مخبردزفولی: رهبر شهید، معمار علم و فناوری ایران بود

به گزارش خبرگزاری آنا، در آستانه مراسم بدرقه رهبر شهید انقلاب، حضرت آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای، برنامه ویژه شبکه خبر میزبان محمدرضا مخبر دزفولی، رئیس فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران و عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی بود. او که سابقه آشنایی‌اش با رهبر شهید به نخستین سال‌های پس از پیروزی انقلاب اسلامی بازمی‌گردد، در این گفت‌و‌گو از نقش بی‌بدیل ایشان در شکل‌گیری و بالندگی جریان علم و فناوری کشور طی نزدیک به چهار دهه سخن گفت.

مخبر دزفولی گفت‌وگوی خود را با ابراز تسلیت به مناسبت شهادت رهبر انقلاب آغاز کرد و از آن به عنوان «فقدان و غم بزرگی» یاد کرد که تنها با صبوری، تلاش، پشتکار و جدیت ملت ایران قابل جبران است. او با تأکید بر اینکه همگان در این مسیر مسئولیت دارند، تصریح کرد که این غم سنگین می‌تواند به انگیزه‌ای برای تداوم راهی تبدیل شود که رهبر شهید طی ۳۷ سال دوران رهبری، و پیش از آن در مسئولیت‌های گوناگون پیش و پس از انقلاب، برای پیروزی ملت ایران، استقلال کشور، اسلام، آزادی و دفاع از مردم دنبال کرده بود. به گفته او، رهبر شهید تا آخرین لحظه شهادت، لحظه‌ای از این مسیر درنگ نکرد و از آن فاصله نگرفت.

رئیس فرهنگستان علوم در پاسخ به این پرسش که سابقه آشنایی‌اش با رهبر شهید به چه زمانی بازمی‌گردد، گفت این آشنایی از همان سال نخست پیروزی انقلاب، یعنی سال ۵۸، آغاز شده است؛ زمانی که او خود دانشجوی دانشگاه تهران بود و رهبر شهید هر دوشنبه از ساعت ۱۰ تا ۱۲ به این دانشگاه می‌آمدند. به گفته او، در میان بزرگان نسل اول انقلاب پس از امام راحل، بیشترین ارتباط با جوانان، دانشجویان و نخبگان متعلق به رهبر شهید بود.

مخبر دزفولی آن دوران را «دوران بسیار سخت و سنگین» توصیف کرد، چرا که هنوز انقلاب فرهنگی رخ نداده بود و دانشگاه‌ها محل کشمکش جریان‌های گوناگون سیاسی، از دشمن گرفته تا جریان‌های التقاطی و منحرف، بود. او گفت که رهبر شهید در آن هنگامه، با حضور ثابت خود در دانشگاه تهران، نیرو‌های اصیل و طرفدار انقلاب را حفظ می‌کرد و جوانانی که خواهان پیشرفت کشور بودند را گرد هم می‌آورد. او بر صمیمیت فوق‌العاده ایشان با دانشجویان تأکید کرد و گفت با وجود اختلاف خطوط سیاسی حتی در میان دانشجویان مسلمان، رهبر شهید با منطق، اخلاق و استدلال، بسیاری از موضوعات را به‌صورت اقناعی با دانشجویان در میان می‌گذاشت.

دیدار‌های مستمر با نخبگان و دانشگاهیان

به گفته این عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، ارتباط رهبر شهید با اقشار دانشگاهی و نخبگان تا پیش از شهادت ایشان به‌صورت مستمر ادامه داشت. او به دیدار‌های ماه رمضان با دانشجویان و استادان، دیدار با دانش‌آموزان المپیادی و نخبگان در آغاز هر سال تحصیلی، و دیدار با دانشجویان برتر کنکور اشاره کرد و گفت این دیدار‌ها نشان‌دهنده اهتمام ویژه رهبر شهید به مسائل علم و فناوری کشور بود.

مخبر دزفولی جمله‌ای از رهبر شهید نقل کرد که بر اساس آن، سنگ بنای دانشگاه در ایران با وابستگی گذاشته شده بود، اما پس از انقلاب این نهاد به دانشگاهی مستقل و در خدمت مردم تبدیل شد.

