هواوی چگونه از شرکتی کپی کار به یک غول فناوری تبدیل شد؟

تصور کنید شرکتی در لحظه تولد، ۲۱۰ هزار دلار بدهی دارد، نه کارخانه‌ای دارد و نه دانش فنی. ۳۳ سال بعد، همان شرکت ورشکست نشده و از بزرگ‌ترین ابرقدرت جهان دستور تحریم می‌گیرد و... زنده می‌ماند. این خلاصه‌ای از حماسه‌ «هواوی» است؛ شرکتی که نامش در چینی یعنی «عمل چین».
این گزارش شما را به سفری در زمان می‌برد؛ از یک آپارتمان کوچک در شنزن تا قلب جنگ فناوری با آمریکا.

از ته یک بحران تا اولین پیروزی؛ روایتی که کمتر شنیده‌اید

سال ۱۹۸۷، «رن ژنگ فی» مدیر ۴۳ ساله‌ای که تازه شغلش را از دست داده، با ۲۱۰۰ دلار سرمایه و باری از بدهی‌های سنگین، شرکت هواوی را در یک آپارتمان اجاره‌ای در شنزن تأسیس می‌کند. بیشتر هم‌دوره‌ای هایش به دنبال واردات لوازم آرایشی و الکترونیکی مصرفی بودند، اما رن مسیر دیگری رفت: سوئیچ‌های تلفن. (منبع: کتاب The Huawei Story نوشته Tian Tao). هواوی در ابتدا فقط نماینده فروش سوئیچ‌های ساده از شرکت «هارمونیک» چین بود. اما رن ژنگ فی خیلی زود فهمید ماندن در جایگاه واردکننده، یعنی همیشه عقب ماندن. پس تمام سود اندکش را در سال ۱۹۹۰ به «توسعه محصول داخلی» اختصاص داد.

اولین محصول جدی هواوی، سوئیچ «C&C۰۸» بود. این سوئیچ که در سال ۱۹۹۳ روانه بازار شد، موفق شد قیمت تجهیزات مخابراتی را در چین تا ۷۰ درصد کاهش دهد. ناگفته نماند که همان سال‌ها، بسیاری از شرکت‌های ایرانی نیز به دلیل تحریم‌های غرب، به فکر خرید از شرکت‌های چینی افتادند و هواوی اولین مشتریان خارجی خود را در بازار‌هایی پیدا کرد که غرب از آنها غافل بود.

وقتی هواوی از قواعد بازی جلو زد

هواوی از سال ۲۰۰۰ به بعد دیگر  یک تولیدکننده محلی نبود. این شرکت با سرمایه‌گذاری گسترده در تحقیق و توسعه (R&D)، چیزی که حتی امروز هم ۲۰ درصد درآمدش را می‌بلعد، وارد فناوری «۴G» و بعد «۵G» شد. طبق گزارش موسسه ETSI اروپا در سال ۲۰۲۳، هواوی با بیش از ۱۴ درصد از پتنت‌های ضروری ۵G، رتبه اول جهان را دارد؛ بالاتر از کوالکام و سامسونگ. اما نقطه عطف اصلی، سال ۲۰۱۹ بود. دولت آمریکا رسماً هواوی را در «فهرست موجودیت‌های تحریمی» (Entity List) قرار داد.

گوگل اجازه نصب سرویس‌های موبایل خود را از هواوی گرفت، TSMC تراشه‌سازی را متوقف کرد، و حتی شرکت‌های اروپایی هم از همکاری کنار کشیدند. تحلیلگران پیش‌بینی کردند هواوی ظرف یک سال از بین می‌رود. اما اتفاقی که افتاد، هیجان‌انگیزترین نمونه «نوآوری تهاجمی» در تاریخ فناوری بود، هواوی سیستم عامل اختصاصی «هارمونی‌اواس» (HarmonyOS) را رونمایی کرد. 

این سیستم جایگزین اندروید شد و یک سکوی یکپارچه برای موبایل، خودرو، تلویزیون و اینترنت اشیا است. (منبع: GSMA Intelligence، گزارش ۲۰۲۴). به موازات این، هواوی «نقشه راه نیمه‌هادی‌های مستقل» را آغاز کرد. نتیجه؟ تراشه بومی KIRIN ۹۰۰۰ S که با وجود محدودیت‌های شدید تولید، قابلیت‌های یک تراشه ۷ نانومتری را نشان می‌داد. نشریه «تکنولوژی ریویو» این اتفاق را «راه رفتن روی سیم در گرانش صفر» توصیف کرد.

