دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در جمع جهادگران ارتش: پدافند هوایی نیازمند دکترین دفاعی و فرماندهی واحد است

به گزارش خبرگزاری آنا، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در ابتدای این دیدار، ضمن عرض تسلیت به مناسبت فرارسیدن ایام محرم و صفر، با گرامیداشت یاد و خاطره شهدای انقلاب اسلامی و دفاع مقدس، به‌ویژه شهدای ارتش جمهوری اسلامی ایران و شهدای پدافند هوایی، بیان کرد: بخش عمده‌ای از جهادگران در عرصه پدافند هوایی ارتش و قرارگاه‌های کشور، از دوران عملیات رمضان در دفاع مقدس تا نبرد‌های اخیر، بیش از ۱۵۰ شهید را در مسیر حفظ و امنیت این مرز و بوم تقدیم اسلام کرده‌اند. ما برای حفظ وطن و کیان اسلامی ایستاده‌ایم و خداقوت عرض می‌کنم به همه شما جهادگران خستگی‌ناپذیر.

حجت‌الاسلام خسروپناه با اشاره به شخصیت چندبعدی و جامع امام شهید اظهار داشت: امام شهید شخصیتی بودند که در زمینه‌های مختلف جامعیت داشتند؛ ایشان هم بر عوالم دین مسلط بودند، هم بر مسائل اجتماعی، و هم عرصه‌های مختلف هنر، ادبیات و سینما را به‌خوبی می‌شناختند. از سوی دیگر، ایشان حکمرانی بودند که از نظر تئوری تا عمل، موضوعات را پیگیری می‌کردند؛ چه در حوزه سلامت، فرهنگ، آسیب‌های اجتماعی و علم و فناوری، و از همه مهم‌تر در حوزه دفاعی و امنیتی که مستقیماً فرماندهان ارتش، سپاه و قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیاء (ص) و ستاد کل نیرو‌های مسلح زیر نظر ایشان بوده و به دستور ایشان عمل می‌کردند.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر اهمیت راهبردی پدافند هوایی، افزود: کار اصلی پدافند هوایی، هدایت، کنترل و عملیاتی کردن یگان‌های هوایی است. چه در بخش ارتش و چه در بخش سپاه، فعالیت‌ها در جریان است، اما ما نیازمند یک فرماندهی واحد هستیم تا از طریق قرارگاه پدافند هوایی کشور، تمام مناطق شمال، جنوب، شرق و غرب را راهبری کنند. این مسئولیت سنگینی است و طبیعتاً ما باید ذیل یک «نظریه دفاعی» مشخص، پدافند هوایی را تعریف و تبیین کنیم. قطعاً در حوزه مسائل دفاعی، نظریات و دیدگاه‌های مهمی از امام شهید درباره پدافند عامل و غیرعامل وجود دارد که باید به آنها توجه ویژه شود.

وی در بخش دیگری از سخنان خود به مفهوم کلیدی قرارگاه در اندیشه امام شهید اشاره کرد و گفت: امام شهید برای اولین بار این توسعه معنایی را در مفهوم قرارگاه ایجاد کردند. ایشان درباره شورای عالی انقلاب فرهنگی فرمودند: «شما باید قرارگاه علم و فرهنگ باشید». این یعنی هم در حوزه علوم و فناوری و هم در حوزه فرهنگ، ما باید در قالب یک قرارگاه عمل کنیم.

حجت‌الاسلام خسروپناه با بیان اینکه این نگاه باعث شده تا شورای عالی انقلاب فرهنگی از اسناد خرد تا اسناد کلان راهبردی را در دستور کار قرار دهد، تصریح کرد: شورای عالی انقلاب فرهنگی امروز از سند اسباب‌بازی، صنایع‌دستی و موسیقی گرفته تا اسناد راهبردی همچون هوش مصنوعی، امنیت غذایی، علوم و فنون کوانتوم، علوم دریایی و هوافضا را پوشش می‌دهد. این نشان می‌دهد که مأموریت ما فقط مربوط به حوزه نظامی نیست، بلکه تمام ابعاد علمی و فرهنگی کشور را در بر می‌گیرد.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در تشریح ساختار این قرارگاه فرهنگی گفت: وقتی صحبت از قرارگاه علم و فرهنگ در شورای عالی انقلاب فرهنگی می‌شود، یگان‌های عملیاتی ما وزارتخانه‌های علوم، بهداشت، ارشاد، میراث‌فرهنگی و ورزش هستند. در لایه‌های پایین‌تر، دانشگاه‌ها و کانون‌های فرهنگی کشور و همچنین سازمان تبلیغات اسلامی، یگان‌های عملیاتی این قرارگاه را تشکیل می‌دهند.