بخش مهمی از سخنان رئیس فرهنگستان علوم به آمار و ارقام رشد علمی کشور طی چهار دهه گذشته اختصاص داشت. او گفت در آغاز انقلاب، خروجی علمی دانشمندان ایرانی در سطح جهانی از عددی حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ مقاله در سال فراتر نمی‌رفت و اساساً ایران در نظام رتبه‌بندی جهانی علم جایگاهی نداشت. به گفته او، امروز سهم ایران از تولید علم جهانی به حدود دو درصد رسیده که معادل ۷۰ تا ۸۰ هزار خروجی علمی نمایه‌شده در نظام‌های بین‌المللی است.

او همچنین به رشد چشمگیر تعداد دانشگاه‌ها اشاره کرد و گفت کشور در ابتدای انقلاب تنها ۲۵ دانشگاه داشت، در حالی که امروز نزدیک به ۴۰۰ تا ۴۵۰ دانشگاه جامع در کشور فعالیت می‌کنند؛ رقمی که به گفته او برخی آن را حتی تا ۲۸۰۰ مرکز آموزش عالی برآورد می‌کنند، هرچند خود او تأکید داشت که منظورش دانشگاه‌های دارای هویت جامع علمی است.

در حوزه جمعیت دانشجویی نیز، مخبر دزفولی گفت پیش از انقلاب کشور تنها ۱۷۰ هزار دانشجو داشت، در حالی که امروز با احتساب نزدیک به پنج میلیون دانش‌آموز و دانشجو، جمعیت دانشجویی خالص کشور به حدود سه میلیون و دویست هزار نفر می‌رسد؛ رشدی که همراه با تنوع گسترده رشته‌های تخصصی و فوق‌تخصصی بوده است.

رهبر شهید، «معمار جریان علم و فناوری کشور»

رئیس فرهنگستان علوم با قاطعیت رهبر شهید را «معمار ساخت جریان علم و فناوری کشور» توصیف کرد و گفت ایشان لحظه‌به‌لحظه این جریان را دنبال می‌کردند. او یادآوری کرد که در دهه نخست انقلاب، رهبر شهید هم‌زمان ریاست شورای انقلاب فرهنگی و ریاست‌جمهوری را بر عهده داشتند و در همین دوران بود که دانشگاه آزاد اسلامی راه‌اندازی شد؛ اقدامی که به گفته او در پاسخ به این واقعیت انجام شد که پیش از انقلاب تنها یک نفر از هر بیست داوطلب کنکور امکان ورود به دانشگاه را داشت، در حالی که امروز از هر دو داوطلب یک نفر به دانشگاه راه می‌یابد.

او افزود که از دهه هفتاد به بعد، رهبر شهید بر لزوم ورود ایران به رقابت‌های جهانی تولید علم تأکید ویژه داشتند، چرا که معتقد بودند تمدن‌سازی بدون مشارکت در تولید علم جهانی ممکن نیست. مخبر دزفولی در همین راستا توضیح داد که رسالت دانشگاه تنها تولید مقاله علمی نیست، بلکه بخش دیگری از آن به تجاری‌سازی محصولات علمی از طریق شرکت‌های دانش‌بنیان مربوط می‌شود؛ حوزه‌ای که به گفته او مورد پیگیری جدی رهبر شهید بود.

بر اساس آمار ارائه‌شده در این گفت‌و‌گو، ایران در اواخر دهه هفتاد و اوایل دهه هشتاد نزدیک به یک درصد تولید علم جهانی را در اختیار داشت که این رقم اکنون به حدود دو درصد رسیده است. مخبر دزفولی همچنین گفت که ۲.۸ درصد از مقالات پراستناد جهانی متعلق به دانشمندان ایرانی است که به گفته او نشان‌دهنده اثرگذاری واقعی این خروجی‌های علمی در سطح بین‌المللی است.

رئیس فرهنگستان علوم که خود در دهه هشتاد دبیر شورای انقلاب فرهنگی بوده است، گفت رهبر شهید در دهه نود توجه ویژه‌ای به توسعه علوم نانوفناوری، فناوری اطلاعات و علوم شناختی داشتند و بار‌ها پیگیر وضعیت پیشرفت هر یک از این حوزه‌ها بودند.

