دانشگاه؛ سنگر تابآوری در جنگ اقتصادی/حقوقی؛ ساختار علمی را به سمت مسئلهمحوری و پاسخگویی به نیازهای زمانه بردهایم
خبرگزاری آنا ـ حسین بوذری؛ در گذر از بحرانهای پیچیده منطقهای، اقتصاد نهتنها بهعنوان یک متغیر پیرو، بلکه به مثابه ستون اصلیِ استراتژیهای کلان، نقشآفرینی میکند. از مدیریت گلوگاههای راهبردی انرژی در خلیج فارس تا ضرورت بازآرایی نظام حقوقی مبادلات بینالمللی، هریک از این مؤلفهها تصویری نوین از قدرت و تابآوری را ترسیم میکنند.
آیا اقتصادِ دوران جنگ میتواند نقطه عطفی برای تغییر نظم ناعادلانه حاکم بر منابع جهانی باشد؟ همزمان با تحولات اخیر در منطقه، بحث بر سر اقتدارِ مدیریتِ انرژی و جایگاه ایران در معادلات آینده منطقه بیش از هر زمان دیگری داغ است.
از سویی دانشگاه در بزنگاههای تاریخی، نه بهعنوان یک نهاد، بلکه دیدهبان و راهبرِ جوامع در مواجهه با چالشهای کلان است. امروز که کشور درگیر مقتضیات جنگ و مقاومت است، پرسش اساسی این است که سهمِ آکادمی در کاهشِ آسیبهای اقتصادی و تدوین راهکارهای حقوقی برای حراست از منافع ملی چیست؟
در گفتوگوی تفصیلی با پیام نجفی رئیس دانشگاه آزاد اسلامی استان اصفهان درباره ضرورتِ شکلگیریِ یک الگوی علمی برای «اقتصاد بعد از دوران جنگ» گفتوگو کردهایم؛ بحثی که از لزومِ مدیریتِ هوشمندانه تنگه هرمز آغاز شده و به ارائه نسخههای عملیاتی برای تابآوری کسبوکارها در کلاسهای درس ختم میشود.
گفت و گفت آنا با نجفی در پی میآید:
تنگه هرمز؛ گلوگاه دشمن، کابوس آمریکا، و فرصت ایران
آنا: با توجه به آتشبس و توقف دو هفتهای جنگ تحمیلی دشمن برای مذاکره، چگونه میتوان جنبههای اقتصادی این جنگ را تحلیل کرد و نقش سیاستهای اقتصادی مسئولان در مدیریت این چالشها را چگونه ارزیابی می کنید؟
نجفی: اقتصاد در بطن این تحولات قرار دارد. به نظر میرسد با درایت مسئولان مدیریت هوشمندانه گلوگاه کلیدی تنگه هرمز که ظرفیت حیاتی برای استفاده طرفهای درگیر است، توانسته تأثیر قابل توجهی بر دشمن وارد کند و عملاً بحران اقتصادی قابل ملاحظهای را برای آمریکا پدید آورد.
متأسفانه، سالهاست که کشورهای منطقه خلیج فارس در وضعیتی از وابستگی به آمریکا قرار گرفتهاند و تمامی ظرفیتها و منابع مالی خود را در اختیار این کشور قرار دادهاند. شاهد بودهایم که در سالهای اخیر، با رویکردی که میتوان آن را بیشرمانه توصیف کرد، آمریکا درآمدهای کشورهای اسلامی را در اختیار گرفته و منابع آنها را در اختیار شرکتهای آمریکایی قرار داده است؛ درآمدهایی که صرف سرمایهگذاری، اهدای منابع و خرید تسلیحات میشود تا قدرت نظامی این کشورها افزایش یابد و در واقع به آمریکا باج داده شود.
با ورود آمریکا به جنگ تحمیلی علیه ایران اسلامی، بسیاری از این سرمایهگذاریها و خرید تسلیحات عملاً زیر سؤال رفت و مشخص شد که این داراییها چقدر بیارزش بودهاند؛ چراکه حتی قادر به تأمین امنیت خود نیستند، چه رسد به دفاع از کشورهای منطقه. آمریکا تنها به دنبال بهرهبرداری از منابع منطقه و حفظ منافع اقتصادی خود است، نه دفاع از متحدانش.
