی را نشان میدهد.
کیفیت، حجم ترافیک و اندازۀ محتوای دادهها دگرگون شده است و در میان همۀ این تغییرات، اهمیت خبرنگاران فناوری و تخصص آنها نیز چندین برابر شده است. سرویسهای «فناوری» دیگر یک سرویس جانبی در سازمانهای خبری نیستند؛ همانطور که اینترنت، شبکه و محتوای سوار بر این بستر امروزه به محوری مهم در زندگی همۀ مردم ایران و جهان تبدیل شدهاند، سرویسهای فناوری نیز نقشی محوری در سازمانهای خبری یافتهاند.
گسترش فناوری فقط به ارتباطات و فناوری اطلاعات محدود نمیشود. همین شبکه، تسریع در تبادل اطلاعات و علوم مختلف و گسترش حوزههای مختلف هوش مصنوعی سبب شده است ابداعات، اکتشافات و اختراعات علمی و فناورانه نیز با سرعتی دوچندان پیش بروند و ملتهای مختلف با تبادل تجربه، نفوذ فناوری در عرصههای گوناگون زندگی را افزایش دهند.
شرکتهای دانشبنیان با استفاده از همین ظرفیتها، هر روز در نقاط مختلف جهان دستاوردهای جدیدی را با هدف ارتقای کیفیت زندگی بشر معرفی میکنند. خبرنگاران فناوری نیز با معرفی این رویدادهای جدید برای مردم، همهگیری فناوری در زندگی روزمرۀ بشر را تسریع و تسهیل میکنند.
خبرنگار فناوری؛ میان ابزار و ذات فناوری
تخصص خبرنگاران فناوری در این میان اهمیت ویژهای پیدا میکند. خبرنگارانی که بهتدریج در کار خود تخصص پیدا کردهاند و در حوزۀ فعالیت خود مطالعات زیادی انجام دادهاند، نباید خود فناوریزده شوند و نگاهی صرفاً ابزارگرایانه به فناوریهای مختلف داشته باشند؛ چراکه هر دستاورد و فناوری، ذاتی دارد که بدون توجه به آن نمیتوان برایش کارکردی تعریف کرد.
خبرنگاران تخصصی این حوزه باید به دور از فناوریزدگی، نگاهی تعاملی به فناوری داشته باشند؛ به این معنا که علاوه بر ابزار دانستن فناوری، به ذات آن نیز توجه کنند و تلاش داشته باشند به عنوان یکی از حلقههای میانی برای افزایش سطح آگاهی جامعه، نگاهی واقعگرایانه درباره فناوریهای مختلف به مردم ارائه دهند تا آنان در مواجهه با فناوریها، استفادۀ مطلوبتری از آنها داشته باشند.
نگاه تعاملی و میانه به فناوری سبب میشود فناوری هستهای را صرفاً یک عرصۀ نظامی تلقی نکنیم و درباره کارکردهای صلحآمیز و البته بسیار ضروری انرژی هستهای برای داشتن زندگی آسودهتر در آینده صحبت کنیم. چنین نگاهی درباره شبکههای اجتماعی نیز ما را از رویکردی صرفاً سلبی یا ایجابی دور میکند؛ شبکههای اجتماعی بومی را به شرط ارائه خدمات مناسب تقویت میکنیم و درباره نمونههای خارجی نیز این نگاه را داریم که رعایت منافع کشورها میتواند زمینه استفاده از آنها را فراهم کند.
فعالیت شبکههای اجتماعی خارجی، فارغ از خاستگاه شرقی، مرکزی یا غربی آنها، در صورتی که دادههای کاربران را در مرزهای جغرافیایی کشورهای میزبان ذخیره کنند و مدیریت الگوریتمهای محلی را به دولت میزبان بسپارند، میتواند در چارچوب یک قاعدۀ پذیرفتهشدۀ جهانی قرار گیرد. چنین رویکردی دغدغۀ حکمرانی دولتها را کاهش میدهد و همزمان به علاقۀ مردم برای استفاده از سکوهای بینالمللی پاسخ میدهد. سکوهای صاحب مخاطبی نیز در جهان وجود دارند که میتوانند ابعاد ارزشمند جامعۀ کاربری ایران را بشناسند و به نیازهای آن پاسخ دهند.
روایت فناوری فراتر از بازنشر خبر است
خبرنگاران فناوری، مانند همۀ همکاران خود در سرویسهای مختلف، ساخت روایت را ارزش میدانند و بنا نیست گویندگانی بدون خلاقیت و رباتوار از رویدادها باشند. هدف خبرنگاران فناوری، علاوه بر بازنشر اطلاعات، ساختن روایتی همسو با منافع ملت و کشور از پیشرفتهای فناورانۀ جهان و ایران است تا جامعۀ مخاطبان آنها بتواند زیستی مطلوبتر در کنار فناوری داشته باشد.
خبرنگاران فناوری وظیفۀ مهم دیگری نیز دارند. تبیین و تشریح سیاستهای کلان کشور در حوزۀ فناوری، مانند «قانون جهش تولید دانشبنیان» و «اسناد بالادستی شورای عالی فضای مجازی» ، میتواند به افزایش حمایت عمومی از مسیرهایی کمک کند که براساس خرد جمعی ترسیم شدهاند. نقد منصفانه و دلسوزانه عملکرد مجریان این سیاستها نیز در شرایطی ضروری است که اجرای آنها با انحراف یا ایستایی مواجه شود تا سیاستهای کلان کشور برای پیشرفت علمی و فناورانۀ ایران اسلامی با قدرت ادامه پیدا کند.
تداوم روایتگری در زیستبوم فناوری
روز خبرنگار فرصتی است تا خبرنگاران فناوری بار دیگر بر تداوم فعالیت خود در این حوزه تأکید کنند. خبرنگاران فناوری بدون لحظهای توقف، با نگاهی دلسوزانه، بهدور از فناوریزدگی و در عین حال فرصتمحور، یک سال دیگر راوی دستاوردهای اهالی علم و فناوری ایران خواهند بود؛ زیستبومی که خود نیز بخشی جداییناپذیر از آن هستند.
انتهای پیام/