شدت نهایی «ابر النینو» پیشرو هنوز مشخص نیست
دکتر جعفر برزگر، رئیس اداره پیشبینی و مدیریت بحران مخاطرات جوی استان تهران، در گفتوگو با خبرنگار آناتک ضمن تشریح سازوکار شکلگیری النینو و تفاوت آن با «ابر النینو»، درباره میزان اعتبار پیشبینیهای اقلیمی و آنچه تاکنون درباره النینوی پیشرو میدانیم، توضیح میدهد.
اداره ملی اقیانوسی و جوی آمریکا (NOAA) از شکلگیری النینو و احتمال وقوع یک النینوی بسیار قوی خبر داده است. حتی سایت علمی فیز در مقاله ای که در این زمینه منتشر کرده چنین ادعایی مطرح کرده است: (این النینو میتواند در میان قویترین رویدادها از سال ۱۹۵۰ تاکنون قرار گیرد) ارزیابی شما از این پیشبینی چیست و تا چه اندازه میتوان به آن اتکا کرد؟
بر اساس آخرین گزارشهای مراکز بین المللی هواشناسی، یک رویداد النینو قدرتمند برای بازه زمانی سالهای ۲۰۲۶-۲۰۲۷ در حال شکلگیری است که شانس بالایی برای ارتقاء تا سطح یک «ابر النینو» و تبدیل شدن به یک رخ داد جوی گسترده تاریخی جهان را دارد. طبق آخرین اعلام مرکز پیشبینی اقلیمی ناسا و نوآ (NOAA CPC)، با احتمال ۸۰ درصد این پدیده در ماههای اکتبر تا دسامبر ۲۰۲۶ به اوج قدرت خود (احتمالا ابر النینو) میرسد و با احتمال بالای ۹۰ درصد تا اوایل بهار ۲۰۲۷ ال نینو تداوم خواهد داشت. در بخش استوایی اقیانوس آرام، تعامل بین اقیانوس و اتمسفر با سرعت در حال تقویت است و آخرین دادههای ماهوارهای نشان میدهند که دمای سطح آب در مناطق شاخص، به بالاتر از حد نرمال رسیده و دمای ژرفای آب در نواحی شاخص تا ۸ درجه گرمتر از نرمال رسیده است که یک رکورد بیسابقه برای این موقع از سال محسوب میشود. مدلسازیها نشان میدهند که ال نینو امسال ممکن است از ابر النینوهای معروف سالهای ۱۹۹۷-۱۹۹۸ و ۲۰۱۵-۲۰۱۶ نیز شدیدتر شود.
سازمان هواشناسی جهانی (WMO) نسبت به تقویت بارندگیها و رخ داد سیلهای ویرانگر در بخشهایی از قاره آمریکا و کاهش بارندگیها و خشکسالیهای شدید و موجهای گرمایی طاقتفرسا در اندونزی، استرالیا و جنوب آفریقا هشدار داده است. این مناطق جهان تاثیرپذیری مستقیم از ال نینو دارند، اما تاثیر پذیری خاورمیانه و ایران غیرمستقیم و وابسته به شاخصهای دیگری مانند نوسان اقیانوس هند، مادن جولیان و اطلس شمالی است. البته تشدید النینو و رخ داد ابر ال نینو، الگوهای جوی و بارندگی کل منطقه خاورمیانه را دگرگون میکند. همچنین به دلیل آزاد شدن حجم عظیمی از گرمای نهان اقیانوس در اتمسفر، احتمال زیادی وجود دارد که سال ۲۰۲۷ به گرمترین سال قرون اخیر کره زمین تبدیل شود؛ که در صورت رخ داد چنین وضعیتی، ایران هم دچار مخاطرات گوناگون جوی خواهد شد.