آنا: تنگه هرمز بهعنوان یکی از حساسترین نقاط انتقال انرژی در جهان شناخته میشود. با توجه به تحولات اخیر، چه چشماندازی برای مدیریت و بهرهبرداری از این گذرگاه راهبردی متصور هستید؟
نجفی: منطقه خاورمیانه که روزانه حدود ۲۰ درصد از انرژی جهان از آن تأمین میشود، یک نقطه کلیدی و بسیار حساس است که تا پیش از این، عمدتاً در اختیار آمریکا و رژیم صهیونیستی بوده است. این تحولات فرصتی مغتنم فراهم آورده تا به این وضعیت پایان دهیم، حضور آمریکا را از منطقه خاتمه بخشیم، اقتدار منطقهای را به کشورهای خود منطقه بازگردانیم و جلوی جولان رژیم غاصب و کودککُش صهیونیستی را بگیریم.
مدیریت تنگه هرمز که حق مسلم ایران محسوب میشود و در آبهای سرزمینی و منطقه تحت حاکمیت ایران قرار دارد، میتواند در بلندمدت بر سیاستهای اقتصادی جهانی، مدیریت انرژی جهان و کنترل سوءاستفادههای آمریکا از منطقه تأثیرگذار باشد. ضروری است که ابعاد اقتصادی این موضوع به دقت تحلیل و یک نظام حقوقی کلان برای مدیریت تنگهٔ هرمز تدوین شود که حقوق مردم منطقه و بهویژه مردم ایران را تأمین کند.
آنا: در شرایط فعلی، شکسته شدن انحصار مبادلات انرژی با دلار و حرکت به سمت ارزهای دیگر تا چه حد میتواند در تغییر معادلات اقتصادی منطقه و جهان مؤثر باشد؟
نجفی: شکستن انحصار مبادلات انرژی با دلار و حرکت به سمت ارزهای جایگزین، گامی اساسی و ضروری است. این امر به نفع کشورهایی است که کمتر تحت تأثیر سیاستهای استعماری قرار میگیرند.
این رویکرد میتواند شروعی برای ایجاد یک نظام اقتصادی منطقهای و جهانی عادلانهتر باشد. تمرکز بر مدیریت بهینه نظام حقوقی تنگهٔ هرمز و همچنین درآمدهای اقتصادی که میتواند برای توسعه منطقه به ارمغان بیاورد، در کنار شکستن انحصار دلاری در مبادلات انرژی، گامهای مهمی در جهت استقلال اقتصادی منطقه محسوب میشوند.
آنا: برخی کشورهای منطقه، با وجود قرار دادن آسمان و زیرساختهای خود در اختیار دشمن، اکنون برای تأمین انرژی خود به ایران روی آوردهاند. این پدیده چه پیامی برای آینده همکاریهای منطقهای دارد؟
نجفی: این وضعیت نشاندهنده تغییر در موازنه قدرت و واقعیتهای جدید منطقه است. حتی کشورهایی مانند عربستان، امارات و بحرین که آسمان و زمین خود را در اختیار دشمن قرار دادهاند، اکنون در تأمین مبادلات نفتی خود با محدودیتهایی مواجه شده و به مشتری نفت ایران تبدیل شدهاند. این در حالی است که ایران، با وجود تحریمهای ظالمانه، هم کنترل تنگه هرمز را در اختیار دارد و هم میتواند از طریق فروش نفت، سود قابل توجهی کسب کند. این واقعیت نشان میدهد که مقاومت و درایت در مدیریت منابع میتواند بر تمامی فشارهای خارجی غلبه کند و حتی کشورهای دیگر را به همکاری سوق دهد.
این روند میتواند به کشورهای منطقه کمک کند تا انحصار آمریکا و تحریمهای آن را شکسته و به سمت استقلال اقتصادی حرکت کنند.