آسیب‌شناسی و تفاوت قرارگاه و ستاد با مشورت فرماندهان ارشد

وی به دغدغه‌های خود برای تبیین دقیق مأموریت‌های شورا اشاره کرد و یادآور شد: زمانی که با اذن امام شهید و حکم رئیس‌جمهور شهید مسئولیت شورای عالی انقلاب فرهنگی را بر عهده گرفتم، اولین سوالی که برای من مطرح شد این بود که اصلاً قرارگاه چیست؟ تفاوت آن با ستاد در چیست؟ قرارگاه دقیقاً چه کاری باید بکند و چه کاری نباید بکند؟

حجت‌الاسلام خسروپناه ادامه داد: از آنجا که تجربه اصلی من در جنگ، بیشتر در حوزه‌های دیدبانی و تبلیغی بود و مسئولیت عملیاتی ستادی نداشتم، جلسات متعددی با بزرگان و فرماندهان ارشد نظامی برگزار کردم. از جمله جلسات بسیار ارزشمندی که با سرداران و فرماندا‌ها برگزار شد، دقیقاً برای این بود که از تجربیات آنها در تعریف وظایف یک قرارگاه استفاده کنیم و بدانیم در شورای عالی انقلاب فرهنگی چگونه باید در قالب یک قرارگاه واقعی برای علم و فرهنگ کشور راهبری و جهادگری کنیم.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به اقدامات مشترک میان شورای عالی انقلاب فرهنگی و ستاد کل نیرو‌های مسلح برای درک عمیق و تبیین دقیق مفهوم قرارگاه، خاطرنشان کرد: در همین راستا و با کمک‌های ارزشمند شهید سرلشکر باقری که درک بسیار دقیقی از مفهوم قرارگاه داشتند، شورایی تحت عنوان شورای راهبردی علم و فناوری دفاعی را در شورای عالی انقلاب فرهنگی مصوب کردیم. جلسات این شورا در ستاد کل نیرو‌های مسلح و با ریاست رئیس ستاد کل برگزار می‌شد.

وی با تأکید بر اینکه ساختار فرماندهی در ارتش و سپاه سلسله‌مراتبی است، اما باطن آن شبکه‌ای از فرماندهان ارشد است، اظهار داشت: گفت‌و‌گو‌های مفصلی با شهید امیر موسوی و سایر فرماندهان داشتیم تا به این نتیجه رسیدیم که کار در قالب قرارگاه، نیازمند درک درستی از تفاوت‌های آن با ساختار‌های سنتی است.

تدوین کتاب الگوی قرارگاهی علم و فرهنگ؛ از قرارگاه سخت تا قرارگاه نرم

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به تدوین یک اثر علمی و کاربردی در این زمینه، گفت: حاصل این گفتگوها، تجربیات و مطالعات عمیق، منجر به تدوین کتابی با عنوان الگوی قرارگاهی علم و فرهنگ شد. در این کتاب، ابعاد مختلفی از جمله قرارگاه سخت و قرارگاه نرم در شورا تبیین شده و آخرین نظرات و تجربیات این شهدای بزرگوار در آن منعکس است.

حجت‌الاسلام خسروپناه در بخش دیگری از سخنان خود از تلاش‌های پژوهشی امیران و فرماندهان ارشد ارتش در تبیین مفهوم قرارگاه تقدیر کرد و اظهار داشت: عزیزان ارتش پژوهش‌های بسیار ارزشمندی در این زمینه انجام دادند و به ما کمک کردند تا تفاوت‌های ماهوی میان قرارگاه، ستاد و یگان‌های عملیاتی میدان نبرد را به درستی درک کنیم.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه به تبیین نظریه دفاعی امام شهید پرداخت و گفت: امام شهید در نظریه دفاعی خود، به شدت معتقد به اقتدار نظامی بودند. اما تفاوت و عمق نگاه امام به اقتدار نظامی در این است که ایشان این مفهوم را صرفاً به افزایش کمی تجهیزات یا توان رزمی محدود نمی‌کردند.

