پژوهشهای ایران در دوران پساجنگ باید عملگراتر شوند/ ضرورت نوسازی ناوگان تجهیزات پژوهشی
محمد جوان، معاون پژوهشی و فناوری دانشگاه تربیت مدرس، در گفتوگو با خبرنگار آنا، با اشاره به ضرورت بازآفرینی پژوهشهای کشور متناسب با نیازهای ایجاد شده در پساجنگ، اظهار کرد: دو جنگ اخیر از نظر ابزاری، بیشتر از جنس فناوریهای پیشرفته نظامی و اطلاعاتی بود که حداقل توسط دشمن علیه ما استفاده میشد و ما نقاط قوت و ضعف خودمان را در این حوزه بهتر شناختیم.
وی با تأکید بر موفقیتهای حاصل شده، بهویژه در جنگ دوم، که فراتر از انتظار خیلی از صاحب نظران بود، خاطرنشان کرد: این پیروزی قطعی است و از همه کسانی که برایش زحمت کشیدند باید صمیمانه تقدیر نمود. همچنین جان¬های عزیزی برای این پیروزی فدا شد که باید همواره قدردان آن بود. اما در دوران پساجنگ و در فضای دانشگاه، باید تصمیمها مبتنی بر واقعیتهای عریانتر از نقاط قوت و ضعف صورت گیرد.
جوان پیشنهاد داد: در دوران پساجنگ، باید فرصتی فراهم شود تا دانشگاهها و به ویژه معاونتهای پژوهش و فناوری دانشگاههای بزرگ کشور و متولیان حوزههای توسعه فناوری، جلساتی داشته باشند و واقعیتها را عیناً آنگونه که دوستان لمس کردند، دریافت کنند تا بتوانند برای آن برنامهریزی نمود.
شناسایی نقاط قوت در جنگ؛ عیان شدن اهمیت دانشگاه و سرمایهگذاری در توسعه فناوری
وی با اشاره به نقاط قوت در حوزههایی مانند توان موشکی و اقدام به تهاجم متقابل، تأکید کرد که این موفقیتها تا حد زیادی مدیون عملکرد دانشگاهها در توسعه فناوریهاست.
جوان توضیح داد: البته دانشگاهها معمولاً توسعه فناوری و دانش فنی را انجام میدهند و بهره برداری و تولید انبوه با بخش کاربری بوده است. از سوی دیگر، استفاده از یک تکنولوژی فناورانه نیازمند نیروی انسانی آشنا به فناوری است که قطعاً از میان دانش-آموختگان دانشگاه انتخاب میشوند؛ لذا نقش دانشگاهها در بعد نیروی انسانی و فناوریهایی که در آنها مزیت داشتیم، پررنگ است. این نقاط قوت را باید خوب بشناسیم؛ قطعاً طرف مقابل ما روی نقاط قوت ما کار خواهند کرد تا بتوانند آنها را مهار کند. ما هم باید برنامه داشته باشیم که نقاط قوت را پیش ببریم و سطح بعدی تکنولوژی را به خدمت بگیریم.
پوشش نقاط ضعف؛ راهحل دانشگاهی
جوان در خصوص نقاط ضعف، مثلا در حوزه پدافند بویژه در جنگ ۱۲ روزه، اظهار کرد: راه حلی غیر از علم و دانشگاه نداریم. اگر مسائل به دانشگاه سپرده شود، در یک فضای علمی و مبتنی بر واقعیت، دانشگاه بازهم میتواند مشکل حل کند و در رفع نقاط ضعف بخوبی کمک نماید.
او بهبود نسبی در عملکرد پدافندی در فاصله بین جنگ دوم و سوم را، نمونهای از نتیجه مطلوب توجه به نقاط ضعف و بهره گیری از فناوریهای روز دانست.
وی افزود در مجموع به نظر میرسد مسئولان ضرورت توجه بیشتر به دانشگاه و حمایت از توسعه فناوری را بیش از پیش مد نظر قرار دادهاند. مهم است که در دوران کمبودهای پساچنگ، پژوهش فراموش نشود و سازوکار لازم برای صیانت از بودجههای پژوهشی و افزایش مناسب آنها اندیشیده شود.
نیاز به تحول در الگوی پژوهش؛ از علایق استاد به نیاز جامعه و صنعت
جوان با اشاره به درسهایی که جنگ به ما آموخته، بر ضرورت ایجاد تغییراتی در الگوی پژوهشها تأکید کرد: باید در الگوی تحقیقاتمان یک تغییراتی به وجود بیاوریم. از تحقیقات صرفاً مبتنی بر علایق استاد، باید فاصله بگیریم. تحقیقات باید تا حد زیادی به نیاز روز جامعه و صنایع مختلف، از جمله حوزه دفاعی، بپردازد.
