هورمون شادی ممکن است در شنوایی اختلال ایجاد کند

پژوهش جدیدی که در نشریه Proceedings of the National Academy of Sciences منتشر شده، نشان می‌دهد ناقل عصبی که به طور گسترده برای درمان افسردگی و اضطراب به کار می‌رود؛ یعنی سروتونین ممکن است وضعیت آزاردهنده‌ای موسوم به «وزوز گوش» (tinnitus) را تشدید کند.

وزوز گوش باعث ایجاد صدای مداوم زنگ یا وزوز در گوش می‌شود. برای برخی افراد این وضعیت تنها یک مزاحمت جزئی است؛ اما برای دیگران می‌تواند به ناراحتی شدید و اضطراب منجر شود. این اختلال در سراسر جهان شایع است و تا ۱۴ درصد از جمعیت را تحت تاثیر قرار می‌دهد که بسیاری از موارد آن شدید تلقی می‌شود.

همانطور که در ادامه گزارش «سای‌تک‌دیلی» (SciTechDaily) آمده است دانشمندان در دانشگاه علوم و بهداشت اورگن و دانشگاه آنهویی چین با استفاده از مدل موش، اثرات سروتونین در مغز را بررسی کردند. آنها دریافتند که سطوح بالاتر سروتونین با نشانه‌های رفتاری قوی‌تر مرتبط با وزوز گوش همراه است.

لارنس تراسل، نویسنده ارشد این پژوهش می‌گوید که این نتایج می‌تواند برای میلیون‌ها نفر مبتلا به این اختلال اهمیت داشته باشد.

او می‌افزاید: «افراد مبتلا به وزوز گوش باید با پزشک معالج خود همکاری کنند تا به ترکیب دارویی دست یابند که میان کاهش علائم روانی؛ مانند افسردگی و اضطراب و به حداقل رساندن شدت وزوز گوش، تعادل برقرار کند. این پژوهش بر اهمیت این مسئله تاکید می‌کند که پزشکان باید گزارش بیماران درباره افزایش وزوز گوش ناشی از مصرف دارو را جدی گرفته و تایید کنند».

دارو‌های ضدافسردگی و اثرات شنوایی

دارو‌های بررسی‌شده شامل مهارکننده‌های انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs) هستند؛ گروهی رایج از دارو‌های ضدافسردگی که با افزایش سطح سروتونین در مغز، برای درمان افسردگی و اضطراب از نوع متوسط تا شدید به‌کار می‌روند.

«ژِنگ-چوان تانگ»، از نویسندگان این پژوهش، می‌گوید: «مدت‌ها تصور می‌کردیم سروتونین در بروز وزوز گوش نقش دارد؛ اما دقیقا نمی‌دانستیم چگونه. اکنون با استفاده از مدل‌های حیوانیِ موش، یک مسیر عصبیِ مشخص در مغز را شناسایی کرده‌ایم که با سروتونین مرتبط است و مستقیما به سامانه شنوایی متصل می‌شود و دریافتیم که فعال شدن این مدار می‌تواند اثراتی مشابه وزوز گوش ایجاد کند. هنگامی که این مدار را غیرفعال کردیم، شدت علائم به‌طور قابل‌رتوجهی کاهش یافت».

او می‌افزاید: «این یافته‌ها تصویر بسیار روشن‌تری از آنچه در مغز رخ می‌دهد ارائه می‌کند و مسیر‌های جدیدی برای درمان پیشنهاد می‌کند».

«تعادلی ظریف»

این پژوهش بر مطالعات پیشین منتشرشده در سال ۲۰۱۷ استوار است و جزئیات تازه‌ای درباره چگونگی شکل‌گیری وزوز گوش ارائه می‌کند.

پژوهشگران از روش «اپتوژنتیک» استفاده کردند؛ فناوری که با بهره‌گیری از فیبر‌های نوری، امکان تابش نور به درون مغز را فراهم می‌سازد تا بتوان با دقت بالا نورون‌های تولیدکننده سروتونین را فعال کرد. سپس پاسخ‌های موش‌ها با استفاده از آزمون شنوایی تغییر‌یافته مخصوص اندازه‌گیری شد.

