آیا پاییزی پربارش در راه است؟
بحث درباره احتمال بازگشت ترسالی به ایران، در ماههای اخیر بار دیگر در فضای عمومی و شبکههای اجتماعی داغ شده است؛ موضوعی که همزمان با انتشار برخی پیشبینیهای فصلی هواشناسی، توجه بسیاری را به آینده بارشها در کشور جلب کرده است.
آیا واقعا ایران در آستانه تغییر الگوی اقلیمی و ورود به دورهای پربارش قرار دارد یا آنچه دیده میشود صرفا نوسانات کوتاهمدت جوی است؟
برای یافتن پاسخ به این پرسشها خبرنگار «آناتک» با دکتر جعفر برزگر، رئیس اداره پیش بینی و مخاطرات جوی استان تهران گفتوگویی را به شرح زیر انجام داده است:
برخی در شبکههای اجتماعی از احتمال پاییز پربارش و حتی ورود به دوره ترسالی صحبت میکنند. آیا واقعا نشانههای علمی چنین تغییری دیده میشود؟
پیشبینیهای فصلی بارش، شامل پیشبینیهای سهماهه، ششماهه و یکساله، که بر اساس درصد تغییر از میانگین بلند مدت بارش و دما (آنومالی یا بی هنجاری) انجام میشوند؛ بیانگر احتمال رخداد بارش بیشتر از نرمال در پاییز است، اما این پیش بینیها قطعیت ندارند و برای بازه سه ماهه غالباً با دقت ۴۰ درصد و در بهترین حالت ۶۰ درصد صادر میشوند. این نوع پیش بینی، بر اساس مدلسازیهای نفوذ و گسترش رطوبت اقیانوسها به خشکیها و فرآیندهای دینامیکی صادر میشوند. از طرفی شاخصها دورپیوندی مهم جهان که تاثیر شگرفی بر تغییر رژیم بارش کشور دارند در مدلسازیها لحاظ میگردد. پیش بینی تداوم فعالیت پدیده «النینو» در اقیانوس آرام و حتی تقویت در ماههای آینده و همچنین پیش بینی شاخص اقیانوس اطلس شمالی، نوید بخش انتقال مناسب رطوبت و گذر متناوب امواج بارشی از خاورمیانه و از جمله ایران است؛ بنابراین چندان دور از انتظار نیست که در پائیز و زمستان پیش رو شرایط مطلوب بارش و دریافت بارش نرمال و حتی فراتر از نرمال داشته باشیم.
اما دو نکته مهم وجود دارد یکی اینکه افزایش بارش، در صورت وقوع شامل تمام کشور نمیشود. در واقع بعضی نواحی کشور افزایش بارش از مقدار نرمال، بعضی نواحی بارش در حد نرمال و بعضی هم بارش کمتر از نرمال جذب خواهند کرد که درصد مساحت این نواحی از کل کشور وضعیت سال آبی آینده را تعیین میکند و نکته دوم اینکه بر فرض بسیار دور از انتظار رخداد افزایش بارش در کل کشور، بازهم بحران کمبود آب بخشهای مصرفی مختلف را تهدید میکند چرا که برداشت غیر اصولی و بدون محاسبه از ذخائر آب کشور طی دههای گذشته، میلیاردها متر مکعب از ذخایر آب کشور را نابود کرده است بطوری که دشتهای کشور دچار فرونشستهای وحشتناکی شدهاند؛ که این موضوع علاوه بر درهم شکسته شدن لایهها خاک و آسیبهای ساختاری لایههای سطحی زمین، موجب پایین آمدن قابلیت جذب آب لایههای سطحی و پرشدن حفرهها و منفذهای زیرسطحی شده است. طبعاً این موارد قابلیت جاری شدن روانآب و رخداد سیلهای ناگهانی را افزایش میدهد.
بنابراین تغییر الگوی اقلیمی نداریم و صرفا با نوسانات کوتاه مدت جوی مواجه هستیم؟
تغییر الگوی اقلیمی به معنی تغییر رژیم بارش و تغییر نوسانات کلی دما مورد انتظار نیست و این نوسانات چندماهه را در مقایسه با بازه اقلیمی، میتوان صرفا نوسانات کوتاه مدت در نظر گرفت. گرچه بخشی از تغییرات اقلیمی جهان متشکل از همین نوسانات چندماهه ناشی از تغییر شاخصهای دورپیوندی است. زمانی میتوانیم بگوییم تغییر الگوی اقلیمی و تغییر رژیم بارش اتفاق افتاده است که چندین سال متمادی این موضوع رخ دهد.
