تئاتر کاربردی در میدان انقلاب فضای گفت‌وگوی بی‌واسطه ایجاد کرد/التیام آلام مردم با روش‌های علمی+ فیلم

به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، میلاد جباری از آن دست هنرمندان یاست که این شب‌ها در میدان انقلاب و شوش ، میدان خراسان و دیگر میادین شهر تلاش کرده فضایی برای گفت‌وگوی بی‌واسطه مردم ایجاد کند، می‌گوید مدیران فرهنگی یا به گفت‌وگو باور ندارند، یا بلد نیستند چنین فضایی را خلق کنند. از نظر او، تئاتر کاربردی می‌تواند گره‌گشای بحران‌هایی باشد که از درمان اعتیاد تا کلاس‌های پیش از ازدواج را شامل می‌شود؛ اما هنوز نه مجوزی دارد، نه متولی مشخصی، و نه جایگاهی در بودجه‌های پرهزینه جشنواره‌ها.

مشروح این گفت‌وگو را در ادامه می‌خوانید: 

لطفا برایمان بگویید آیا تئاتر امروز در جامعه ضرورت دارد؟

صحبت کردن درباره تئاتر در شرایط کنونی شاید برای خیلی هنرمندان مسئله‌ای غیر ضروری به نظر برسد، در وهله نخست به این می‌پردازم که اصلا امروز که جنگ حاکم است تئاتر چه ضرورتی دارد؟ چون جنگ در زندگی روزمره ما نقش آفرینی می‌کند. شاید به زعم خیلی از دوستان، هنرمندان و مدیران تئاتر در این شرایط نابسامان اقتصادی و جنگ چرا «تئاتر»؟

آیا در جنگ‌های مختلف دنیا قبل، حین و پساجنگ تئاتر نقشی داشته است؟

بله، در جنگ‌های مختلف تئاتر نقش آفرینی کرده، اما نه به صورت مرسوم؛ در این شب‌ها در میادین تهران به همت مجموعه های مختلف حوزه هنری، شهرداری و ... نمایش‌هایی روی صحنه می‌رود.

این نمایش‌ها جایشان در میادین شهر تهران چقدر ضروری بوده؟

معتقدم تئاتر به روش مرسوم در جنگ کاربرد ندارد، بی تعارف مثال می‌زنم همین الان شما سری به سالن‌های رسمی شهر تهران بزنید، خلوت هستند، مگراینکه گروه تدبیر خاصی کرده باشد یا مهمانی دعوت شود، چون از ضرورت زندگی مردم خارج شده است، اما واقعیت این است که تئاتر در جنگ یکی از ابزار‌های مهم است.

در جنگ جهانی دوم کشور انگلستان جمعی را برای آموزش مردم برای مقابله با فضای بمباران شکل می‌دهد، تئاتر مرسوم این کار را نمی‌کند، بلکه آنها از شیوه تئاتر آموزشی استفاده کردند. هنرمندانی برنامه ریزی می‌کنند و فضایی برای گفت وگوی مردم ایجاد می‌کنند، اولین موشک که زمین اصابت کرد مردم پراکنده می شوند، حتی خانواده‌ها شاید دور شوند، اولین ضرر این امر این است که ما در زمان جنگ کسی را نداریم که با او گفت‌و‌گو کنیم، اما یکی از کاربردهای تئاتر کاربردی خلاف تئاتر مرسوم، این است که فضای گفت‌و‌گو ایجاد می‌کند. 

من الان نیاز دارم درباره ضرورت‌ها و اتفاقاتی که در جنگ رخداده گفت‌و‌گو کنم. در طول تاریخ هنرمندان زیادی در جنگ‌ها نقش آفرینی کردند،  نمونه‌های زیادی را می‌توانم مثال بزنم «برتولت برشت» یک نمایشنامه‌ای در طول جنگ جهانی دوم به نام «مادر، شجاعت و فرزندانش» آماده کرد، او میخواهد اتفاقی را رقم بزند که پویش و گردش فکری ایجاد کند، تا شجاعت در خانواده‌ها افزایش یابد.

هنرمندان زیادی مثل برشت دردنیا زمان جنگ نقش آفرینی کردند و این ضروری هم هست، چون اگر هنرمند براساس ایدئولوژی خود عمل نکند، چیزی برای عرضه ندارد! تهی می شود، چیزی برای ارائه ندارد. هنرمندی که امروز احساس نکند من باید جایی کاری انجام دهم به نظر من اصلا در ایتم‌های هنرمندی اش چیز‌هایی کم است، چون براساس ایدئولوژی و باور‌ها تولید رخ می دهد.

