تکمیل شبکه ملی اطلاعات، راهبردی برای صیانت از داده‌های کشور است

تحولات ۳ سال اخیر، پس از عملیات طوفان الاقصی و شروع مرحله جدید اقدامات تهاجمی رژیم اسرائیل با حمایت آمریکا بار دیگر نشان داده است که جمع‌آوری داده از بستر اینترنت و به‌کارگیری آن در عملیات‌های شناسایی، ردیابی و ترور، صرفاً یک فرضیه یا توهم رسانه‌ای نیست، بلکه موضوعی است که در گزارش‌های متعدد امنیتی و رسانه‌ای به آن پرداخته شده است. 

افکار عمومی جهان در جریان جنگ‌های اسرائیل علیه غزه، لبنان و تنش‌های مرتبط با یمن، شاهد بوده است که رسانه‌هایی مانند رویترز، آسوشیتدپرس، گاردین و... در گزارش‌هایی به نقش داده، رهگیری سیگنال، تحلیل کلان‌داده و ابزار‌های هوشمند در عملیات‌های نظامی و امنیتی اشاره کرده‌اند.

وجود گزارش‌های مشابه دربارۀ جنگ‌های تحمیلی اخیر علیه ایران، سبب شده است تا این مسئله بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد. در همین چارچوب، بحث شبکه ملی اطلاعات نیز دوباره برجسته شده؛ شبکه‌ای که به معنای قطع ارتباطات بین‌المللی نیست، بلکه می‌تواند با بومی‌سازی ذخیره و تبادل داده، کاهش وابستگی زیرساختی و تقویت تاب‌آوری سایبری، بخشی از این مخاطرات را مهار کند.

خبرنگار فناوری آناتک در گفت‌و‌گو با ابوالفضل ابوترابی، نماینده مردم اصفهان در مجلس شورای اسلامی، ابعاد موضوع را بررسی کرده‌ است که شرح آن را در ادامه می‌خوانید.

دستور رهبری فصل الخطاب در امور امنیت کشور است

مدتی پیش شاهد تشکیل ستاد ساماندهی فضای مجازی در کشور از سوی دولت بودیم. بعد از مدتی، سخنگوی دولت اظهار کرد که این ستاد همان شورای عالی فضای مجازی است، اما پس از ورود دیوان عدالت اداری، تصمیم بر این شد که ستاد مورد اشاره به‌صورت یک ستاد مشورتیِ غیر اجرایی فعالیت کند. اساساً در کشور ما سازوکار تشکیل شورا‌های عالی چگونه است؟

تشکیل ستاد ساماندهی فضای مجازی مبنای قانونی نداشت. تشکیل شورا‌های عالی بر اساس قانون اساسی ایران فقط باید توسط مجلس انجام شود یا مانند همین شورای عالی فضای مجازی که با دستور مقام معظم رهبری تشکیل شد، از سوی ایشان تأسیس شود.

ما در مسائل مهمی که به نوعی مربوط به زیرساخت‌های نظم عمومی و امنیت ملی می‌شود، اختیارات رهبری و ولایت مطلقه فقیه را داریم؛ چون ولایت مطلقه فقیه هم وجود دارد و در امور بن‌بستی که در قانون اساسی هست، رهبری فصل‌الخطاب است.

چرایی تأسیس شورای عالی فضای مجازی

علت تشکیل شورای عالی فضای مجازی چه بود؟

شورای عالی فضای مجازی برای این تشکیل شد که امروز فضای مجازی به ابزار مهمی در زیست انسان تبدیل شده است. این یک واقعیت است. امروز باید نگاه ما به فضای مجازی به نحوی باشد که بدانیم بدخواهان ایران از آن به‌عنوان ابزار جنگی هم استفاده می‌کنند.

بنده مطلعم که ۸۵ درصدِ کشف، شنود، جاسوسی و مکان‌یابی مسئولانی که در تجاوزات اخیر آمریکا و رژیم اسرائیل در کشور ترور شدند، از طریق جمع‌آوری داده‌های فضای مجازی به‌واسطه ابزار‌های ارتباطی و اینترنت بین‌المللی بوده است. این را آقای خادمی، فرمانده شهید اطلاعات سپاه، بعد از جنگ ۱۲ روزه در مجلس به ما گفتند.