گذر از طوفان؛ فروش‌های تاریخی و بازگشت به خط مقدم

برای درک جثه هواوی، نگاهی به برخی مشتریان بزرگش بیندازید. هواوی نه تنها در چین بلکه زیرساخت شبکه ملی روسیه، ۵G عربستان، اپراتور‌های موبایل برزیل و آفریقای جنوبی را می‌سازد. طبق گزارش «دویچه وله» در اوت ۲۰۲۵، بیش از ۳۰ کشور جهان هیچ تجهیزات ۵G غیرهواوی استفاده نمی‌کنند. حالا سراغ مهمترین بخش: آمار فروش. هواوی یک شرکت سهامی خاص است و همه آمار‌ها را منتشر نمی‌کند، اما گزارش مالی فاش شده به مجله فوربز نشان می‌دهد: سال ۲۰۲۵ فروش معادل ۱۴۲ میلیارد دلار (رشد ۱۸ درصدی نسبت به سال قبل)، و سال ۲۰۲۶ (تخمین بر اساس سه فصل اول) بیش از ۱۶۲ میلیارد دلار. برای درک بهتر، روند ۵ سال اخیر را مقایسه می‌کنیم: ۲۰۲۱ (اوج تحریم) حدود ۹۹ میلیارد دلار، ۲۰۲۲ برابر ۹۲ میلیارد دلار (پایین‌ترین سطح)، ۲۰۲۳ برابر ۱۰۲ میلیارد دلار (آغاز برگشت)، ۲۰۲۴ برابر ۱۲۰ میلیارد دلار، ۲۰۲۵ برابر ۱۴۲ میلیارد دلار و پیش‌بینی ۲۰۲۶ حدود ۱۶۷ میلیارد دلار است.

طبق گزارش بلومبرگ، ارزش فعلی هواوی به عنوان یک شرکت خصوصی حدود ۶۴۰ میلیارد دلار تخمین زده می‌شود، در حالی که ارزش آن قبل از تحریم‌های ترامپ (۲۰۱۸) حدود ۴۰۰ میلیارد دلار بود. یعنی نه تنها افت نکرد، بلکه ۶۰ درصد رشد کرد. این سوال پیش می‌آید: آیا این رشد طبیعی بوده؟ کارشناسان می‌گویند: «نه، اصلاً طبیعی نیست که شرکتی تحت شدیدترین تحریم‌های تاریخ فناوری، نه فقط زنده بماند، بلکه درآمدش را دو برابر کند.» بلومبرگ این رشد را «معجزه دیرپایی صنعتی» نامیده است.

خودروهای هوشمند و هوش مصنوعی عرصه‌های جدید برای هواوی

امروز دیگر هواوی فقط یک برند موبایل یا آنتن نیست. این شرکت وارد شاخه‌هایی شده که حتی ۱۰ سال پیش تصورش را نمی‌کردیم. اول خودرو‌های برقی هوشمند: سیستم عامل HarmonyOS for Car روی خودرو‌های آتو (AITO) و چانگان نصب می‌شود. هواوی موتور و نرم‌افزار می‌فروشد، نه بدنه. دوم ابر کامپیوتر‌های بومی (Cloud Computing): هواوی کلاود با ۱۴ درصد سهم بازار چین، رقیب مستقیم علی بابا و تنسنت است. سوم نیمه‌هادی‌ها و تجهیزات پزشکی: تراشه‌های تصویربرداری هواوی در اسکنر‌های پزشکی داخل بیمارستان‌های آلمان و فرانسه استفاده می‌شود. چشم‌انداز آینده: هواوی رسماً اعلام کرده تا سال ۲۰۲۸، ۶۰ درصد درآمدش از بخش‌های غیر از موبایل (یعنی خودرو، هوش مصنوعی و انرژی) خواهد بود. برنامه جاه‌طلبانه «طرح کلی ۱۰.۰» به معنای سرمایه‌گذاری ۱۰۰ میلیارد دلاری در فناوری‌های کوانتومی و مواد جدید تا ۲۰۳۰ است.

مسیری که هواوی رفته می‌تواند برای ایران هم الهام‌بخش باشد، یک شرکت این امکان را دارد که زیر شدیدترین فشار‌ها وابسته نماند و فناوری‌های بومی خود را به حدی برساند که جهان به آن نیاز پیدا کند. هواوی ثابت کرد که «مسیر درست»، مسیر حذف هرگونه وابستگی به بیگانگان است، البته برخی مجموعه‌های فناوری ایرانی هم همین مسیر را در پیش گرفته‌اند.