شهید مطهری می‌گوید که اندیشه‌های انسان‌ها است که عقاید را شکل می دهد و عقاید بازتاب رفتاری دارد، پس انسان در چارچوب اندیشه‌هایش شکل می‌گیرد، در جنگی که ناپلئون راه انداخت دو هنرمند، چون ویکتور هوگو در جبهه پیروز و یک هنرمند دیگر در جبهه شکست خورده آثاری خلق می‌کنند با توجه به رویکرد‌های شخصی و آنچه بدان باور دارند، آنکه در جبهه شکست خورده است عقایدش را می‌گوید که ما درست است که شکست خوردیم، اما تلاشمان را کردیم. پس ضرورت حضور هنرمند اینجا حس می شود البته حضوری که بازتاب درستی در جامعه داشته باشد.

الان چه اتفاقی در عرصه تئاتر کشور ما در حال رخ دادن است؟

بدون تعارف مدیران ما یا اعتقادی به گفت‌و‌گو ندارند یا راهکار درستی برای خلق فضای گفت‌و‌گو ندارند. در این شب‌ها در حوزه هنری به همت امیرحسین شفیعی فضایی در این عرصه خلق کردیم. حتی در رادیو نمایش قبلا من ۹ فصل نمایش‌هایی را گفت‌و‌گو محور جلو بردم، آن ساختار در جنگ می‌تواند نقش معجزه داشته باشد.

ما این شب‌ها در میدان انقلاب وقتی مردم را دور هم جمع می‌کردیم، هنرمندی در میدان به عنوان (بازیگر) شروع به مخالفت با آن چیزی که مردم شعار می‌دادند می‌کرد، مثلا می‌گفت «تا کی جنگ؟» «من بیکارم؟ هفتاد روزه هیچ کاری نکردم یا تعدیل نیرو شدم چرا الان باید بگویم به جنگ ادامه دهیم» و آتش بس نه؟ و جالب است که مردم خودشان با دلیل جواب می‌دادند، پس مردم فضایی برای گفت‌و‌گو در این شب‌ها می‌خواهند.

آقای مدیر فرهنگی که امروز در دستگاه هستی باید بدانی، تئاتر کاربردی می‌تواند فضای گفت وگو را برایت ایجاد کند.

تئاترامروز در دنیا باید مسیری برای گفت‌و‌گو و حل مسئله ایجاد کند. شما الان هر تماشاخانه‌ای در شهر تهران بروید فاخرترین آثار روی صحنه را هم ببینید در نتیجه یک داستانی به شما ارائه می دهد که حاصل فرایندی است که خود کارگردان طی کرده و شما مجبور هستی از آن استفاد کنی.

اما در ساختار تئاتر کاربردی شما فرایند را به مردم می‌سپارید، کارگردان تسهیل‌گر کار است به بازیگر خط دهی می‌کند. مثلا در میدان انقلاب کسی شبهه‌ای مطرح کرد من همان لحظه با یک وکیل تماس گرفتم و مستند جواب شبهه آن فرد را دادم اگر نیاز به روانشناس داشتیم مرتبط می‌شدیم. مثلا در میدان شوش عده‌ای معتاد را شب یلدا جمع کردیم و به گفت‌و‌گو پرداختیم در پایان رییس سازمان خدمات اجتماعی تماس گرفتم و بعد با او درباره معتادان و کارشان صحبت کردم، کمتر از یک ساعت ماشین خدمات اجتماعی آمد و اتفاقات خوبی افتاد این همین فرآورده است.

تئاتر کاربردی آنقدر برای امروز ما ضروری است، نمونه‌های زیادی در دنیا داریم که از تئاتر کاربردی برای درمان، آموزش گری، ایجاد فضای امن فکری و ذهنی استفاده شده است.

خاطرم هست شبی که همزمان هیئت مذاکره در پاکستان مشغول مذاکره بود، در میدان انقلاب بازار شایعه داغ بود، همه آدم‌ها آنجا در شرایط خاص بودند، هیچ کس هم نمی‌توانست آن جماعت را آرام کند، آدم‌های مختلف صحبت کردند، اما نتیجه نداد، اما چرا ما نمی‌توانیم گفت‌و‌گو کنیم؟

ما بستر تئاتر کاربردی را داریم، اما باز تعریفمان از تئاتر همان تئاتر مرسوم است، تا امروز با یک مدیر فرهنگی صحبت می‌کنیم می‌گوید یک نمایشنامه بفرست تا بررسی کنم، امروز ما تئاتری را لازم داریم که گره گشای گفت‌و‌گو، آموزش و کنترل احساسات و عواطف اجتماعی است.