جنگ پنهان آمریکا و رژیم اسراییل از طریق ابزار ارتباطی و اینترنت بین‌الملل

آمریکا و رژیم اسرائیل چطور از ابزار‌های ارتباطی و اینترنت بین‌الملل برای اقدامات امنیتی خود استفاده می‌کنند؟

امروز بحث فضای مجازی و اینترنت بین‌الملل برای دشمن به ابزار جنگی تبدیل شده و بسیار هم از آن استفاده می‌کند. آن بخش‌هایی را که تأثیر روحی و روانی می‌گذارند، توسط واحد نفوذ انجام می‌دهند. اخیراً رسانه اسرائیل هیوم، متعلق به رژیم صهیونیستی، در قالب یک گزارش تحقیقی و تفصیلی اذعان کرد که موساد واحدی دارد به نام «واحد نفوذ» که با استفاده از هنرمندان، سلبریتی‌ها و دیگران، بر افکار عمومی در ایران اثر می‌گذارد.

البته همان واحد نفوذ و اثرگذاری بر افکار عمومی در بعد نظامی هم اثرگذار است. این ابزار‌ها اکنون به‌عنوان بخشی از جنگ‌های نسل ۵ در بستر فضای مجازی عمل می‌کنند. در جنگ‌های نسل ۵، شما فرمانده را نمی‌بینید، اما آثار اقدامات او را می‌بینید. ناگهان چیزی منتشر می‌شود که جامعه را تحت تأثیر قرار می‌دهد. امروز جنگ‌های نسل ۵ همین‌گونه‌اند؛ یعنی اصلاً چیزی به نام اینکه فرمانده کجاست، توسط چه کسی اداره می‌شود و به چه شکلی عمل می‌کند، برای ما قابل رؤیت نیست.

علاوه بر این، از این ابزار‌ها در بحث‌های ترور هدفمند نیز استفاده می‌شود؛ موضوعی که بنده میزان آن را مستند به حرف‌های شهید خادمی بیان کردم. دشمن با سوءاستفاده از تسلط خود بر ابزار‌های ارتباطی و اینترنت بین‌الملل، مسئولان و اهداف خود را ردیابی می‌کند.

هوش مصنوعی در میدان نبرد

آنها از هوش مصنوعی هم برای دستیابی به اهداف نظامی خود استفاده می‌کنند؟

بله، در موضوع هوش مصنوعی که مبتنی بر مکان‌یابی موبایل‌های مسئولان مملکت است، همچنین در بحث شنود، مردم ایران با هوش مصنوعی شنود می‌شوند و بر اساس آن داده‌ها، هر کلمه مهمی که به کار ببرند، توسط این ابزار هوشمند شناسایی می‌شود و خروجیِ داده‌محور از آن استخراج می‌شود.

برخی کارشناسان می‌گویند بر اساس مکان‌یابی موبایل، موشک توسط ماهواره هدایت می‌شود و به هدف اصابت می‌کند. ما در جنگ‌های تجاوزکارانه اخیر آمریکا و رژیم اسرائیل علیه کشورمان، برای نخستین بار، شاهد جنگی کاملاً مبتنی بر هوش مصنوعی بودیم.

ابعاد فناورانه جنگ علیه ایران

مصداق دیگری برای فناورانه بودن این جنگ دارید؟

همان‌طور که گفتم، سطح بی‌سابقه‌ای از فناوری در جنگ ۴۰ روزه به کار گرفته شد؛ جنگی که در آن حدود ۱۴۰۰۰ پرتابه به نقاط مختلف ایران شلیک شد. آمریکا و رژیم اسرائیل در این نبرد حتی میزان پرتابه‌ها را از لحاظ حجم و ضریب انفجار با کمک هوش مصنوعی تعیین می‌کردند.

