تکنولوژی چطور جام جهانی ۲۰۲۶ را تغییر داده است

به گزارش خبرگزاری آنا؛ فوتبال از معدود پدیده‌هایی است که هم تماشای آن هیجان‌انگیز و هم بازی کردنش لذت‌بخش است. برای بسیاری از هواداران، تماشای مسابقات فوتبال با خاطراتی فراموش‌نشدنی و لحظاتی سرشار از اضطراب، شادی و اندوه گره خورده است. این ورزش هرگز چهره‌ای کاملاً بی‌حاشیه و قابل پیش‌بینی نداشته است و بخشی از جذابیت آن نیز به همین غیرقابل‌پیش‌بینی بودن بازمی‌گردد؛ از تصمیم‌های جنجالی داوری گرفته تا صحنه‌هایی که سال‌ها در ذهن هواداران باقی می‌مانند.

خطا‌های انسانی داوران همواره یکی از عناصر جدایی‌ناپذیر فوتبال بوده‌ است. لحظاتی که بازیکنان و تماشاگران با اضطراب در انتظار تصمیم داور می‌مانند؛ زمانی که مشخص نیست توپ از خط دروازه عبور کرده یا به تیرک برخورد کرده است، یا صحنه‌ای مشکوک به آفساید سرنوشت یک مسابقه را تغییر می‌دهد. گاهی نیز همین اشتباهات به بخشی از تاریخ فوتبال تبدیل شده‌اند؛ مانند گل مشهور «دست خدا» که «دیگو مارادونا» با دستش به ثمر رساند و مورد تأیید داور قرار گرفت.

با این حال، فوتبال امروز وارد عصر جدیدی شده است؛ عصری که فناوری نقش پررنگی در کاهش خطا‌های انسانی ایفا می‌کند. استفاده از ابزار‌هایی مانند کمک‌داور ویدئویی (VAR)، توپ هوشمند و دیگر سامانه‌های نوین داوری، فضای اشتباه را بیش از هر زمان دیگری محدود کرده‌اند. شاید این فناوری‌ها از تعداد لحظات جنجالی و افسانه‌هایی مانند «دست خدا» بکاهند و دقت بیشتری را به مهم‌ترین مسابقات فوتبال جهان آورند.

هوش‌مصنوعی در خدمت تحلیل تاکتیکی فوتبال

یکی از جدیدترین نوآوری‌های فیفا، سامانه «Football AI Pro» است؛ دستیار تحلیل مسابقات مبتنی بر هوش‌مصنوعی که با همکاری شرکت «لنوو» توسعه یافته است. این ابزار با ترکیب هوش‌مصنوعی مولد و تحلیل داده‌های مسابقات، به مربیان و تحلیل‌گران کمک می‌کند تا در مدت کوتاهی گزارش‌های تاکتیکی دقیق و توصیه‌های راهبردی دریافت کنند.

این سامانه قادر است داده‌های مربوط به رویداد‌های مسابقه و حرکات بازیکنان را پردازش کرده و الگو‌های تاکتیکی مانند بازی‌سازی، پرسینگ، انتقال‌های دفاعی و هجومی و شیوه توزیع توپ را تحلیل کند. هدف اصلی Football AI Pro، کاهش وابستگی تیم‌ها به آنالیز‌های دستی و فراهم کردن دسترسی گسترده‌تر به هوش تاکتیکی است؛ به ویژه برای تیم‌هایی که از تحلیل‌گران تخصصی برخوردار نیستند.

توپ هوشمند؛ توپی که هر ضربه را ثبت می‌‌کند

یکی از پیشرفته‌ترین فناوری‌هایی که فیفا وارد فوتبال کرده، «فناوری توپ هوشمند» (Connected Ball Technology) است؛ سیستمی که با همکاری شرکت «آدیداس» توسعه یافته و هدف آن افزایش دقت تصمیم‌های داوری و کاهش خطا‌های انسانی است.

