استاد دانشگاه تهران: موازنه جدید قدرت، آمریکا را پای میز توافق واقعبینانه آورد
فردین قریشی، استاد دانشگاه تهران، در تحلیل امضای یادداشت تفاهم میان ایران و ایالات متحده و انتشار برخی از مفاد آن در گفتوگو اظهار کرد: این برداشت تقویت شده است که ایران در این چارچوب به دستاوردهای قابل توجهی نائل شده و میتوان این توافق را نهتنها متوازن، بلکه در مواردی حتی بیشتر به سود ایران ارزیابی کرد تا آمریکا.
وی بیان کرد: پرسش اساسی در این میان آن است که چه تحولاتی موجب پذیرش چنین چارچوبی از سوی آمریکا شده و آیا میتوان به پایداری تعهد آن کشور به مفاد این یادداشت امیدوار بود یا باید همچنان احتمال بازگشت به الگوهای پیشین نقض توافق را جدی گرفت.
این استاد دانشگاه تهران با اشاره به عوامل مؤثر در تغییر رفتار آمریکا گفت: به نظر میرسد مهمترین عامل در این تغییر رفتار، شکلگیری نوعی موازنه مؤثر در عرصه قدرت است. در تجربههای پیشین، سطح اهرمهای فشار ایران حداقل در ذهنیت برخی از زمامداران آمریکا به اندازهای نبود که آنها را از پیگیری امتیازات حداکثری بازدارد، اما شرایط کنونی هزینههای تقابل را برای واشنگتن بهطور معناداری افزایش داده است.
قریشی افزود: قدرت تهاجم موشکی، تابآوری اقتصادی، کنترل خیابان توسط پایگاه اجتماعی نظام و بهویژه ظهور ظرفیت ایران در انسداد تنگه هرمز و ناتوانی عملی آمریکا در بیاثر کردن آن، در مناسبات جاری بسیار مؤثر هستند. پیامدهای مستقیم این وضعیت بر اقتصاد جهانی، آمریکا را به سمت پذیرش یک توافق واقعبینانهتر سوق داده و این احتمال را تقویت میکند که دستکم در میانمدت به تعهدات خود پایبند بماند.
وی در عین حال تأکید کرد: در تحلیل رفتار ایالات متحده نمیتوان صرفاً به سطح آشکار ماجرا اکتفا کرد. سناریوی جایگزین، هرچند با احتمال کمتر، آن است که آمریکا این توافق را بهمثابه یک وقفه تاکتیکی تلقی کرده باشد؛ فرصتی برای کاهش فشارهای فوری، آزادسازی مسیرهای حیاتی مانند تنگه هرمز و سپس بازگشت به سیاستهای تهاجمی در زمان مقتضی.
استاد دانشگاه تهران ادامه داد: در این چارچوب، تحولات اقتصادی داخلی ایران اهمیت راهبردی پیدا میکند. به طور مشخص، شکلگیری انتظارات مثبت در بازار، کاهش قابل توجه قیمت ارز و طلا و افت انتظارات تورمی، اگرچه در ظاهر نشانهای از بهبود است، اما میتواند بهعنوان یک متغیر آسیبزا نیز عمل کند.
وی خاطرنشان کرد: این احتمال وجود دارد که آمریکا با درک این پویایی، در پی آن باشد که ابتدا اثرات روانی مثبت توافق را در جامعه ایران تقویت کرده و سپس با برهم زدن آن از طریق سیاست تقابل مجدد، شوک اقتصادی و اجتماعی شدیدی ایجاد کند؛ شوکی که بتواند نارضایتی عمومی را افزایش داده و نظام سیاسی را در موقعیت تدافعی و رویارویی با بحرانهای اجتماعی قرار دهد.
قریشی در ادامه با اشاره به برخی مبانی نظری در این زمینه اظهار کرد: از منظر نظری نیز این وضعیت قابل تبیین است. برخی نظریههای انقلاب، از جمله نظریه «توقعات فزاینده»، نشان میدهند که دورههای بهبود نسبی میتوانند به افزایش انتظارات عمومی منجر شوند و در صورت عدم تحقق این انتظارات، زمینه نارضایتی و بیثباتی سیاسی فراهم میشود.
وی افزود: از این رو، مدیریت انتظارات و کنترل متغیرهای اقتصادی در این مقطع اهمیتی مضاعف مییابد.
این استاد دانشگاه تهران با تأکید بر ضرورت اتخاذ تدابیر احتیاطی تصریح کرد: در چنین شرایطی، اتخاذ سیاستهای احتیاطی از سوی نهادهای اقتصادی و تصمیمگیر ضروری است. جلوگیری از نوسانات شدید در بازارهای ارز و طلا، مدیریت نقدینگی و پرهیز از ایجاد انتظارات غیرواقعی میتواند از بروز شوکهای احتمالی بعدی جلوگیری کند.
وی ادامه داد: روشن است که در صورت تثبیت توافق، بهرهگیری هوشمندانه از فرصتهای ناشی از رفع تحریمها و سایر ترتیبات پیشبینیشده برای بهبود شاخصهای کلان اقتصادی، نقش مهمی در بهبود شرایط معیشتی شهروندان خواهد داشت و چنین دستاوردی در شکل اساسی آن باید حتماً به دوره تثبیت توافق موکول شود.
قریشی در پایان تأکید کرد: در مجموع به یاری خداوند متعال شرایط جدیدی در روابط ایران و آمریکا پدید آمده است که ربط مستقیم با تکوین موازنه قدرت جدید دارد. در کنار این نکته بسیار مهم، تجربیات تاریخی ما حاکی از آن است که اعتماد به آمریکا بدون در نظر گرفتن ملاحظات ساختاری و رفتاری آن کشور، میتواند پرهزینه باشد. از این رو، در کنار بهرهبرداری از فرصتهای دیپلماتیک، حفظ نگاه واقعگرایانه و آمادگی برای سناریوهای بدبینانه، ضرورتی انکارناپذیر در سیاستگذاری کلان ایران است.
انتهای پیام/