بنابراین، بسیاری از اقدامات با هدف جمع‌آوری داده از طریق ابزار‌های ارتباطی، اینترنت بین‌الملل و فضای مجازی انجام می‌شود؛ به‌گونه‌ای که در مواردی پرتابه‌های شلیک‌شده توسط دشمن به‌طور مستقیم به موبایل شخص مورد نظر برای ترور اصابت می‌کند. امروز اگر شخص مورد نظر هم موبایل نداشته باشد، از طریق اطرافیان یا تیم حفاظت او تقاطع‌گیری می‌کنند و وقتی شلیک انجام شد، از ۶۰۰ کیلومتر مربع، با هواپیمای اف-۳۵، بقیه مسیر را ماهواره هدایت می‌کند؛ یا پهپاد‌هایی که اساساً خلبان ندارند و در اقصی نقاط دنیا هدایت می‌شوند، از بالا دقیقاً با دوربین‌ها مشاهده می‌کنند که چه خبر است؛ حتی با مادون قرمز و در شب نیز شلیک نقطه‌ای انجام می‌شود.

این پهپاد‌ها با ماهواره کار می‌کنند و نوک این موشک‌ها به‌گونه‌ای طراحی شده است که اگر فرد موبایل همراه داشته باشد، مستقیماً به سیگنال همان موبایلی اصابت می‌کند که مدنظر است، و آن موبایل به بستر ابزار‌های ارتباطی یا اینترنت بین‌الملل متصل است. اتفاقات از اینجا رخ می‌دهد.

انتظار متفاوتی درباره ستاد ساماندهی داشتیم

انتظار شما درباره ستاد ساماندهی فضای مجازی چه بود؟

ما، به‌خصوص بعد از دستور موقت و رأی دیوان عدالت اداری درباره ستاد ساماندهی فضای مجازی، با توجه به تأکیدی که رئیس‌جمهور بر ولایت‌مداری دارند، انتظار رفتار متفاوتی از سوی قوه مجریه داشتیم. هنوز رهبر شهید به خاک سپرده نشده‌اند.

اقدام قوه مجریه به نحوی بود که انسان حس می‌کرد نسبت به منویات رهبر شهید به اندازه کافی اعتنا نداشته است. با توجه به اینکه آقای پزشکیان از رهبر شهیدمان در جلسات تمجید می‌کنند، انتظار ما توجه بیشتر به معنویات و تدابیر ایشان در مرحله عمل نیز هست.

راهکار ملی برای کاهش آسیب‌پذیری

برابر این تهدیدها، مسئولان و مدیران کشور باید چه کنند؟

کاری که باید انجام شود، فقط همان تکمیل شبکه ملی اطلاعات است. رهبر شهیدمان بر موضوع تکمیل این شبکه تأکید و دغدغه داشتند. فکر می‌کنم تنها راه ما همین است که مانند بسیاری از کشور‌های دیگر، حتی در لایه دستگاهیِ شبکه ملی اطلاعات نیز تا حد امکان از محصولاتی استفاده کنیم که جوانان مبتکر ایرانی ساخته‌اند؛ دستگاه‌هایی که داده‌ها را داخل کشور نگه می‌دارند. ممکن است گوشی، مثلاً، تولید کشور چین باشد؛ همان‌طور که در بسیاری از کشور‌های دنیا هم همین‌طور است و حتی چینی‌ها امروز اپل هم می‌سازند.

ما همین الان هم گروه‌های مبتکری داریم که پلتفرم سخت‌افزاریِ گوشی چینی را به کار گرفته‌اند، اما لایه نرم‌افزاری آن بومی است و همین امر سبب می‌شود دشمن امکان کمتری برای جمع‌آوری داده از مالکان و خریداران آن گوشی داشته باشد.

کشور ما از تکمیل نشدن شبکه ملی اطلاعات واقعاً ضربه خورده است. من به شخصه انتظار دارم که وزیر ارتباطات، حداقل به اندازه‌ای که برای موضوع دسترسی‌های مرتبط با اینترنت بین‌الملل وقت می‌گذارند، برای موضوع تکمیل فیبر نوری در کشور، که از نان شب هم واجب‌تر است، زمان صرف کنند.

فیبرنوری یکی از زیرشاخه‌های اصلی شبکه ملی اطلاعات است. بنده اقدام چندانی در این خصوص ندیده‌ام و خبر چندانی هم در این زمینه مطرح نمی‌شود.