برزگر: بر اساس آخرین پیش بینی مدلهای اقلیمی، پدیده النینو یا ابر النینو در پاییز و زمستان ۱۴۰۵با احتمال زیاد، منجر به جابهجایی مسیر طوفانها به سمت عرضهای جغرافیایی خاورمیانه خواهد شد که پتانسیل بالایی برای تقویت سامانههای بارشی مدیترانهای و سودانی ایجاد خواهد کرد
بر اساس آخرین پیش بینی مدلهای اقلیمی، پدیده النینو یا ابر النینو در پاییز و زمستان ۲۰۲۶-۲۰۲۷ (۱۴۰۵) با احتمال زیاد، منجر به جابهجایی مسیر طوفانها به سمت عرضهای جغرافیایی خاورمیانه خواهد شد که پتانسیل بالایی برای تقویت سامانههای بارشی مدیترانهای و سودانی ایجاد خواهد کرد؛ که رخ داد چنین وضعیتی، بارشهای فراتر از حد نرمال، وقوع سیلابهای ناگهانی و تعدیل دمای زمستانه در بخشهایی از خاورمیانه و از جمله ایران را در پی خواهد داشت. گرچه تاثیر النینو بر مناطق مختلف کشور یکسان نیست و با احتمال بالایی به صورت زیر مورد انتظار خواهد بود:
نوار غربی و جنوبغربی کشور و جنوب غرب خزر (دارای بیشترین تأثیر مثبت): مناطقی مانند استانهای خوزستان، ایلام، لرستان، چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد، کرمانشاه و فارس با احتمال بسیار بالا شاهد بارشهای قابل ملاحظه و بعضا شدید و فراتر از میانگین بلندمدت خواهند بود؛ بنابراین ریسک وقوع سیلاب در این مناطق بالاست. با شدت کمتری در استانهای زنجان، اردبیل و گیلان هم چنین وضعیتی مورد انتظار است.
مناطق مرکزی کشور و دامنههای البرز (دارای تأثیر متوسط مثبت): مناطقی مانند استانهای اصفهان، قم، تهران و البرز بارشهای نرمال تا کمی بالاتر از نرمال را از اواسط تا پایان پاییز تجربه خواهند کرد و احتمال تداوم بارش بیشتر از نرمال در زمستان هم وجود دارد. با توجه به رخ داد بارشهای رگباری و افزایش میانگین بارش، ریسک وقوع سیلاب در این مناطق هم وجود دارد که وجود تراکم بالای جمعیت و تردد در این استانها، میتواند مخاطرات ناشی از سیلاب را افزایش دهد.
سواحل شمال شرقی و جنوبشرق کشور (دارای تأثیر کم): تاثیر النینو در این مناطق ضعیفتر یا ناپایدار است؛ برای مثال، در صورت عدم همراهی شاخصهایی (مانند نوسان اقیانوس هند)، نوار شمالی به ویژه شمال شرق ممکن است در آغاز بارشهای پاییزه تاخیر هم داشته باشند.
وقتی گفته میشود احتمال وقوع یک «النینوی بسیار قوی» وجود دارد، این اصطلاح دقیقا به چه معناست؟
یعنی سامانه اقلیم جهانی ممکن است وارد یکی از نیرومندترین حالتهای شناختهشده النینو شود. قدرت النینو بر اساس بیهنجاری دمای سطح آب دریا در ناحیهای از اقیانوس آرام استوایی (معمولاً در Niño ۳.۴) سنجیده میشود. بطوری که اگر بیهنجاری ۲٫۰ درجه یا بیشترباشد، النینوی بسیار قوی یا ابر ال نینونامیده میشود البته این افزایش دما باید چند ماه متوالی پایدار بماند تا رسما به عنوان یک رویداد النینو شناخته شود. هرچه النینو قویتر باشد، احتمال بروز تغییرات اقلیمی گستردهتر (زیر) افزایش مییابد: الف- جابهجایی الگوهای بارش در بسیاری از نقاط جهان، ب- کاهش بارش و افزایش احتمال خشکسالی در بعضی مناطق، ج- بطور متقابل افزایش بارش و افزایش احتمال سیلاب در بعضی مناطق دیگر، د-افزایش میانگین دمای هوای جهان، ه- تغییر مسیر و تغییر شدت جریانهای جوی مانند رودبادها.
البته شدت النینو لزوما به معنی شدت اثر آن در یک منطقه و کشور خاص نیست؛ زیرا اثر نهایی به عوامل دورپیوندی دیگر جهان، سامانههای فشار و الگوهای گردش جو نیز بستگی دارد.
