چگونه تیم «خانه ایده» به جمع پنج تیم برتر ربوکاپ ۲۰۲۶ رسید؟

رقابت‌های جهانی ربوکاپ ۲۰۲۶ با حضور بیش از ۵۰ کشور در شهر اینچئون کره جنوبی برگزار شد که تیم «خانه ایده» از پارک علم و فناوری دانشگاه آزاد اسلامی، به‌عنوان یکی از نمایندگان تیم ملی رباتیک ایران، موفق شد در لیگ OnStage در جمع پنج تیم برتر جهان قرار گیرد. این تیم که پیش از حضور در رقابت‌های جهانی عنوان نخست مسابقات کشوری را کسب کرده بود، با اجرای پروژه «رستوران هوشمند» توانست توانمندی دانش‌آموزان ایرانی در حوزه رباتیک و هوش مصنوعی را به نمایش بگذارد. در همین راستا، آناتک در گفت‌و‌گو با محمدرضا ریاحی، سرپرست تیم «خانه ایده»، جزئیات این موفقیت، چالش‌های حضور در مسابقات، ویژگی‌های فنی پروژه و برنامه‌های آینده این تیم را بررسی کرده است.

مسیر «خانه ایده» تا قرار گرفتن در جمع پنج تیم برتر ربوکاپ جهان چگونه طی شد و با چه پروژه‌ای در این رقابت‌ها حضور پیدا کردید؟

حدود ۱۵ سال است که در حوزه آموزش رباتیک فعالیت می‌کنم. تیم اعزامی ما متشکل از هشت نفر شامل پنج دانش‌آموز و سه مربی بود. بنده به‌عنوان سرپرست تیم، به همراه میلاد مرادی و امیرحسین پورقاسم به‌عنوان مربیان، دانش‌آموزان را همراهی کردیم. اعضای دانش‌آموز تیم نیز باربد بنده‌زاده، رسام رضایی، آرتمن دهقانیان، سوین نیکزاد و یلدا شریفی بودند.

در لیگ OnStage یا نمایش ربات‌ها در مسابقات ربوکاپ شرکت کردیم. ربوکاپ از سال ۱۹۹۷ در ژاپن آغاز شده و امروز معتبرترین رویداد رباتیک جهان است که هر سال با حضور بیش از ۵۰ کشور برگزار می‌شود. ما ابتدا در رقابت‌های کشوری مقام نخست را کسب کردیم و سپس سهمیه حضور در مسابقات جهانی را به دست آوردیم.

پروژه ما یک رستوران هوشمند بود که در آن تعامل میان انسان و ربات به نمایش گذاشته می‌شد. در این پروژه یک آشپز رباتیک با استفاده از بازو‌های مکانیکی فرآیند آماده‌سازی غذا را شبیه‌سازی می‌کرد و یک ربات گارسون نیز با بهره‌گیری از هوش مصنوعی، مشتری را تشخیص می‌داد، با او به زبان‌های مختلف گفت‌و‌گو می‌کرد، سفارش می‌گرفت، پیشنهاد مناسب ارائه می‌داد و در نهایت غذا را تحویل می‌داد. هدف این پروژه نمایش کاربرد تعامل انسان و ربات در خدمات هوشمند بود.

ایده این پروژه چگونه شکل گرفت و دانش‌آموزان برای رسیدن به این سطح چه مسیری را طی کردند؟

ما یک مجموعه آموزشی در حوزه رباتیک و هوش مصنوعی هستیم. دانش‌آموزان ابتدا آموزش‌های پایه مانند الکترونیک، برنامه‌نویسی، طراحی سه‌بعدی، طراحی مدار، آردوینو و رزبری‌پای را فرا می‌گیرند و سپس وارد پروژه‌های عملی می‌شوند.

ایده رستوران هوشمند نیز در کلاس‌های ایده‌پردازی شکل گرفت. هدف اصلی ما ارتقای دانش رباتیک دانش‌آموزان و آماده‌سازی آنها برای راه‌اندازی شرکت‌ها و استارتاپ‌های فناور در آینده است.