تا این لحظه میانگین بارشها در کشور چگونه بوده است، بهویژه در تهران؟ آیا بارندگیها توانسته کمبود منابع آبی را جبران کند؟
پس از گذشت دو سوم از سال آبی ۰۵-۱۴۰۴ و تقریبا در پایان فصل بارش عمده مناطق کشور، طبق آمار مرکز ملی خشکسالی کشور استانهای هرمزگان، خراسان جنوبی، ایلام، بوشهر، آذربایجان غربی، کردستان، کرمانشاه و کرمان در وضعیت ترسالی قرار دارند. استانهای آذربایجان شرقی، خراسان شمالی، گلستان، خراسان رضوی، خوزستان، سیستان وبلوچستان، اردبیل، همدان، فارس، البرز، لرستان و مازندران در وضعیت نرمال یا بارش متوسط قرار دارند و استانهای چهارمحال وبختیاری، اصفهان، کهگیلویه وبویر احمد، یزد، گیلان، قزوین، مرکزی، سمنان، قم و تهران در وضعیت خشکسالی قرار دارند. استانهای تهران، قم، سمنان و مرکزی با حدود ۳۰ درصد کاهش بارش، بدترین وضعیت خشکسالی نسبت به سایر استانها دارند.
بررسی مقدار بارش سالانه تنها از دیدگاه هواشناسی میتواند کمبود بارش یا تامین مقدار بارش یال آبی را نمایان سازد و برای بررسی کمبود منابع آب بایستی حجم پرشده منابع آب، مقدار نیاز مصرف سالانه بخشهای مختلف و مقدار ذخیره غیرقابل مصرف تا سال آینده و ارتباط آنها در نظر گرفته شود؛ که جبران کمبود منابع آب تنها میتواند برای یک سال آبی در استانهای دارای وضعیت ترسالی ممکن شود.
در استانهای دارای خشکسالی که استان تهران دارای بغرنجترین وضعیت است، کمبود منابع آبی به شدت محسوس است در شهرستانهای استان تهران، شمیرانات با کاهش ۲۴۲ میلیمتر از میانگین بلند مدت، تهران با ۱۷۰ میلیمتر و دماوند با ۱۴۲ میلیمتر بیشترین کاهش بارش را دارند؛ بنابراین لازم است صرفهجویی در مصرف آب و اقدامات لازم برای حفظ منابع آب سطحی و زیرزمینی در اولویت قرار گیرد. چرا که تامین این کمبود آب از حوزههای آبریز مناطق و استانهای دیگر میتواند بحران کم آبی و خشکسالی را به استانهای دیگر هم بکشاند. از سوی دیگر، حتی اگر پنج سال پیاپی دوره پربارش و ترسالی را تجربه کنیم، باز هم نمیتوان ادعا کرد که کمبود ذخایر آب زیرزمینی بهطور کامل جبران خواهد شد. در واقع، چند دهه خشکسالی و کاهش قابل ملاحظه منابع آبی با یک سال یا چند ماه بارندگی نرمال یا فراتر از نرمال جبران نخواهد شد.
در صورتی که پاییز پربارشی داشته باشیم، مردم و کشاورزان باید منتظر چه سناریوهایی باشند؟ آیا احتمال افزایش سیلاب و خسارتها وجود دارد؟
برای سال پیش رو وضعیت دوقطبی اقیانوس هند و شاخص اقیانوس اطلس به همراه رخداد ال نینو میتواند افزایش بارش را در پی داشته باشد. البته رخداد یک النینوی بسیار قوی یا «سوپر النینو» که میتواند رطوبت قابلتوجهی را به کشور گسیل دارد هم دور از انتظار نیست. طبعا چنین پدیدهای میتواند افزایش بارش قابل توجه در بعضی از نواحی کشور و افزایش احتمال رخداد سیلاب و بروز خسارت را به دنبال داشته باشد؛ که این موضوع برنامه ریزی دور اندیشانه و تلاش مدیران بالادستی صنعت آب و آبخیزداری کشور را میطلبد که بتوانند عمده آب بارشها را مهار و ذخیره کنند تا جذب زمین و وارد مخازن آب سطحی و زیر سطحی گردد. نه اینکه با جاری شدن در رودخانهها و مسیلهای بزرگ از خاک کشور خارج شده و شوربختانه دوباره به دریاها بریزد.
انتهای پیام/