ضرورت توسعه فناوریهای راهبردی
وی با توجه به عملکرد مثبت دانشگاهها در جنگ، که هدف قرار گرفتن دانشگاهها مصداقی از درک دشمن از این امر بود، پیشنهاد داد که سیاستگذاران حوزههای علم و فناوری با راهبری معاون اول محترم رئیس جمهور، حوزههای مهم فناوری را احصا کرده آنها را به دانشگاههای بزرگ واگذار نمایند. برای هر مورد دو یا سه دانشگاه بزرگ ورود نماید تا هم رقابت سازندهای شکل بگیرد و هم داشتهها در یک جا متمرکز نشود.
سرمایه اجتماعی و تابآوری شناختی؛ دو ستون مهم در پساجنگ
جوان با توجه به تاب آوری خوب مردم و برنامه ریزی مناسب مسئولان، دو حوزه مهم دیگر را برشمرد که در دوران پساجنگ باید مورد توجه قرار گیرند: یکی بحث سرمایه اجتماعی و دیگری بحث تابآوری شناختی جامعه است. جامعه نباید در برابر جنگ روانی یا حتی آسیبهای واقعی فرو بریزد. ما در کنار فناوری، حتماً باید به سرمایه اجتماعی و تابآوری شناختی جامعهمان توجه خاصی داشته باشیم، روی آن سرمایهگذاری و هزینه کنیم. این حوزهها کمتر تحت تأثیر تحریمها و کمبود منابع قرار میگیرند و با حمایت از نیروی انسانی، و اصلاح سیاستها میتوان در آنها موفقیت خوبی کسب کرد.
پیگیری توسعه فناوریهای مزیتدار
وی به مکاتبات دانشگاه تربیت مدرس با معاون اول رئیسجمهور پس از جنگ دوم اشاره کرد و گفت: بعضی حوزههایی که دانشگاه در آن مزیت فناورانه دارد برای توسعه فناوری به ایشان اعلام کردیم. این موارد به معاونت علمی و فناوری رئیسجمهوری ارجاع داده شده و دانشگاه آماده است تا مسئولیت توسعه فناوری در چند حوزه را بر عهده بگیرد.
نظام آموزش عالی؛ نیاز به انطباق با مسائل جامعه
جوان به مشکلات ناشی از ماندن بر سر طراحی اولیه نظام پژوهشهای دانشگاهی کشور اشاره کرد و گفت: تربیت دانشجو در تحصیلات تکمیلی، در دورهای بر این مبنا طراحی شد که نیاز به تربیت استاد دانشگاه داشتیم و هنوز ماشین پژوهش بیشتر بر همان مبنا فعالیت میکند. نظام تحصیلات تکمیلی ما بر مبنای حل مسائل جامعه طراحی نشده، بلکه بیشتر بر پایه تربیت استادان و محققان خوب بنا شده است. با تغییر نیازها در طی سالهای گذشته، نظام آموزشی نیز باید پاسخگوی نیازهای جدید باشد و در تغییر مسیر دچار تاخیر نشود.
فارغالتحصیلان؛ آمادهسازی برای حل مسائل صنعت و جامعه
معاون پژوهشی دانشگاه تربیت مدرس خواستار پرداختن به توانمندی عملی حل مسئله، به جای صرف توانمندی ذهنی در طرح و حل سوالات عمیق علمی شد و گفت: در خیلی از رشتهها، به جز علوم پایه، باید از تحقیقاتی که صرفاً به سؤال علمی پاسخ میدهند فاصله بگیریم و مسائل جامعه و صنایع مختلف را به سوال علمی تبدیل کنیم و آن را مبنای پژوهش قرار دهیم. پروژههای دانشگاهی باید بیشتر از نوع کارفرمایی باشند، به جز در رشتههای محدودی که ماهیتشان پیشبرد علم محض است.
جوان از تلاش دانشگاه تربیت مدرس برای تبدیل پژوهشها به نیاز محور خبر داد و گفت: باید کاری کنیم که اساتید، فعالیتهای کاربردی مبتنی بر پروژههای کارفرمایی داشته باشند و پذیرش دانشجو برای این پروژهها باشد. تغییر در نظام پذیرش دانشجوی تحصیلات تکمیلی و پذیرش مبتنی بر نیاز پروژههای دارای کارفرما یا گرنت پژوهشی، یک ضرورت فوری است.