حجت‌الاسلام خسروپناه تأکید کرد: از دیدگاه امام شهید، اقتدار نظامی یک مفهوم بسیار گسترده‌تر است که هسته مرکزی آن بازدارندگی و مولفه‌های عمیق‌تر در قدرت دفاعی را در بر می‌گیرد. ما باید در پدافند هوایی و سایر عرصه‌های دفاعی، ذیل این نظریه جامع و راهبردی حرکت کنیم.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با بیان اینکه تقویت توان دفاعی کشور نیازمند مؤلفه‌های چندگانه است، اظهار داشت: شناخت واقع‌بینانه تهدیدها، اتکا به ظرفیت‌های داخلی، آمادگی مستمر برای مقابله با مخاطرات، توسعه علمی، توسعه دیپلماسی، پشتوانه مردمی و پیشرفت فناوری، از ارکان اصلی تقویت توان دفاعی ما هستند.

حجت‌الاسلام خسروپناه با اشاره به یک اصطلاح بسیار کلیدی و راهبردی در دکترین دفاعی کشور، افزود: مرحوم سردار رشید بار‌ها به بنده تأکید می‌کردند که امام شهید همواره بر «اقتدار مبتنی بر عقلانیت، نه احساسات» تأکید داشته‌اند. این همان حلقه مفقوده‌ای است که باعث می‌شود ایران اسلامی در برابر طوفان‌های منطقه‌ای و جهانی مقاومت کند.

وی با تشریح فرآیند واقعی تصمیم‌گیری در عملیات وعده صادق، تصریح کرد: مدل حکمرانی رهبر شهید، استفاده از خرد جمعی است. پس از شهادت سرداران، جلسه شورای عالی امنیت ملی برگزار شد و رئیس‌جمهور نیز در اولین جلسه خود حضور داشتند. جمع‌بندی جلسه بر اساس خرد جمعی این شد که اجرای عملیات وعده صادق چند ماهی به تأخیر بیفتد تا زمینه‌های فنی و عملیاتی آن کاملاً فراهم شود.

دشمن‌شناسی؛ از پنهان‌سازی تهدید تا بزرگ‌نمایی آن

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه به اصول دشمن‌شناسی در دکترین دفاعی امام شهید اشاره کرد و گفت: ایشان همواره بر محاسبه عقلانی تهدیدات تأکید داشتند و می‌فرمودند دشمن گاهی یک تهدید بزرگ را پنهان می‌کند و گاهی یک تهدید کوچک را ده برابر بزرگ‌تر نشان می‌دهد. نظامیان ما این معنا را به خوبی درک می‌کنند که باید تهدیدات را به صورت واقعی و بدون اغراق بشناسیم تا هم در بخش آفند و هم در بخش پدافند، بر اساس اعداد و واقعیات تصمیم‌گیری کنیم.

وی با اشاره به تأثیر پیشرفت‌های دفاعی بر خنثی‌سازی تحریم‌های اقتصادی، خاطرنشان کرد: وقتی ما در نظام اسلامی بر اساس وعده الهی و بسیج امکانات، کشور را بی‌دفاع رها نمی‌کنیم و پیشرفت‌های حیرت‌انگیزی در صنایع دفاعی و پدافندی حاصل می‌شود، طبیعتاً تحریم‌های دشمن نیز بی‌اثر خواهد شد. وقتی ما به خودکفایی در صنایع دفاعی و امنیتی می‌رسیم، دیگر تحریم‌های نفتی و اقتصادی آنها نمی‌تواند ما را متوقف کند؛ زیرا اقتدار نظامی و امنیتی، پشتوانه اقتصاد و دیپلماسی کشور خواهد بود.

حجت‌الاسلام خسروپناه با اشاره به ماهیت میان‌رشته‌ای صنایع دفاعی، اظهار داشت: وقتی ما در صنایع دفاعی پیشرفت می‌کنیم، این پیشرفت صرفاً محدود به حوزه نظامی نمی‌ماند، بلکه در حوزه سلامت، راه و شهرسازی و تمام صنایع غیردفاعی نیز اثرگذار است. صنایع دفاعی شامل فناوری‌های پیشرفته‌ای همچون هوش مصنوعی، کوانتوم، نانو، بیوتکنولوژی و سانتریفیوژهاست و رشد در این حوزه‌ها به طور طبیعی باعث رشد تمام بخش‌های کشور می‌شود.

