در سایه جنگ و اضطراب؛ نظام سنجش و پذیرش دانشجو نیازمند بازنگری اساسی است

به گزارش خبرگزاری آنا، در شرایطی که کشور روز‌های حساسی را پشت سر می‌گذارد و آثار جنگ، فشار‌های روانی و دغدغه‌های اقتصادی بر زندگی خانواده‌ها و دانش‌آموزان سایه افکنده است، مسئله کنکور و نظام سنجش و پذیرش دانشجو بیش از گذشته به یکی از دغدغه‌های اصلی جامعه تبدیل شده است. در سال‌های اخیر، سیاست‌گذاران با هدف کاهش فشار ناشی از آزمون سراسری و تحقق عدالت آموزشی، سهم سوابق تحصیلی را در پذیرش دانشگاه‌ها افزایش داده‌اند؛ اما اجرای این سیاست، موافقان و مخالفان بسیاری داشته و پرسش‌های جدی درباره میزان تحقق عدالت آموزشی، کیفیت آموزش در مناطق مختلف کشور و تأثیر این تغییرات بر سلامت روان دانش‌آموزان مطرح شده است.

در همین راستا، اسماعیل خشنود، مشاور تحصیلی و کنکور، در گفت‌و‌گو با خبرگزاری آنا ضمن بررسی ابعاد مختلف نظام سنجش و پذیرش دانشجو، از چالش‌های ناشی از تأثیر سوابق تحصیلی، گسترش نابرابری آموزشی، سرمایه‌داری آموزشی، ضرورت اصلاح سیاست‌های پذیرش و همچنین راهکار‌های کاهش فشار روانی داوطلبان در شرایط کنونی کشور سخن گفت.

وی در ابتدای این گفت‌و‌گو با اشاره به اهداف اولیه افزایش تأثیر سوابق تحصیلی اظهار کرد: هدف اصلی از افزایش سهم سوابق تحصیلی در پذیرش دانشجو، تحقق عدالت آموزشی، کاهش فشار ناشی از کنکور و سوق دادن دانش‌آموزان به سمت یادگیری عمیق‌تر کتاب‌های درسی بود؛ اما آنچه در عمل اتفاق افتاده، با اهداف اولیه فاصله قابل توجهی دارد.

خشنود بیان کرد: در شرایط فعلی، نمرات امتحانات نهایی بیش از آنکه صرفاً بازتاب‌دهنده توان علمی دانش‌آموزان باشد، تحت تأثیر کیفیت آموزشی مدارس مختلف قرار گرفته است. تفاوت امکانات و کیفیت آموزش در مدارس دولتی، غیردولتی، نمونه دولتی و استعداد‌های درخشان موجب شده است که دانش‌آموزان از فرصت‌های برابر برای کسب نمرات بالا برخوردار نباشند.

وی ادامه داد: این مسئله عملاً شکاف آموزشی میان مناطق برخوردار و مناطق کم‌برخوردار یا محروم را عمیق‌تر کرده است؛ به‌گونه‌ای که امروز نابرابری تنها در حوزه تست‌زنی دیده نمی‌شود، بلکه در معدل و سوابق تحصیلی نیز به وضوح قابل مشاهده است.

این مشاور تحصیلی با اشاره به آثار روانی این تغییرات اظهار کرد: یکی از اهداف مهم، کاهش استرس ناشی از کنکور بود؛ اما در عمل تنها محل استرس تغییر کرده است. فشار روانی از یک آزمون چندساعته به دوره‌ای طولانی از امتحانات نهایی منتقل شده و دانش‌آموزان برای ماه‌ها درگیر نگرانی درباره نمرات خود هستند.

وی افزود: این وضعیت حتی موجب شده است دانش‌آموزان پایه‌های دهم و یازدهم نیز زودتر از گذشته درگیر فرسودگی تحصیلی شوند و نگرانی‌ها درباره گسترش این فشار‌ها به پایه‌های پایین‌تر نیز افزایش یافته است.