او به رتبه چهارم جهانی ایران در حوزه نانو اشاره کرد و تأکید کرد این جایگاه تنها محدود به تولید علم نمی‌شود، بلکه به فناوری و تسری آن به زندگی روزمره مردم نیز تسری یافته است. او به عنوان نمونه از نانودارو‌ها یاد کرد؛ دارو‌هایی که قابلیت هدف‌گیری مستقیم سلول‌های بیمار را دارند و به گفته او تعداد کشور‌هایی که به چنین توانمندی‌ای دست یافته‌اند در دنیا محدود است.

مخبر دزفولی همچنین به دستاورد‌های ایران در حوزه‌های زیست‌فناوری و ساخت واکسن، و نیز حوزه هوافضا اشاره کرد و گفت ایران به موجود زنده‌ای دست یافته که توانایی عبور از جو زمین و بازگشت سالم را دارد؛ توانمندی‌ای که به گفته او بسیاری از کشور‌های دنیا فاقد آن هستند. او این دستاورد را حاصل همت دانشمندان کشور و حمایت جدی رهبر شهید طی سال‌های طولانی دانست که موجب شد جمهوری اسلامی ایران به باشگاه جهانی فضایی راه یابد.

پاسخ به دشمنی‌ها: از هسته‌ای بومی تا استقلال علمی

رئیس فرهنگستان علوم در بخش دیگری از سخنان خود به علت افزایش شدت و گستردگی دشمنی‌ها با ایران پرداخت. او با مقایسه وضعیت ایران پیش از انقلاب به عنوان کشوری وابسته که بخش‌هایی از منافع ملی خود را به مصالحه گذاشته بود، گفت جمهوری اسلامی با اتکا به باور رهبرانش، از امام راحل تا رهبر شهید و اکنون رهبری جدید، مسیر مستقلی را دنبال کرده است.

او با اشاره به سوابق طولانی خود در نهاد‌های علمی کشور، از ابتدای انقلاب فرهنگی تا امروز، تأکید کرد که جمهوری اسلامی هیچ‌گاه از راهبرد کلان حمایت از علم و فناوری دست نکشیده است، حتی در حوزه‌هایی که از نگاه دشمنان ورود به آنها برای ایران ممنوع تلقی می‌شد؛ از جمله فناوری هسته‌ای که به گفته او امروز به صورت بومی در اختیار کشور است. او با اشاره به هزینه‌های انسانی این مسیر گفت اگرچه دانشمندان کشور در این راه به شهادت رسیده‌اند، اما پس از هر ضربه، موج تازه‌ای از دانشمندان شکل گرفته است؛ روندی که به گفته او در حوزه‌های هوانوردی، مهندسی، پزشکی و سلول‌های بنیادی نیز تکرار شده است.

دو مؤلفه اصلی موفقیت علمی کشور

مخبر دزفولی در جمع‌بندی گفت‌وگوی خود، موفقیت‌های علمی کشور طی چهار دهه گذشته را حاصل دو مؤلفه اصلی دانست. نخستین مؤلفه، به گفته او، باور نیروی انسانی متعهد و دانشمند کشور به توانایی خود بود؛ باوری که با شعار «ما می‌توانیم» از سوی امام راحل و سپس رهبر شهید ترویج و تا حد زیادی محقق شد. او گفت این باور و اعتماد به نفس، امروز کشور را به نقطه‌ای رسانده که در بسیاری از حوزه‌های علم و فناوری، ایران توان ایستادگی در برابر دشمن، و حتی در برخی موارد دست برتر، را دارد.

مؤلفه دوم و مهم‌تر از نگاه رئیس فرهنگستان علوم، شخص رهبری شهید انقلاب بود. او گفت رهبر شهید به‌صورت روزانه و مستمر موضوع علم و فناوری کشور را پیگیری می‌کردند و جمله‌ای از ایشان نقل کرد مبنی بر اینکه «تا نفس دارم از جریان نخبگی و علم و فناوری کشور حمایت می‌کنم»؛ تعهدی که به گفته او رهبر شهید تا آخرین لحظات حیات خود به آن وفادار ماند.