وی با اشاره به تجربه کشور‌های پیشرفته در این زمینه، افزود: تجربه آمریکا نیز نشان می‌دهد که آنها ابتدا از طریق صنایع دفاعی توسعه یافتند. امروز نیز دولت آمریکا سریعاً به خودروسازانش دستور می‌دهد که باید موشک و پهپاد بسازند، یا به دانشگاه‌های خصوصی خود مأموریت می‌دهد که پروژه‌های لیزر کوانتومی و پدافند کوانتومی را دنبال کنند.

دکترین دفاعی اسلام؛ تلفیق اقتدار عقلانی با پشتوانه مردمی

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با استناد به بیانات امام شهید، دفاع از کشور را حصار امنیت ملی توصیف کرد و گفت: نظریه اقتدار مبتنی بر عقلانیت در نظام فکری ما، پیوند ناگسستنی با پشتوانه مردمی و مکتب مقاومت دارد. در نظام فکری ما، راهبرد‌های دشمن زمانی خنثی می‌شود که مردم با نیرو‌های مسلح همراه باشند. شما می‌توانید بهترین عملیات‌ها را طراحی کنید و پیشرفته‌ترین صنایع دفاعی را داشته باشید، اما اگر مردم با شما همراه نباشند، هیچ کاری از پیش نخواهد رفت.

وی با تأکید بر اینکه این پیوند میان اقتدار و مردم در نظریات دفاعی غرب دیده نمی‌شود، خاطرنشان کرد: من در کتاب‌های نظریه‌پردازی ندیده‌ام که اقتدار را به پشتوانه مردمی پیوند بزنند؛ این مختص نظریه امام شهید و مکتب مقاومت است.

حجت الاسلام خسروپناه با بیان اینکه امروز علم و فناوری مرز‌های دانش را جابه‌جا کرده است، تصریح کرد: امروز تمام صنایع دفاعی مبتنی بر علم و فناوری است. آیا می‌توانید نیروی مسلح را بدون هوشمندسازی و به‌روزرسانی حفظ کنید؟ اگر هوش مصنوعی در سیستم نظامی نباشد، آن سیستم متعلق به دوره قبل از هوش مصنوعی است و دیگر کارایی چندانی ندارد. هوشمندسازی نیرو‌های مسلح تنها از طریق علم و دانشگاه‌ها امکان‌پذیر است و این موضوع در هر سه عرصه جنگ‌های سخت، نیمه‌سخت و نرم کاربرد حیاتی دارد.

وی با اشاره به تأکیدات مقام معظم رهبری بر جنگ‌های سایبری و شناختی و لزوم جهاد تبیین، به اهمیت ژئوپلیتیک کشور اشاره کرد و گفت: یکی از دستورات عملیاتی و راهبردی رهبر معظم انقلاب، کنترل تنگه هرمز است. امروز می‌فهمیم که چرا آمریکا این‌گونه بر این منطقه استراتژیک حساسیت نشان می‌دهد؛ زیرا این آبراهه، کلید طلایی اقتصاد و امنیت انرژی جهان است و ذیل همین نظریه دفاعی، پدافند هوایی نقش بی‌بدیلی در حفظ آن دارد.

کوتاهی در پدافند هوایی گناه شرعی است

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با نقل قولی تکان‌دهنده از امام شهید تأکید کرد: امام بزرگوار در ذیل نظریه دفاعی خود و در بحث پدافند هوایی تأکید بسیار جدی دارند و می‌فرمایند: کوتاهی در پدافند هوایی گناه شرعی است. این نشان‌دهنده ابعاد فقهی و شرعی این موضوع است و ارتش باید این کار را با جدیت تمام دنبال کند.

وی در ادامه به روایتی تاریخی از جایگاه ارتش در اوایل انقلاب اسلامی پرداخت و گفت: امام شهید از ابتدای انقلاب نگرش بسیار مثبتی به ارتش داشتند. شما جوانان شاید به یاد نداشته باشید، اما در اوایل انقلاب برخی افراد در مجلس و تریبون‌ها مطرح می‌کردند که ارتش باید منحل شود و به بهانه اینکه ارتش انقلابی نیست، قصد برهم زدن ساختار دفاعی کشور را داشتند.