خشنود در بخش دیگری از این گفت‌و‌گو با اشاره به گسترش پدیده سرمایه‌داری آموزشی تصریح کرد: امروز نظام پذیرش دانشگاه‌ها به تدریج به سمتی حرکت کرده که آموزش باکیفیت برای بسیاری از خانواده‌ها به کالایی گران‌قیمت تبدیل شده است. توسعه مؤسسات کنکور، مدارس خاص و کلاس‌های آموزشی پرهزینه باعث شده است امکانات آموزشی بیش از گذشته به وضعیت اقتصادی خانواده‌ها وابسته شود.

وی اظهار کرد: در چنین شرایطی، هرچه توان مالی خانواده بیشتر باشد، امکان استفاده از امکانات آموزشی باکیفیت نیز افزایش می‌یابد و این مسئله با اصل عدالت آموزشی فاصله دارد.

این مشاور تحصیلی خاطرنشان کرد: آزمون سراسری نیز همچنان بیش از آنکه به ارزیابی استعداد، خلاقیت، قدرت تحلیل یا توانمندی‌های واقعی داوطلبان بپردازد، بر سرعت عمل، مدیریت زمان، مهارت تست‌زنی و پاسخگویی به سؤالات چهارگزینه‌ای تکیه دارد؛ موضوعی که نمی‌تواند تصویر کاملی از توانایی‌های علمی و فردی داوطلبان ارائه دهد.

وی یکی دیگر از مشکلات نظام سنجش را تغییرات مداوم قوانین دانست و گفت: طی سال‌های اخیر مقررات مرتبط با کنکور و سوابق تحصیلی بار‌ها تغییر کرده است. این بی‌ثباتی موجب شده اعتماد خانواده‌ها و داوطلبان نسبت به نظام پذیرش کاهش پیدا کند و بسیاری از دانش‌آموزان نتوانند برای آینده خود برنامه‌ریزی بلندمدت داشته باشند.

خشنود تأکید کرد: تغییرات مستمر قوانین نه‌تنها موجب سردرگمی دانش‌آموزان شده، بلکه خانواده‌ها را نیز در تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی تحصیلی با چالش‌های جدی روبه‌رو کرده است.

وی در ادامه با اشاره به ضرورت اصلاح سیاست‌های آموزشی کشور اظهار کرد: سیاست‌گذاران باید به جای تغییر مداوم صورت مسئله، به دنبال حل ریشه‌ای مشکلات باشند. تا زمانی که کیفیت آموزش عمومی در سراسر کشور به سطح مطلوب و یکسان نرسد، هیچ مدل پذیرشی نمی‌تواند عدالت آموزشی واقعی را محقق کند.

این مشاور تحصیلی افزود: زمانی که کیفیت آموزشی در مناطق مختلف کشور تفاوت قابل توجهی دارد، هر نوع آزمون، چه کنکور و چه هر شیوه دیگری، با چالش عدالت مواجه خواهد بود.

وی با تأکید بر لزوم تنوع‌بخشی به شیوه‌های پذیرش دانشجو گفت: پذیرش در دانشگاه‌ها نباید صرفاً بر پایه یک آزمون یا تنها بر اساس سوابق تحصیلی انجام شود، بلکه باید مجموعه‌ای از شاخص‌ها مورد توجه قرار گیرد.

خشنود بیان کرد: سوابق تحصیلی، استعداد‌های فردی، فعالیت‌های علمی، مهارت‌های عملی، مصاحبه‌های تخصصی و سوابق عملکردی می‌توانند در کنار یکدیگر معیار مناسبی برای ارزیابی داوطلبان باشند؛ زیرا افراد دارای استعداد‌های متنوعی هستند و موفقیت صرفاً به نمرات درسی محدود نمی‌شود.

وی با اشاره به محدودیت‌های اجرای این الگو اظهار کرد: هرچند استفاده از مدل‌های چندمرحله‌ای در سنجش داوطلبان می‌تواند کارآمدتر باشد، اما باید واقعیت‌های اجرایی کشور نیز در نظر گرفته شود.

