راه مقابله با شبهات رسانه‌ای امروز، بازگشت به منطق امام رضا(ع) است

حجت‌الاسلام امیرعلی حسنلو استاد حوزه در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری آنا با استناد به آیه «ادْعُ إِلَى سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُم بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ» بیان داشت: مناظره یکی از کهن‌ترین و مؤثرترین روش‌های انتقال حقیقت، اصلاح افکار و پویایی تفکر اسلامی است. 

وی افزود: اسلام بیش از هر دین دیگری بر گفت‌وگوی منطقی برای آشکار ساختن حقایق و هدایت مردم تأکید کرده است و پیامبر اکرم (ص) و ائمه اطهار (ع) همواره از این روش برای روشنگری و مبارزه با انحرافات فکری بهره برده‌اند.

امام رضا (ع)؛ پیشگام گفت‌وگوی بین‌ادیانی

حجت‌الاسلام حسنلو با اشاره به نقش برجسته امام رضا (ع) در عرصه علم و گفت‌و‌گو ابراز داشت: امام رضا (ع) را می‌توان پرچم‌دار مناظره‌های عالمانه در جهان اسلام دانست. حضور ایشان در مناظرات متعدد با سران ادیان در دربار مأمون نشان داد که ادیان مختلف دارای مشترکات معرفتی فراوانی هستند و بر پایه همین مشترکات می‌توان باب گفت‌و‌گو را گشود و حق را از باطل بازشناخت.

وی ادامه داد: آغاز نظام‌مند گفت‌وگوی ادیان به دوران پیامبر اکرم (ص) و واقعه مباهله بازمی‌گردد؛ جایی که پس از مناظره با رهبران مسیحیت، به دلیل لجاجت آنان، فرمان مباهله صادر شد. پس از این واقعه، یهودیان و دیگر اقلیت‌های دینی نیز پرسش‌های خود را نزد پیامبر (ص) مطرح می‌کردند و مناظره‌ها ادامه یافت. این رویه در دوره خلفای پس از پیامبر نیز استمرار داشت.

روش امام رضا (ع): گفت‌و‌گو بر پایه مشترکات و عقلانیت

این استاد حوزه با اشاره به شیوه مناظره امام رضا (ع) اظهار داشت: اصل بنیادین در مناظره این است که گفت‌و‌گو باید بر محور مشترکات شکل بگیرد. امام رضا (ع) نیز دقیقاً همین مسیر را دنبال کردند؛ یعنی از زاویه دید فکری طرف مقابل وارد بحث می‌شدند و بدون تحمیل، با استدلال عقلانی به تبیین حقایق می‌پرداختند.

وی گفت: امام رضا (ع) پیش‌فرضی مبنی بر حقانیت پذیرفته‌شده اسلام را بر مخاطب تحمیل نمی‌کردند، بلکه با منطقی روشن و تکیه بر مبانی مشترک، حقیقت را آشکار می‌ساختند. هدف ایشان در مناظرات برتری‌جویی نبود، بلکه روشن کردن راه هدایت و دفع شبهات بود.

ناکامی طرح سیاسی مأمون با حضور امام رضا (ع)

حجت‌الاسلام حسنلو با اشاره به اهداف سیاسی مأمون از برگزاری مناظرات تصریح کرد: مأمون و اطرافیانش می‌خواستند با ایجاد فضای بحث اعتقادی، ذهن جامعه را از مسائل اصلی منحرف کنند تا خود راحت‌تر به اهدافشان برسند. اما امام رضا (ع) با حضور هوشمندانه و بهره‌گیری از احاطه کامل بر معارف اسلامی و آشنایی دقیق با باور‌های سایر ادیان، مسیر مناظرات را تغییر دادند. منتها نتیجه مناظرات برخلاف خواست مأمون، به تقویت علمی علما و رشد فکری جامعه انجامید.

وی افزود: پیش از مناظرات، بسیاری از مردم توان تحلیل عقلی شبهات را نداشتند؛ اما روش امام رضا (ع) تفکر ضابطه‌مند و عقلانی را در جامعه تقویت کرد و معیاری روشن برای تشخیص حق و باطل به دست داد. این تحول به نفع اسلام تمام شد و نقشه مأمون را خنثی کرد.

کاربرد روش امام رضا (ع) در مواجهه با شبهات امروز

این کارشناس تاریخ اسلام با اشاره به وضعیت امروز جامعه خاطرنشان کرد: امروز رسانه‌های وابسته به جریان‌های مختلف، شبهات و تردید‌های فراوانی در ذهن مردم ایجاد می‌کنند. برای مواجهه با این موج، نیازمند همان روش امام رضا (ع) هستیم؛ یعنی گفت‌وگوی منطقی، استدلال عقلانی و کنار گذاشتن تعصب.

وی ادامه داد: با این رویکرد می‌توان معیار‌های تفکر صحیح را در جامعه امروز گسترش داد و از لغزش در برابر شبهات جلوگیری کرد.

احاطه علمی امام رضا (ع)؛ ترکیبی از علم لدنی و آگاهی اجتماعی

حجت‌الاسلام حسنلو در توضیح گستره علمی امام رضا (ع) بیان داشت: امام از یک‌سو دارای علم لدنی است و بر حقایق عالم احاطه دارد، و از سوی دیگر به‌عنوان انسان کامل، معیار‌های درست تفکر و شیوه صحیح هدایتگری را به‌خوبی در اختیار دارد. آگاهی ایشان از فرهنگ‌ها و اندیشه‌های جهان آن روز، نقش مهمی در موفقیت مناظراتشان ایفا می‌کرد.

وی گفت: پاسخ‌ها و روش‌های امام رضا (ع) می‌تواند در دوران معاصر نیز الگوی ارزشمندی برای عالمان و اندیشمندان باشد. همچنین احیای سنت مناظره سالم از نیاز‌های جدی امروز جهان اسلام است. گفت‌وگوی درست، فاصله‌ها را کاهش می‌دهد و زمینه شناخت بهتر مذاهب و رفع سوء‌تفاهم‌ها را فراهم می‌کند. هرچه این سنت بیشتر زنده شود، وحدت و یکپارچگی در جامعه اسلامی تقویت خواهد شد.

انتهای پیام/