تراسل توضیح می‌دهد: «وقتی این نورون‌های سروتونرژیک را تحریک می‌کنیم، مشاهده می‌کنیم فعالیت در ناحیه شنوایی مغز افزایش می‌یابد. همچنین موش‌ها رفتاری از خود نشان می‌دهند گویی صدای وزوز را می‌شنوند؛ به‌عبارت دیگر، علائمی ایجاد می‌شود که انتظار داریم انسان‌ها آن را به صورت وزوز گوش تجربه کنند».

این یافته‌ها با گزارش‌های شماری از بیماران مطابقت دارد که اظهار می‌کنند هنگام مصرف دارو‌های افزایش‌دهنده سروتونین — از جمله SSRI‌ها — شدت وزوز گوش آنها بیشتر می‌شود.

تراسل می‌گوید: «پژوهش ما نشان‌دهنده وجود یک تعادل ظریف است. ممکن است بتوان دارو‌هایی طراحی کرد که به صورت اختصاصی بر سلول‌ها یا نواحی خاصی از مغز اثر بگذارند و افزایش سروتونین را تنها در برخی نواحی ایجاد کنند، نه در همه بخش‌ها. به این ترتیب می‌توان اثرات مفید و اساسی دارو‌های ضدافسردگی را از اثرات بالقوه زیان‌بار آنها بر سامانه شنوایی جدا کرد».

با سروتونین بیشتر آشنا شویم

سروتونین، یا ۵‑هیدروکسی‌تریپتامین (۵‑HT)، یک ماده شیمیایی است که به عنوان ناقل عصبی عمل می‌کند؛ یعنی پیام‌ها را بین سلول‌های عصبی در مغز و در سراسر بدن جابه‌جا می‌کند. این ماده در تنظیم رفتار، خلق‌وخو، حافظه و عملکرد طبیعی دستگاه گوارش (از جمله هضم و حرکات روده) نقش دارد.

راه‌های طبیعی و غیردارویی برای افزایش سطح سروتونین

همانطور که در سایت مدرسه پزشکی هاروارد آمده است امکان افزایش سطوح سروتونین بدون مصرف دارو وجود دارد. یک راه طبیعی برای افزایش سروتونین ورزش کردن است. هنگامی که رکاب می‌زنید یا وزنه بلند می‌کنید، بدن شما تریپتوفان بیشتری آزاد می‌کند؛ همان اسید آمینه‌ای که مغز شما برای ساخت سروتونین از آن استفاده می‌کند. این افزایش سروتونین (به همراه سایر اندورفین‌ها و انتقال‌دهنده‌های عصبی دیگر) توضیح می‌دهد که چرا بسیاری از افراد پس از یک تمرین شدید، آن احساس سرخوشی معروف به «نشئگی دونده» را تجربه می‌کنند.

قرار گرفتن در معرض نور خورشید یا نور مصنوعیِ روشن که برای تقلید از نور طبیعی طراحی شده، یکی از راه‌های افزایش طبیعی سطح سروتونین در بدن است. این روش که به آن نوردرمانی گفته می‌شود، یکی از درمان‌های اصلی برای اختلال عاطفی فصلی (SAD) یا همان افسردگی زمستانی است؛ حالتی که معمولا با کاهش سطح سروتونین در ماه‌های سرد سال بروز می‌کند.

دریافت سروتونین اضافی از طریق غذا کمی پیچیده‌تر است. غذا‌های پروتئینی مثل بوقلمون سرشار از تریپتوفان هستند؛ اما بدن ما این ماده را به طور کامل و مؤثر به سروتونین تبدیل نمی‌کند. همچنین وقتی بوقلمون را همراه با سایر غذا‌های پرپروتئین می‌خوریم، ترکیبات پروتئینی در خون با تریپتوفان رقابت می‌کنند تا وارد مغز شوند. نتیجه این رقابت آن است که تریپتوفان کمتری به مغز می‌رسد و در نتیجه سروتونین کمتر تولید می‌شود.

یک راه برای احتمالا وارد کردن تریپتوفان بیشتر به مغز، دریافت آن از منابع کربوهیدرات پیچیده؛ مانند سبزیجات، میوه‌ها، حبوبات و غلات کامل است. هنگامی که این کربوهیدرات‌ها را مصرف می‌کنید، بدن شما انسولین تولید می‌کند که به عضلات شما کمک می‌کند اسید‌های آمینه بیشتری را جذب کنند و به تریپتوفان شانس بهتری برای رسیدن به مغز می‌دهد.