زهره و مشتری امشب منظرهای تماشایی در آسمان رقم میزنند
کاظم کوکرم، سخنگوی کمیته نجوم آماتوری انجمن نجوم ایران، در گفتوگو با خبرنگار «آناتک» توضیح میدهد این پدیده چگونه رخ میدهد، تا چه زمانی قابل مشاهده است و چرا نباید آن را با ادعاهای غیرعلمی درباره تأثیر سیارهها بر زندگی انسانها مرتبط دانست.
در روزهای آینده شاهد چه پدیدهای در آسمان خواهیم بود؟
در شامگاه هجدهم و نوزدهم خرداد، اگر به سمت افق غربی (مغرب) نگاه کنیم، دو جرم بسیار درخشان را در کنار یکدیگر خواهیم دید. جرم درخشان سمت راست سیاره زهره و جرم پرنور سمت چپ سیاره مشتری است. این دو سیاره حتی با چشم غیرمسلح و در شرایط آلودگی نوری شهرها نیز بهراحتی پس از غروب آفتاب، رو به افق مغرب در آسمان شب قابل مشاهدهاند. حتی روشنایی آنها به اندازهای است که اندکی پیش از غروب خورشید نیز میتوان آنها را در آسمان تشخیص داد.
بهترین زمان برای مشاهده این مقارنه از لحظه غروب خورشید تا حدود دو ساعت پس از آن است. در این آرایش، زهره اندکی درخشانتر از مشتری دیده میشود و فاصله زاویهای میان این دو جرم نزدیک به دو درجه است.
کاظم کوکرم: در شامگاه هجدهم و نوزدهم خرداد، اگر به سمت افق غربی (مغرب) نگاه کنیم، دو جرم بسیار درخشان را در کنار یکدیگر خواهیم دید. جرم درخشان سمت راست سیاره زهره و جرم پرنور سمت چپ سیاره مشتری است.
از بیستم خرداد به بعد، فاصله ظاهری این دو سیاره به تدریج افزایش مییابد. زهره به سمت بالا و مرکز آسمان حرکت میکند و مشتری به افق نزدیکتر میشود. اگر این دو سیاره را در شبهای متوالی رصد کنیم، حتی با چشم غیرمسلح نیز میتوان جابهجایی آنها در میان ستارگان و تغییر موقعیت نسبیشان نسبت به یکدیگر را مشاهده کرد.
این روند تا بیستوهفتم خرداد جذابتر میشود؛ زیرا در آن شب، هلال ماه نو (ماه محرم) نیز به این منظره اضافه خواهد شد. در این آرایش، مشتری در پایینترین موقعیت، هلال ماه در میانه و زهره در بالاترین بخش قرار میگیرد و چشماندازی بسیار زیبا را در آسمان شامگاهی ایجاد میکند. پایینتر از این سه نیز سیاره عطارد به سختی با چشم غیرمسلح قابل مشاهده خواهد بود.
بهطور کلی، مقارنه زهره و مشتری فرصت بسیار مناسبی برای مشاهده درخشانترین اجرام آسمان شب پس از خورشید و ماه است. چنین منظرهای معمولا توجه بسیاری از افراد را به خود جلب میکند و این پرسش را در ذهن آنها به وجود میآورد که این دو جرم درخشان چه هستند. این رویداد فرصتی مناسب برای آشنایی بیشتر با آسمان شب و مشاهده این دو سیاره در کنار یکدیگر است.
حتی با یک دوربین دوچشمی یا دوربین شکاری مناسب نیز میتوان هر دو سیاره را در یک میدان دید مشاهده کرد. همچنین اگر از تلسکوپ استفاده شود، هلال سیاره زهره قابل مشاهده خواهد بود. هلال زهره در این زمان شبیه به هلال ماه دیده میشود و در اصطلاح نجومی در وضعیت تربیع قرار دارد؛ یعنی نیمی از قرص آن روشن است.
در مورد مشتری نیز میتوان چهار قمر گالیلهای آن را مشاهده کرد. این چهار قمر که بزرگترین و درخشانترین قمرهای مشتری هستند، حتی با یک دوربین دوچشمی مناسب نیز قابل رصد خواهند بود.
شبیهسازی از مقارنه زهره و مشتری. موقعیت عطارد هم اندکی پایین تر نسبت به موقعیت زهره و مشتری پیداست. دو ستارهای که در سمت راست این مقارنه دیده میشوند، به ترتیب از راست به چپ، کاستور و پلوکس در برج جوزا هستند.
