آیا مدارس هیئتامنایی مسئله مشارکت مردم را حل کرد؟/ تصمیمی بزرگ بر پایه استدلالهایی ناقص و کوچک
حمیدرضا قائمپناه، کارشناس آموزش و پرورش در گفتوگو با خبرنگار آنا با اشاره به ایده اخیر توسعه مشارکتهای مردمی از طریق تشکیل هیئت امنایی در تمام مدارس دولتی کشور، گفت: در مواجهه با این موضوع، مسئله اصلی پیش از هر چیز، فقدان یک جمعبندی پژوهشی و ارزیابی ملی روشن از تجربههای گذشته است. در حالی که قرار است درباره یک نظام گسترده آموزشی تصمیمگیری شود، هنوز نسبت میان این تصمیم و دادههای واقعی، ارزیابیهای مستقل و آثار آن بر مدرسه بهصورت شفاف مشخص نشده است.
وی افزود: پیش از هر تغییر در سطح سیاستگذاری کلان، باید این پرسش پاسخ داده شود که الگوهای گذشته تا چه اندازه در تحقق اهدافی مانند مشارکت مردمی، بهبود عدالت آموزشی و کاهش شکاف میان مدارس موفق بودهاند. گزارشهای موجود نیز در کنار برخی نقاط قوت، به مجموعهای از چالشها از جمله نحوه تأمین منابع، نابرابریهای احتمالی و شکلگیری برخی تمایلات شبهخصوصی در بخشی از مدارس اشاره دارند؛ موضوعی که نیازمند بررسی دقیقتر و مستقلتر است.
قائمپناه ادامه داد: وقتی قرار است درباره آینده بیش از ۱۱۰ هزار مدرسه کشور تصمیمگیری شود، انتظار میرود نتایج مطالعات ملی، ارزیابیهای جامع و گزارشهای عملکرد مدارس هیئتامنایی بهصورت شفاف منتشر شود. در حالی که بخش قابل توجهی از استدلالهای مطرحشده به مطالعات محدود، نمونههای خاص یا برخی تجربیات موفق استناد میکند و تصویر جامعی از نقاط قوت و ضعف این الگو ارائه نمیدهد.
وی با اشاره به نسبت میان تجربههای گذشته و طرحهای جدید گفت: در بررسی اسناد مختلف این حوزه، نکته مهم این است که با یک تغییر ساده یا اصلاح جزئی مواجه نیستیم. مقایسه دو آییننامه قبلی و آییننامه فعلی نشان میدهد که آنچه در قالب «اصلاح» مطرح میشود، در عمل در بسیاری از بخشها بازنویسی گسترده ساختار قبلی است؛ بهگونهای که از منظر حقوقی، شباهت کامل میان نسخههای قبلی و پیشنویس جدید بهسختی قابل پذیرش است و این خود نیازمند تبیین دقیق است.
قائمپناه با بیان اینکه پیش از هر تصمیمی باید به یک پرسش اساسی پاسخ داد، اظهار کرد: آیا مدارس هیئتامنایی در طول سالهای گذشته توانستهاند مسئله مشارکت مردمی را حل کنند؟ آیا توانستهاند عدالت آموزشی را تقویت کنند؟ آیا توانستهاند شکافهای موجود میان مدارس را کاهش دهند؟ پاسخ به این پرسشها نیازمند ارزیابی دقیق و مبتنی بر داده است، نه صرفاً استناد به برخی نمونههای موفق.
وی ادامه داد: حتی اگر بپذیریم تعدادی از مدارس هیئتامنایی عملکرد مطلوبی داشتهاند، نمیتوان این موفقیت را صرفاً به ساختار هیئتامنایی نسبت داد؛ زیرا بسیاری از این مدارس پیش از تبدیل شدن به مدرسه هیئتامنایی نیز از موقعیت جغرافیایی بهتر، امکانات بیشتر، خانوادههای برخوردارتر و سرمایه اجتماعی بالاتری برخوردار بودهاند؛ بنابراین باید سهم واقعی ساختار در این موفقیتها مشخص شود.
قائمپناه با اشاره به نقش معلمان و اولیا در ساختارهای مشارکتی گفت: در الگوهای قبلی، برای معلمان و اولیا جایگاه مشخصی در ساختار تصمیمسازی مدرسه تعریف شده بود. اما در نسخههای جدید، این نقشها بیشتر در قالب گروههای قابل انتخاب یا ظرفیتهای عمومی تعریف شدهاند که از منظر حکمرانی آموزشی نیازمند توضیح است، زیرا بهطور مستقیم با مفهوم مشارکت نهادی در مدرسه مرتبط است.
وی افزود: یکی دیگر از موضوعات مهم، نسبت میان نهادهای مختلف مشارکتی در مدرسه است. در وضعیت فعلی، همپوشانی میان برخی وظایف و مأموریتها در نهادهایی مانند انجمن اولیا و مربیان و ساختارهای پیشنهادی جدید دیده میشود، اما مرز وظایف، نحوه هماهنگی و سازوکار حل تعارض احتمالی هنوز بهصورت روشن تبیین نشده است.
وی با اشاره به سازوکار تشکیل نهادهای مشارکتی گفت: در پیشنویس جدید ترکیب این نهادها در قالب بازهای کلی تعریف شده، اما معیارهای انتخاب، نسبت گروههای مختلف و نحوه تصمیمگیری در شرایط متفاوت بهصورت دقیق روشن نشده است؛ موضوعی که میتواند در اجرا به برداشتهای متفاوت و ناهمگون منجر شود.
قائمپناه در پایان تأکید کرد: مسئله اصلی در این بحث، داوری ارزشی درباره خوب یا بد بودن یک الگو نیست، بلکه روشن شدن نسبت سیاست جدید با تجربههای پیشین و مسئله واقعی نظام آموزشی است. پرسش اساسی این است که آیا با یک تداوم اصلاحی در الگوی مشارکت مدرسه مواجه هستیم یا با تغییر ماهیت آن.
آموزشوپرورش در سالهای اخیر بارها از پیامدهای تصمیمهای شتابزده آسیب دیده است. اگر قرار است الگوی جدیدی به همه مدارس کشور تعمیم داده شود، ابتدا باید متن مصوبات، گزارشهای ارزیابی، مطالعات پشتیبان و نقدهای کارشناسی در معرض دید جامعه علمی، معلمان، مدیران مدارس و سایر ذینفعان قرار گیرد. نظام آموزشی بیش از هر زمان دیگری به تصمیمهای شفاف، مبتنی بر شواهد و حاصل گفتوگوی کارشناسی نیاز دارد.
انتهای پیام/