چرا شهرها بعد از غروب آفتاب هم خنک نمیشوند
به گزارش خبرگزاری آنا؛ شهرها برای زندگی انسانها ساخته شدهاند؛ اما همان موادی که خیابانها، ساختمانها و زیرساختهای شهری را شکل میدهند، میتوانند دمای محیط را هم تغییر دهند. بتن، آسفالت، دیوارها و سقفها در مقایسه با خاک طبیعی و پوشش گیاهی، رفتار متفاوتی در برابر انرژی خورشید دارند: آنها مقدار زیادی گرما جذب میکنند و سپس آن را بهآرامی آزاد میکنند.
«سازمان هواشناسی سوئیس» (Meteo Swiss) توضیح میدهد که دمای مناطق شهری معمولا از محیطهای طبیعی اطراف بالاتر است. این اختلاف دما که «اثر جزیره گرمایی شهری» نام دارد، به اندازه شهر، تراکم ساختمانها، میزان فضای سبز و امکان جریان هوا بستگی دارد. این پدیده فقط یک تفاوت عددی روی دماسنج نیست. در روزهای گرم تابستان، شهروندان ممکن است شب هنگام نیز با هوایی روبهرو شوند که هنوز گرمای روز را در خود نگه داشته است؛ زمانی که بدن انتظار دارد فرصت بازیابی پیدا کند.
چرا شهرها شبها گرمتر میمانند؟
یکی از ویژگیهای اصلی جزیره گرمایی شهری این است که در شب بیشتر خودش را نشان میدهد. بر اساس دادههای MeteoSwiss، در شهرهای سوئیس دمای شبانه میتواند تا ۵ تا ۷ درجه سانتیگراد بیشتر از مناطق روستایی اطراف باشد.
دلیل این موضوع به ساختار شهر برمیگردد. در مناطق طبیعی، گیاهان و خاک با استفاده از فرآیندی به نام «تبخیر و تعرق» به خنک شدن هوا کمک میکنند؛ یعنی گیاهان آب را از طریق برگها آزاد میکنند و این فرایند مقداری از گرمای محیط را مصرف میکند.
اما در بسیاری از شهرها، سطح زمین با موادی مانند آسفالت، بتن و سنگ پوشیده شده است؛ موادی که نفوذپذیری کمی دارند و آب را در خود نگه نمیدارند. در نتیجه، یکی از سازوکارهای طبیعی خنک شدن محیط کاهش پیدا میکند.
در گزارش «موسسه منابع جهانی» (WRI) در این خصوص آمده است که سطوح تیره شهری مانند آسفالت انرژی خورشید را جذب میکنند. این انرژی بعدا به شکل گرما دوباره وارد محیط میشود و باعث میشود شهر حتی پس از تاریک شدن هوا نیز گرم باقی بماند. به زبان ساده، شهر مانند یک باتری حرارتی عمل میکند: روزها شارژ میشود و شبها گرمای ذخیرهشده را آزاد میکند.
ساختمانها؛ دیوارهایی که گرما را حبس میکنند
عامل دیگری که گرمای شهری را تشدید میکند، شکل فیزیکی شهرهاست. ساختمانهای بلند و نزدیک به هم میتوانند مانند یک «دره شهری» عمل کنند؛ فضایی که در آن جریان هوا محدود میشود و خروج گرما دشوارتر است.
موسسه پژوهشی «منابع برای آینده» (RFF) توضیح میدهد که ساختمانها، خیابانها و دیگر سطوح مصنوعی نسبت به پوششهای طبیعی نور خورشید را کمتر بازتاب میدهند و گرمای بیشتری جذب میکنند. علاوه بر این، فعالیتهای انسانی مانند خودروها، سیستمهای تهویه، ساختمانها و صنایع نیز گرمای اضافی وارد محیط شهری میکنند.
این گرمای تولیدشده شاید از یک منبع واحد نیاید؛ اما وقتی هزاران خودرو، دستگاه سرمایشی و ساختمان در یک فضای محدود فعالیت میکنند، اثر جمعی آن میتواند محسوس باشد.
همه نقاط شهر به یک اندازه گرم نیستند
گرمای شهری در همه محلهها یکسان توزیع نمیشود. بر اساس گزارش RFF، مناطقی که ساختمانهای بیشتر، خیابانهای آسفالتی بیشتر و فضای سبز کمتری دارند، معمولا دمای بالاتری را تجربه میکنند.
در مقابل، پارکها و فضاهای دارای پوشش گیاهی میتوانند مانند نقاط خنککننده طبیعی عمل کنند. درختان با ایجاد سایه و آزاد کردن بخار آب، دمای اطراف خود را کاهش میدهند.
WRI گزارش میدهد که سایه درختان در مقایسه با سطوح آسفالتی در معرض آفتاب میتواند دمای سطح را تا ۲۵ درجه سانتیگراد کاهش دهد. این تفاوت فقط روی سطح زمین نیست؛ سایه و پوشش گیاهی میتوانند تجربه حرارتی انسان را هم تغییر دهند.
به همین دلیل ممکن است فردی در یک خیابان سنگفرش و بدون درخت گرمای شدیدی احساس کند، در حالی که چند صد متر آنطرفتر، یک پارک شهری شرایط کاملا متفاوتی ایجاد کرده باشد.