بسیاری از مردم ممکن است تصور کنند این دو سیاره واقعا در کنار یکدیگر قرار دارند. فاصله واقعی آنها از زمین چقدر است؟
یکی از پرسشهایی که معمولا هنگام مشاهده چنین پدیدهای مطرح میشود، همین موضوع است. فاصله کنونی سیاره زهره از زمین حدود ۱۸۰ میلیون کیلومتر است. اگرچه زهره نزدیکترین سیاره به زمین محسوب میشود؛ اما در حال حاضر در سوی دیگر مدار خود قرار گرفته و به همین دلیل فاصله آن از زمین به حدود ۱۸۰ میلیون کیلومتر میرسد که بیشتر از فاصله تقریبی ۱۵۰ میلیون کیلومتر زمین با خورشید است.
فاصله سیاره مشتری از زمین نیز در شرایط کنونی حدود ۹۰۶ میلیون کیلومتر است. بنابراین، با وجود آنکه این دو جرم در آسمان بسیار نزدیک به نظر میرسند، در واقع صدها میلیون کیلومتر از یکدیگر فاصله دارند.
به همین علت، اگر در فضای مجازی با ادعاهایی درباره تأثیر گرانشی این دو سیاره بر زمین یا ارتباط این آرایش آسمانی با رویدادهای زندگی انسانها مواجه شویم، باید توجه داشته باشیم که از دیدگاه علمی چنین ادعاهایی پایه و اساسی ندارند. هیچ ارتباط فیزیکی ویژهای میان این دو سیاره وجود ندارد که بتوانند تأثیر خاصی بر زمین و احوال زمینیان بگذارد. چنین مباحثی در حوزه احکام نجومی جزو موضوعات علمی محسوب نمیشود و در دسته موضوعات شبهعلمی قرار میگیرد. زیرا ادعاهای مطرحشده در این حوزه نه آزمایشپذیر هستند و نه ابطالپذیری تحت هیچ حالتی در موردشان ممکن است.
بنابراین؛ مقارنه زهره و مشتری صرفا یک منظره زیبا در آسمان شب است. از علاقهمندان دعوت میکنیم این پدیده را مشاهده کنند، از آن عکس بگیرند، به زیبایی و مقیاس فاصلههای موجود در منظومه شمسی توجه کنند و از تماشای آسمان شب لذت ببرند.
در نجوم، مقارنه دقیقا به چه معناست؟
در نجوم، زمانی که دو جرم آسمانی از دید ناظر زمینی در کنار یکدیگر دیده شوند، به این وضعیت «مقارنه» گفته میشود. به بیان دقیقتر، هنگامی که فاصله زاویهای دو جرم آسمانی (که معمولا یکی از آنها ماه یا یک سیاره است) از دید ناظر زمینی کمتر از سه درجه باشد، آن وضعیت را مقارنه یا Conjunction مینامیم.
البته این نزدیکی ظاهری به معنای نزدیکی فیزیکی دو جرم نیست. آنچه مشاهده میکنیم صرفا نتیجه موقعیت زمین و زاویه دید ما در فضاست. همانطور که اشاره شد، فاصله مشتری از زمین حدود ۹۰۶ میلیون کیلومتر و فاصله زهره حدود ۱۸۰ میلیون کیلومتر است؛ بنابراین این دو جرم در واقع فاصله بسیار زیادی از یکدیگر دارند.
آیا در زمان وقوع این مقارنه اجرام دیگری نیز در آسمان قابل مشاهده خواهند بود؟
این مقارنه در صورت فلکی جوزا رخ میدهد. هنگامی که زهره و مشتری را در کنار یکدیگر مشاهده میکنیم، در سمت راست آنها نیز میتوان دو ستاره مشهور کاستور و پولوکس را دید.
سیاره عطارد نیز پایینتر از این دو سیاره قرار دارد و در واقع میان افق و مشتری دیده میشود. البته مشاهده عطارد معمولا کار آسانی نیست و به شرایط مناسب رصدی نیاز دارد.
با این حال، در شامگاه بیستوهفتم خرداد و با اضافه شدن هلال ماه به جمع زهره و مشتری، امکان مشاهده آرایش جالب اجتماع ماه و سیارهها در آسمان فراهم میشود. اگر این منظره را از پایین به بالا در نظر بگیریم، عطارد، مشتری، هلال ماه و زهره تقریبا در یک راستا قرار خواهند گرفت.
این آرایش بهخوبی صفحه مداری سیارهها و همچنین ماه را در منظومه شمسی به نمایش میگذارد و میتواند برای علاقهمندان به نجوم منظرهای آموزنده و جذاب باشد.
صف آرایی زهره، هلال ماه، مشتری و عطارد در شامگاه چهارشنبه 27 خرداد در حوالی ساعت 20 تهران، رو به افق مغرب
رویدادی مشابه این مقارنه چه زمانی دوباره رخ خواهد داد؟
رویدادی مشابه آنچه اکنون شاهدش هستیم، بار دیگر در اواخر سال ۱۴۰۷ رخ خواهد داد؛ یعنی حدود دو سال و نیم دیگر.
انتهای پیام/