مهم‌ترین کاربرد توپ هوشمند، تعیین دقیق لحظه ضربه به توپ در صحنه‌های آفساید است. در گذشته، داوران ویدئویی برای مشخص کردن زمان دقیق ارسال پاس باید فریم‌های ویدئویی را بررسی می‌کردند؛ فرآیندی که علاوه بر زمان‌بر بودن، احتمال خطا نیز داشت. حسگر تعبیه‌شده در توپ می‌تواند زمان تماس بازیکن با توپ را با دقت بسیار بالا مشخص کند و به سیستم آفساید نیمه‌خودکار کمک کند تا تصمیم‌های سریع‌تر و دقیق‌تری اتخاذ شود

در این فناوری، یک حسگر کوچک به نام «واحد اندازه‌گیری اینرسی» (IMU) در مرکز توپ مسابقه قرار می‌گیرد. این حسگر قادر است اطلاعات مربوط به حرکت، شتاب و چرخش توپ را حدود ۵۰۰ بار در هر ثانیه ثبت کند. داده‌های جمع‌آوری‌شده به صورت لحظه‌ای به اتاق کمک‌داور ویدئویی (VAR) ارسال می‌شوند و در کنار اطلاعات دوربین‌های ردیاب بازیکنان مورد استفاده قرار می‌گیرند.

مهم‌ترین کاربرد توپ هوشمند، تعیین دقیق لحظه ضربه به توپ در صحنه‌های آفساید است. در گذشته، داوران ویدئویی برای مشخص کردن زمان دقیق ارسال پاس باید فریم‌های ویدئویی را بررسی می‌کردند؛ فرآیندی که علاوه بر زمان‌بر بودن، احتمال خطا نیز داشت. حسگر تعبیه‌شده در توپ می‌تواند زمان تماس بازیکن با توپ را با دقت بسیار بالا مشخص کند و به سیستم آفساید نیمه‌خودکار کمک کند تا تصمیم‌های سریع‌تر و دقیق‌تری اتخاذ شود.

کاربرد این فناوری تنها به تشخیص آفساید محدود نمی‌شود. اطلاعات ثبت‌شده با توپ هوشمند می‌تواند در بررسی صحنه‌های مشکوک به خطای هند، تشخیص تماس بازیکنان با توپ در محوطه جریمه و تحلیل اتفاقات حساس مسابقه نیز مورد استفاده قرار گیرد. این داده‌ها به داوران کمک می‌کند تا در شرایطی که تصاویر ویدئویی به تنهایی پاسخ قطعی ارائه نمی‌دهند، تصمیم‌های مطمئن‌تری بگیرند.

علاوه بر تأثیر آن بر داوری، توپ هوشمند می‌تواند تجربه هواداران را نیز جذاب‌تر کند. داده‌های مربوط به سرعت، مسیر حرکت و نحوه ضربه به توپ، امکان ارائه آمار‌های دقیق‌تر و تحلیل‌های جذاب‌تری را در جریان پخش مسابقات فراهم می‌کند و درک بهتری از جزئیات فنی بازی در اختیار مخاطبان قرار می‌دهد.

تماشای فوتبال از نگاه داور

فناوری «Referee View» یکی از نوآوری‌های جدید فیفا در جام جهانی ۲۰۲۶ است که با استفاده از دوربین‌های بدنی نصب‌شده روی سر داوران، تصاویر مسابقه را از زاویه دید خود آنها ثبت می‌کند. این دوربین‌های سبک و کوچک، تجربه‌ای متفاوت از تماشای فوتبال را ارائه می‌دهند و به مخاطبان اجازه می‌دهند اتفاقات زمین را از دید کسی ببینند که مسئول تصمیم‌گیری در حساس‌ترین لحظات بازی است.

برای بهبود کیفیت این تصاویر، فیفا با همکاری شرکت لنوو از فناوری تثبیت تصویر مبتنی بر هوش‌مصنوعی استفاده کرده است که تاری ناشی از حرکت را تا ۵۰ درصد کاهش می‌دهد. تصاویر ثبت‌شده بخشی از پخش معمول مسابقات نیستند، بلکه به عنوان یک ابزار مکمل در اختیار مخاطبان قرار می‌گیرند تا درک بهتری از سرعت بازی، شدت برخورد‌ها و دشواری تصمیمات داوری داشته باشند.

هدف اصلی این فناوری، نزدیک‌تر کردن هواداران به تجربه واقعی حضور در زمین مسابقه و ارائه زاویه دیدی است که تاکنون در پخش فوتبال وجود نداشته است. همچنین این تصاویر می‌توانند در آموزش داوران و تحلیل عملکرد آنها در آینده، نقش مهمی ایفا کنند.