بخشی از اعضای تیم حدود سه سال و بخشی دیگر دو سال روی این پروژه کار کردند. در این مدت علاوه بر ساخت ربات‌ها، مهارت‌های تخصصی در طراحی سه‌بعدی، الکترونیک و برنامه‌نویسی نیز کسب کردند.

سطح رقابت در ربوکاپ را چگونه ارزیابی می‌کنید و مهم‌ترین چالش‌های تیم ایران در این دوره چه بود؟

ربوکاپ با اختلاف بزرگ‌ترین رویداد رباتیک جهان است و کشور‌های صاحب‌نام صنعتی در آن حضور دارند. امسال شرایط برای ما دشوارتر بود، زیرا در بحبوحه شرایط جنگی وارد مسابقات شدیم و برای تأمین قطعات الکترونیکی با مشکلات جدی روبه‌رو بودیم.

با وجود این شرایط، هر شش تیم اعزامی ایران در لیگ‌های مختلف موفق شدند جزو پنج تیم برتر جهان قرار بگیرند که اتفاق بسیار ارزشمندی است.همچنین پیشنهاد‌هایی برای ارتقای تجهیزات و استفاده از پلتفرم‌های جدید دریافت کردیم. معاونت علمی ریاست جمهوری نیز قول داده است در مسیر ارتقای تجهیزات از تیم حمایت کند تا بتوانیم از فناوری‌های پیشرفته‌تری در پروژه‌های آینده استفاده کنیم.

به نظر شما مهم‌ترین دستاورد این مسابقات چه بود و این پروژه چه ظرفیتی برای ورود به بازار دارد؟

این تجربه بار دیگر ثابت کرد اگر انگیزه و اراده وجود داشته باشد، حتی با حداقل امکانات هم می‌توان موفق شد. برای مقایسه باید بگویم هزینه ساخت هر ربات تیم چین بین هزار تا هزار و پانصد دلار بود، در حالی که کل هزینه تمام ربات‌های ما به اندازه هزینه یکی از ربات‌های آنها هم نمی‌شد. ما تلاش کردیم این فاصله را با خلاقیت جبران کنیم.

هدف اصلی لیگ‌های رباتیک، شناسایی نیرو‌های مستعد است، اما پروژه ما علاوه بر این، ظرفیت‌های عملی نیز دارد. فناوری تعامل انسان و ربات می‌تواند در حوزه ربات‌های خدماتی، هوشمندسازی خدمات، رستوران‌ها و بسیاری از کاربرد‌های روزمره مورد استفاده قرار گیرد.

پارک علم و فناوری دانشگاه آزاد و سایر نهاد‌های حمایتی چه نقشی در این موفقیت داشتند؟

پارک علم و فناوری فضای فیزیکی در اختیار ما قرار داده و تفاهم‌نامه‌ای برای حمایت از معرفی و توسعه فعالیت‌های دانش‌آموزان با ما دارد. امیدواریم در ادامه مسیر، حمایت‌ها در حوزه شتاب‌دهی، تجاری‌سازی و معرفی پروژه‌ها نیز گسترش پیدا کند.

همچنین امسال برای نخستین بار دولت نیمی از هزینه اعزام هر دانش‌آموز را پرداخت کرد که اتفاق مثبتی بود. معاونت علمی نیز امکان استفاده از برخی تجهیزات مانند پرینتر سه‌بعدی را فراهم کرد، اما همچنان بخش قابل توجهی از هزینه‌ها بر عهده خانواده‌هاست و امیدواریم این حمایت‌ها افزایش یابد.

برنامه آینده تیم «خانه ایده» چیست؟

مسابقات جهانی سال آینده در آلمان برگزار می‌شود و هدف ما این است که دوباره سهمیه حضور را کسب کنیم و این بار روی سکوی قهرمانی و مدال طلا بایستیم. همچنین قصد داریم با استفاده از تجهیزات به‌روزتر، به‌ویژه رزبری‌پای و پلتفرم‌های جدید هوش مصنوعی، قابلیت‌های ربات‌های خود را توسعه دهیم.