نظام هدایت دانشجو؛ مبتنی بر پروژههای کاربردی
وی پیشنهاد داد که نظام پذیرش دانشجو به سمتی حرکت کند که اساتید قبل از درخواست دانشجو، پروژهای داشته باشند که نیاز به نیروی کار دانشجویی در آن احساس شود. دانشجویی که در این فضا تربیت شود، منابع تحقیقش تأمین است و مسئلهای را حل میکند که مسئله صنعت بوده است و یاد میگیرد که بعد از دانش آموختگی هم در فعالیت حرفهای خود، مسئله صنعت و جامعه را حل کند. امیدواریم این نظام بتواند سریع-ترمستقر شود و پژوهشها را هدفمندتر کند.
فعالسازی زنجیره نوآوری و توسعه فناوری
جوان به هماهنگی بین پژوهش و پارکهای فناوری اشاره کرد و گفت: ما تکمیل زنجیره نظام نوآوری، پژوهش، توسعه فناوری و تجاریسازی را در دانشگاه مد نظر داریم. بسیاری از ایدهها در طول این زنجیره به دلیل ماهیت پژوهش به نتیجه نمیرسند، اما مسیر باید برای ایدههایی که پاسخ میدهند، تا مرحله تجاریسازی و تولید ثروت فراهم باشد.
رویدادهای فصلی؛ پیوند دانشگاه و صنعت
جوان برای تحقق این امر، رویکرد «رویدادهای فصلی عرضه ایده و نیاز» را مهم دانست. رویدادهایی که در آن ایده و نیاز کنار هم قرار طرح میشوند و سعی میشود در همان رویدادها، ایدهها و پژوهشها صاحب پیدا کنند و پژوهشهای کارفرمایی شکل بگیرد.
تشکیل تیمهای فناوری محور؛ انتقال دانش و تجربه
معاون پژوهشی دانشگاه تربیت مدرس، از تلاش برای نزدیک کردن پژوهشهای چند استاد با سن مختلف علمی، به یکدیگر و قرار دادن آنها در راستای توسعه یک فناوری خبر داد. وی افزود: استاد پیشکسوت، استاد میان کسوت و استادی که تازه شروع کرده را باید کنار هم قرار دهیم. این رویکرد، هم از خرد جمعی بهره میبرد، هم نیروی جوانی را در کنار تجربه قرار میدهد، و هم دسترسی اساتید جوان به امکانات و تجهیزات را راحتتر مینماید. وقتی آن استاد پی کسوت بازنشست شد، جوانترها مسیر را ادامه میدهند و این چرخه ادامه مییابد و منجر به رسوب دانش و تعمیق فناوری میشود. وی معتقد است اگر دانشگاهی روی یک موضوع، چند نسل تجربه جمع کند، در دنیا شناخته و مرجع خواهد شد؛ لذا تلاش خواهد کرد تیمهای علمی فناوریمحور و چند استادی را شکل داده و برایشان مشوقهای خاصی در نظر گرفته شود.
فعالسازی دستگاهها و تجهیزات؛ راهکاری در شرایط کمبود بودجه
جوان به یکی دیگر از اقدامات دانشگاه تربیت مدرس در مواجهه با کمبود منابع در دوران جنگ اشاره کرد: در حال تلاش برای فعال کردن سرمایههای راکد دانشگاهی هستیم. این شامل شناسایی دستگاههایی است که خریداری شدهاند، اما کم استفاده میشوند و یا بلا استفاده ماندهاند. سپس با شناسایی استاد نیازمند به آنها و ارائه مشوقهایی مانند گرنت ویژه به اساتیدی که آنها را در اختیار داشتهاند، این تجهیزات تحویل استاد یا اساتید جدیدشده و به چرخه کار و تولید علمی بازگردانده میشوند.
تعمیر و بازسازی؛ صرفهجویی در هزینهها
وی به فرایند تعمیر و بازسازی تجهیزات گرانقیمت اشاره کرد و گفت: به طور خاص اینها را تعمیر و بازسازی میکنیم تا به عرصه خدمت برگردند. گاهی با ۱۰ درصد هزینه خرید یک دستگاه جدید، دستگاه قبلی را تعمیر میکنیم و به عرصه خدمت بر میگردانیم. بازنگری جریان مالی پژوهش و ایجاد اختیار بیشتر در نحوه هزینه کرد در شرایط کمبود مالی کمک کننده خواهد بود.
وی در پایان خواهان توجه ویژه به پژوهش و نوسازی تجهیزات پژوهشی دانشگاهی شد و عنوان نمود این امر امکان شکوفایی نخبگان را فراهم میکند و به ماندگاری آنها در کشور کمک میکند. احساس امکان شکوفایی، در کنار معیشت مناسب و احترام سه ضرورت مهم برای نگهداری نخبگان، پیشرفت علم و فناوری و توسعه دانشبنیان ایران عزیز است. در دوره پساجنگ «ایران» را باید محور وحدت، تلاش و سازندگی در جامعه و بویژه در دانشگاهها قرار دهیم.
انتهای پیام/