خسروپناه با اشاره به موضع‌گیری‌های رهبر معظم انقلاب در آن دوران، افزود: ایشان در همان سنین نوجوانی و جوانی، برای نشان دادن حمایت خود از ارتش، گاهی با لباس ارتش و کلاه بر سر، و گاهی با لباس ارتشی که زیر عبا بود، در نماز جمعه تهران حاضر می‌شدند. در رأس، امام بزرگوار و شخصیتی همچون شهید دکتر مصطفی چمران اجازه ندادند ارتش تضعیف یا منحل شود. شهید چمران یکی از همان دو نفری بود که در کنار امام شهید ایستادگی کرد تا ساختار دفاعی و ارتش جمهوری اسلامی ایران حفظ شود و امروز ما به آن افتخار می‌کنیم.

حجت‌الاسلام خسروپناه با اشاره به نقش بی‌بدیل ارتش در روز‌های ابتدایی دفاع مقدس، اظهار داشت: این دو بزرگوار، یعنی امام راحل (ره) و رهبر معظم انقلاب، اجازه ندادند ارتش منحل شود و با قاطعیت فرمودند که ارتش، ارتش انقلابی است. در اوایل جنگ تحمیلی، سپاه هنوز به طور کامل شکل نگرفته و آماده نبود؛ این ارتش بود که با تمام وجود مقاومت کرد و کشور را نجات داد.

خسروپناه با تأکید بر نگاه فرهنگی و شایسته‌سالارانه امام شهید به فرماندهان ارتش، گفت: امام شهید اولین مسئولیت خود در شورای عالی دفاع را با نظامیان و شخصیت‌هایی مانند شهید صیاد شیرازی آغاز کردند. امام برای این بزرگواران یک میدان فرهنگی ایجاد کرد. شهید صیاد شیرازی در این میدان رشد کرد و از سرهنگی به درجه سپهبدی رسید. امام شهید این گوهر‌ها را می‌شناخت و به آنها میدان می‌داد.

وی همچنین به تلاش‌های شهید ستاری اشاره کرد و افزود: شهید ستاری خون دل خورد تا نیاز‌های پدافند هوایی را در داخل کشور بسازد. حتی زمانی که می‌خواستند یک هواپیما را در حضور رهبری (که در آن زمان رئیس‌جمهور بودند) آزمایش کنند و نتیجه نداد، برخی گفتند کار اینها نیست، اما امام شهید قاطعانه از آنها حمایت کردند.

تبیین تفاوت پدافند عامل و پدافند غیرعامل

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در تشریح دکترین دفاعی امام شهید به تفکیک دو مفهوم کلیدی پدافند پرداخت و گفت: امام شهید بر هر دو نوع پدافند تأکید داشته‌اند. پدافند عامل به معنای مقابله مستقیم با دشمن با استفاده از جنگ‌افزار‌های مناسب برای خنثی‌سازی توطئه‌های اوست. در مقابل، پدافند غیرعامل شامل اقداماتی است که بدون استفاده از سلاح انجام می‌شود تا آسیب‌ها و تلفات کاهش پیدا کند.

خسروپناه به تشریح دقیق مأموریت‌ها و ساختار یک قرارگاه استاندارد پرداخت و اظهار داشت: مأموریت اصلی قرارگاه، تعیین چارچوب‌های نظری و دکترین‌ها، رصد و تعیین اولویت‌ها، طراحی و برنامه‌ریزی در سطح راهبردی و هدایت عملیات‌های مشترک است.

وی انواع قرارگاه‌ها را برشمرد و افزود: ما قرارگاه‌های راهبردی، عملیاتی و تاکتیکی داریم. همان‌طور که جنگ‌ها اقسامی دارند (جنگ نظامی، جنگ معنوی و جنگ شناختی)، پدافند نیز انواع مختلفی دارد؛ از پدافند راهبردی و تاکتیکی گرفته تا پدافند منطقه‌ای، ساحلی، رودخانه‌ای، زمینی، هوایی، و حتی پدافند‌های تخصصی مانند میکروبی و شیمیایی.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی ساختار مدیریتی یک قرارگاه را شامل بخش‌های زیر دانست: فرماندهی و کنترل، مدیریت اطلاعات، مدیریت تأمین و تدارکات، مدیریت ارتباطات، مدیریت عملیات، و مدیریت منابع و پشتیبانی. شناخت دقیق این نسبت‌ها و ساختار‌ها برای جهادگری در عرصه علم و فرهنگ نیز کاملاً راهگشاست.