گرمای شبانه و سلامت انسان
بالا ماندن دما در شب فقط مسئلهای مربوط به آسایش انسان نیست. بدن انسان برای تحمل گرمای روز نیاز دارد در ساعات شب فرصت خنک شدن و بازیابی داشته باشد.
MeteoSwiss تاکید میکند که دمای بالای شبانه یکی از عوامل مهم خطر برای ساکنان شهرهاست، زیرا وقتی شبها به اندازه کافی خنک نمیشوند، بدن فرصت کمتری برای مقابله با فشار گرمایی روز بعد پیدا میکند.
RFF نیز اشاره میکند که گرمای شدید با افزایش خطر بیماری و مرگ، بهویژه در میان سالمندان، کودکان خردسال و افراد دارای بیماریهای تنفسی، مرتبط است.
این نگرانی در آینده میتواند بیشتر شود. با افزایش جمعیت شهری و تغییر اقلیم، تعداد بیشتری از مردم در معرض ترکیب دو عامل قرار میگیرند: دمای بالاتر ناشی از گرم شدن زمین و گرمای اضافی ناشی از ساختار شهرها.
آینده شهرهای گرمتر
MeteoSwiss در بررسیهای آیندهنگر خود نشان میدهد که با افزایش دمای جهانی، شهرها ممکن است تعداد بیشتری شب گرم را تجربه کنند. برای نمونه، در بررسیهای مربوط به شهر زوریخ، تعداد «شبهای گرمسیری» ـ یعنی شبهایی که کمینهٔ دمای هوا در آنها ۲۰ درجهٔ سانتیگراد یا بیشتر است ـ در آینده افزایش خواهد یافت. این تغییر به این معناست که شبهایی که پیشتر فرصت خنکشدن شهر و بازیابی بدن انسان را فراهم میکردند، ممکن است در آینده بیشتر به دورههایی از تداوم گرما تبدیل شوند.
آیا میتوان شهر را خنکتر کرد؟
گزارش مؤسسه منابع جهانی (WRI) نشان میدهد همان زیرساختهایی که باعث گرمتر شدن شهرها میشوند، میتوانند بخشی از راهحل هم باشند. این گزارش توضیح میدهد که تغییرات نسبتاً ساده در طراحی شهری، مانند افزایش پوشش گیاهی یا استفاده از سطوحی که گرمای کمتری جذب میکنند، میتواند به کاهش دمای محیط کمک کند.
یکی از این راهکارها استفاده از «سقفهای خنک» (Cool roofs) است؛ یعنی سقفهایی که با پوششها یا رنگهای روشنتر و بازتابدهنده ساخته میشوند تا انرژی خورشید را کمتر جذب کنند. WRI توضیح میدهد که وقتی نور خورشید به یک سطح برخورد میکند، بخشی از انرژی بازتاب داده میشود و بخشی جذب سطح میشود. سطوح تیره مانند آسفالت معمولا انرژی بیشتری جذب میکنند و این انرژی بعدا به شکل گرما دوباره به محیط بازمیگردد؛ در حالی که سطوح روشنتر و بازتابدهنده میتوانند میزان جذب گرما را کاهش دهند.
این موسسه همچنین بر نقش درختان، فضاهای سبز و کفپوشهای نفوذپذیر شهری تأکید میکند. کفپوشهای نفوذپذیر دارای شکافهایی هستند که اجازه میدهند آب در محیط باقی بماند و با تبخیر، بخشی از گرمای اطراف کاهش پیدا کند. گیاهان نیز با ایجاد سایه و آزاد کردن بخار آب از برگهای خود، به خنک شدن هوا کمک میکنند.
یکی از نمونههای مطرحشده در گزارش WRI، پروژه احیای رودخانه چئونگگیچئون (Cheonggyecheon) در شهر سئول کره جنوبی است. در سال ۲۰۰۵، حدود ۶ کیلومتر از یک بزرگراه شهری حذف و مسیر این رودخانه بازسازی شد. پس از اجرای پروژه، مقایسه دمای هوا در نزدیکی رودخانه با یک منطقه شهری توسعهیافته در فاصله چهار بلوک آنطرفتر نشان داد که هوای کنار رودخانه تقریباً ۶ درجه سانتیگراد خنکتر بوده است.
شهری که شبها هم نفس گرم دارد
شهرها فقط در طول روز گرم نمیشوند. خیابانها، ساختمانها و سطوح مصنوعی، گرمای خورشید را ذخیره میکنند و ساعتها بعد، زمانی که خورشید دیگر در آسمان نیست، آن را پس میدهند.
پدیده جزیره گرمایی شهری نشان میدهد تغییر اقلیم فقط به افزایش دمای کلی زمین محدود نیست؛ شیوه ساخت شهرها نیز تعیین میکند مردم چگونه این گرما را تجربه کنند. گاهی برای خنکتر شدن یک شهر، همیشه به فناوریهای پیچیده نیاز نیست؛ افزایش پوشش گیاهی، استفاده از سقفها و سطوحی که گرمای کمتری جذب میکنند و بازگرداندن عناصر طبیعی مانند آب به شهر میتواند بخشی از گرمای پنهان میان بتن و آسفالت را کاهش دهد.
انتهای پیام/