النینوی امسال از نظر شدت و ویژگیها چه تفاوتی با النینوهای مهم و تاریخی گذشته دارد؟
النینوی امسال را نمیتوان تنها با یک شاخص (مانند دمای ناحیه Niño ۳.۴) با النینوهای گذشته مقایسه کرد. برای مقایسه علمی، باید به شدت، گستره مکانی، مدت پایداری، ساختار زیرسطحی اقیانوس و پاسخ جو نیز پرداخت.
در حال حاضر سه نکته مهم وجود دارد: نخست اینکه هنوز شدت نهایی ال نینو پیش رو مشخص نیست. دوم اینکه پاسخ جو و تغییرات گردش جو ممکن است به اندازه شدت گرمایش اقیانوس قوی نباشد. سوم اینکه نقش تغییر اقلیم نسبت به گذشته پررنگتر شده و اکنون النینو بر بستری گرمتر از گذشته رخ میدهد. پس ممکن است محرک اختلاف دمای نواحی مختلف جهان به مقدار گذشته نیرومند نباشد.
برای ایران، مهمترین تفاوت این است که شدت النینو بهتنهایی تعیینکننده وضعیت بارش نیست. حتی اگر النینوی امسال از نظر دمای اقیانوس با رویدادهای مهم گذشته قابل مقایسه باشد، باز هم الگوی بارش پاییز و زمستان ایران همچنان به برهمکنش ال نینو با شاخصهایی مانند NAO، IOD، MJO، موقعیت و قدرت رودباد جنبحاره و الگوهای ارتفاع ژئوپتانسیل تراز میانی جو بستگی دارد. به همین دلیل، در پیشبینیهای فصلی ایران، ENSO تنها یکی از مؤلفههای مؤثر محسوب میشود، نه عامل تعیینکننده.
پیشبینیهای اقلیمی برای النینو تا چه اندازه قابل اعتماد هستند و چه میزان عدم قطعیت در آنها وجود دارد؟ یا اجماع علمی در خصوص آن وجود دارد؟
پیشبینیهای النینو از مهمترین و قابلاعتمادترین پیشبینیهای اقلیمی جهان محسوب میشوند و همواره به روز رسانی و دنبال میشوند چرا که با عدم قطعیت همراهاند و مراکز معتبرعلمی جهان و سازمان هواشناسی جهانی (WMO)، نتایج خود را به صورت احتمالاتی منتشر میکنند، نه قطعی. دقت پیشبینی النینو به فاصله زمانی پیشبینی بستگی دارد:
۱ تا ۳ ماه آینده: قابلیت اعتماد بسیار بالا (۸۰ تا ۹۰ درصد)
۳ تا ۶ ماه آینده: قابلیت اعتماد متوسط تا بالا (۵۰ تا ۷۰ درصد)
بیش از ۶ ماه: قابلیت اعتماد کم تا کمتر از متوسط
منابع اصلی عدم قطعیت عبارتند از: طبیعت آشوبناک جو، برهمکنش پیچیده اقیانوس و جو، اثر سایر نوسانهای اقلیمی و دورپیوندها، محدودیت مدلهای عددی و انتشار خطا.
اجماع علمی درباره النینو، بسیار قوی است؛ چرا که یک پدیده واقعی و شناختهشده در سامانه اقیانوس–جو است، در مورد سازوکار شکلگیری آن و اثر آن بر گردش عمومی جو مطالعات زیادی انجام شده است. مدلهای دینامیکی و آماری توانایی مناسبی در پیشبینی وقوع و تکامل آن، بهویژه در افق چندماهه، دارند. پیشبینیهای ENSO نسبت به بسیاری از سایر پیشبینیهای فصلی از مهارت بالاتری برخوردارند. اما در برخی زمینهها مانند تأثیر دقیق تغییر اقلیم بر فراوانی و شدت النینوهای بسیار قوی، نحوه تغییر رفتار ENSO در دهههای آینده، میزان تأثیر النینو بر اقلیم برخی مناطق، از جمله خاورمیانه، که تحت تأثیر چندین الگوی دورپیوندی قرار دارد، هنوز اجماع کامل وجود ندارد.
انتهای پیام/