مردمی که امروز احتیاج به گفت‌و‌گو دارند به هیچ وجه نمی‌توانند خود را با یک شعار خالی کنند. مردم ما این شب‌ها پرفورمنس اجرا می‌کنند مثال واضح پلاکارد‌هایی که دست می‌گیرند این شعارها خودش حرف میزند، مردم الان دغدغه دارند که کدام حرفشان را روی پلاکارد بنویسند. من یک خانمی را در این شب‌ها دیدم که نزدیک بیست پلاکارد به هم چسبانده بود و با این پلاکاردها حرف میزد.

ما برای رسیدن به یک ساختاری که بتواند این شیوه را گسترش دهد، باید چه کنیم؟

در این سال‌ها خیلی برای گسترش این اتفاق شخصا تلاش کردم، تمام توانم این بود ماهیانه همه همکارانم را دور هم جمع کنم، کارگاه‌هایی را برگزار کنم، بچه‌ها را ترغیب به نوشتن مقاله در مجله های بین المللی کنم، خط دهی داشته باشم، اما اینکه الان باید چه کنیم مساله است؛ نهاد‌هایی مثل وزارت ارشاد، حوزه هنری سایر نهادهای کلان فرهنگی در حوزه تئاتر به طور خاص، اداره کل هنر‌های نمایشی و .. نیاز به کار دارند باید فعال باشند.

ما الان کانون بازیگران نمایش‌های خیابانی و تئاتر را داریم، اما چیزی به اسم تئاتر کاربردی نداریم! درحالی که ضروری است.

بار‌ها اشاره کردم که در حوزه تئاتر درمانی می‌توانیم درآمدزایی کنیم، بچه‌های تئاتری که امروز در حال فارغ التحصیلی هستند را دراین ساختار به کار بگیریم و جامعه‌ای پویاتر و بانشاط‌‌تر داشته باشیم.

مدیران کنونی تعاریف سنتی خود را از تئاتر دارند و دنبال این هستند که بببینند چطور مبلغ بودجه تئاتر فجر سال آینده را بیشتر از سال قبل کنند تا راحت‌تر جایزه بدهند، هتل بگیرند و شرایط را فراهم کنند؟

دارنده شش جایزه فجر هستم، اما چه اتفاقی برایم افتاده است؟ تئاتراگر امروز نتواند گره از جمهوری اسلامی پساجنگ باز کند، تاثیری ندارد ! من امیدوارم تئاتری که ما امروز از آن صحبت می کنیم روزی آنقدر فراگیر شود که ما بگوییم الان بازیگر تئاتر بیکار نداریم، چون شاخه‌های مختلفی در تئاترداریم و یکی از شاخه هایش تئاتر سنتی است!

من حتی به بهزیستی پیشنهادی برای کلاس‌های پیش از ازدواج دادم، طرحی ارائه کردم تا در مسیر کار‌های آزمایش زوجین فرایندی چند ساعته تعریف کنیم که این جوان‌ها با هم زیست کنند، مثلا ظرف بشورند، لباسی بشورند، غذایی بخورند، چالش‌هایی ایجاد کنیم که اینها با هم بیشتر آشنا شوند ، انتهایش هم این که اخلاق‌های خوب و بد هم را بهتر بشناسند ، این اتفاق در دنیا هم رخ نداده است و این ایده جدید را اولین بار اینجا مطرح می‌کنم.

در نهایت ضرورت تئاتر دردوران جنگ با این شرایط وجود دارد ، قطعا الان بسیاری از عزیزان هم وطن ما احتیاج به گفت‌و‌گو به سبک تراپی و ترمیم آلام دارند، چه آنهایی که مصیبت زده هستند یا اینکه دور از شهر خود بودند یا کارشان به خطر افتاد، همه مردم به نوعی نیاز به التیام دارند و به نظرم تئاترکاربردی در سطح گسترده می‌تواند کمک کننده باشد.

این مردم عاشق ایران هستند چه آنهایی که اعتراضی دارند یا کسانی که شب‌ها در میادین هستند، من جوان‌هایی را این شب‌ها در میدان انقلاب دیدم که اینها شاید به لحاظ ظاهری سنخیتی هم با جمهوری اسلامی نداشته باشند، اما واقعا به ظاهر نیست اینها جزو نفرات اول ثبت نام در جانفدا بودند و وقتی از آنها می‌پرسم همین را می‌گویند که بحث «ایران» است! مردم در هیچ کشوری اینگونه پای خاک و مسئولینشان نایستادند.

فعالیت خودتان دراین مدت چه بود؟

ما اجرای شبانه تئاتر کاربردی در این شب‌ها داشتیم، امیدوارم با کمک دوستان بتوانیم آن را گسترش دهیم. به نظرم اگر مدیران هم پای کار بیایند و جوان‌ها هم تربیت شوند، به مرور جمعی داریم که اینها در جامعه نقش آفرینی موثر خواهند داشت و کار‌هایی بزرگتر از این انجام می دهند.