این مشاور تحصیلی توضیح داد: با توجه به حجم بسیار بالای داوطلبان ورود به دانشگاه، اجرای مدل‌هایی مانند مصاحبه، ارزیابی عملکرد یا آزمون‌های چندمرحله‌ای نیازمند زیرساخت‌های گسترده، منابع مالی قابل توجه، نیروی انسانی متخصص و سازوکار‌های کاملاً شفاف است.

وی ادامه داد: به همین دلیل، در شرایط فعلی شاید استفاده از یک مدل ترکیبی شامل سوابق تحصیلی، آزمون‌های استاندارد، معدل و در برخی رشته‌ها ارزیابی‌های تکمیلی بتواند راهکار مناسب‌تری باشد؛ البته این موضوع مستلزم فراهم شدن زیرساخت‌های لازم است.

خشنود درباره امکان حذف کامل کنکور نیز اظهار کرد: از منظر نظری، حذف کنکور امکان‌پذیر است، اما در شرایط فعلی کشور که تقاضا برای رشته‌هایی مانند پزشکی، دندانپزشکی، داروسازی، مهندسی و دانشگاه‌های برتر بسیار بیشتر از ظرفیت پذیرش است، حذف آزمون سراسری بدون ایجاد معیار‌های جایگزین قابل اعتماد می‌تواند زمینه‌ساز بی‌نظمی و حتی بروز فساد در فرآیند پذیرش دانشجو شود.

وی افزود: پیش از هرگونه تصمیم برای حذف کنکور، باید چند پیش‌نیاز اساسی فراهم شود که مهم‌ترین آن استانداردسازی کامل امتحانات نهایی در سراسر کشور است.

این مشاور تحصیلی ادامه داد: علاوه بر این، لازم است از طریق توسعه آموزش‌های مهارت‌محور، تقویت بازار کار، افزایش کیفیت دانشگاه‌ها، افزایش ظرفیت مراکز آموزش عالی و حرکت به سمت پذیرش غیرمتمرکز، بخشی از فشار تقاضا از رشته‌ها و دانشگاه‌های محدود کاسته شود.

وی اظهار کرد: هرچه کیفیت دانشگاه‌ها در سراسر کشور ارتقا پیدا کند و مسیر‌های متنوع‌تری برای موفقیت شغلی و اجتماعی ایجاد شود، تمرکز افراطی بر چند رشته و چند دانشگاه نیز کاهش خواهد یافت.

خشنود در پایان این گفت‌و‌گو با اشاره به شرایط خاص کشور و آثار روانی ناشی از جنگ بر دانش‌آموزان گفت: در شرایط کنونی لازم است نگاه نتیجه‌محور به کنکور جای خود را به رویکردی فرآیندمحور و واقع‌بینانه بدهد.

وی تصریح کرد: خانواده‌ها، مدارس و مشاوران باید به دانش‌آموزان یادآوری کنند که موفقیت تنها در قبولی در یک رشته یا دانشگاه خاص خلاصه نمی‌شود و مسیر‌های متعددی برای پیشرفت فردی و اجتماعی وجود دارد.

این مشاور تحصیلی تأکید کرد: در روز‌هایی که جامعه با تنش‌ها و بحران‌های مختلف از جمله آثار جنگ مواجه است، توجه به سلامت روان دانش‌آموزان اهمیت ویژه‌ای دارد و آموزش مهارت‌هایی مانند تاب‌آوری، مدیریت استرس و حفظ تمرکز باید در کنار برنامه‌های آموزشی مورد توجه قرار گیرد.

وی خاطرنشان کرد: داوطلبان باید بیاموزند حتی اگر در کنکور به نتیجه دلخواه خود نرسیدند، این موضوع پایان مسیر زندگی آنان نیست و با حفظ سلامت روان، تقویت مهارت‌های فردی و استفاده از فرصت‌های دیگر نیز می‌توانند آینده‌ای موفق برای خود رقم بزنند.