آغاز تغییر در مبادلات انرژی از دلار به سمت سایر ارزها
آنا: در نهایت، در پرتو این تحولات، چه راهکارهای عملی و بلندمدتی را برای تثبیت اقتدار منطقهای و توسعه اقتصادی پایدار پیشنهاد میکنید؟
نجفی: ادامه این روند و حرکت برای حفظ و مدیریت تنگه هرمز، که حق مسلم ایران است، میتواند در بلندمدت بر سیاستهای اقتصادی، مدیریت انرژی جهان و کنترل سوءاستفادههای آمریکا از منابع منطقه تأثیرگذار باشد.
لازم است ابعاد اقتصادی جنگ و پیامدهای آن بهطور دقیق تحلیل شود و یک نظام حقوقی کلان برای مدیریت تنگه هرمز، منطبق با حقوق مردم منطقه و کشورمان ایران، تدوین شود.
این امر به ما امکان میدهد تا از حقوق مسلم خود در منطقه بهرهمند شویم و مدیریت انرژی را متناسب با همکاریها و مبادلات کشورها تنظیم کنیم و این فرصت طلایی، قطعاً تأثیر عمیقی بر اقتصاد آمریکا خواهد گذاشت و مانع رشد اقتصادی آن خواهد شد.
مهمترین گام، آغاز تغییر در مبادلات انرژی از دلار به سمت ارزهایی با نگاه استعماری کمتر است. تمرکز بر مدیریت بهینهٔ نظام حقوقی هرمز، بهرهبرداری اقتصادی از آن و شکستن انحصار مبادله انرژی با دلار، مسیر روشنی را برای توسعه و استقلال منطقه فراهم خواهد کرد.
به اعتقاد من، با شکسته شدن تدریجی تحریمها و بهبود نسبی شرایط، امکان اصلاح مسیرهای اقتصادی و کاهش فشارها فراهم میشود. در چنین چارچوبی، این ظرفیت وجود دارد که به تدریج تابوی انحصاری بودن کنترل منابع انرژی و درآمدهای حاصل از آن که در عمل به برخی بازیگران بیرونی نسبت داده میشود تحت تأثیر تغییرات واقعی در معادلات جهانی قرار بگیرد و امکان متنوعسازی مسیرها و تصمیمهای اقتصادی بیشتر شود.
آنا: اشاره کردید که کشورهای منطقه که وابستگی هویتی به آمریکا دارند با کاهش توان آن بازیگر ممکن است با چالش روبهرو شوند؟
نجفی: بله. منظور این است که وقتی قدرت و نفوذ یک بازیگر کلیدی تضعیف میشود، کشورهایی که بخش مهمی از ظرفیت سیاست داخلی و موازنههای اقتصادی و امنیتی خود را به آن وابسته کردهاند، معمولاً با افت توان عملیاتی مواجه میشوند.
در چنین شرایطی، معادلات منطقهای به سمت واقعیتهای جدید حرکت میکند و کشورها ناگزیر میشوند در ساختارهای همکاری و مدیریت منطقهای، نقش بازیگران مؤثر را جدیتر بپذیرند. به بیان روشنتر، اتکا به یک الگوی ثابتِ بیرونی با تغییرات قدرت، پایدار نمیماند و کشورها باید گزینههای واقعبینانهتر را در دستور کار قرار دهند.
آنا: در پایان جنگ تحمیلی دشمنان، تصور میکنید چه نوع بازتعریفی در نوع نگاه کشورها به ایران شکل میگیرد؟
نجفی: اگر کشوری بتواند با اتکا به توان داخلی و مدیریت بحران، از مرحله دشوار با سربلندی عبور کند، طبیعی است که بازیگران منطقهای و بینالمللی نگاه متفاوتتری به توانمندیهای آن کشور پیدا کنند.
در نتیجه، در سطح عملی، کشورها مجبور میشوند مدیریت مؤثر بازیگران منطقهای را لحاظ کنند و در همکاریها، واقعیت نقشآفرینی آنها را مبنا قرار دهند تا هزینههای خود را کاهش دهند و مسیرهای اقتصادی قابل اتکاتری بسازند.
آنا: در مسئولیت دانشگاهها و نقش دانشجویان و استادان چه بازنگری ممکن است صورت بگیرد؟
نجفی: به نظر میرسد دانشگاهها باید در شرایط حساس فعلی، رسالت خود را فراتر از فعالیتهای صرفاً نظری تعریف کنند. در واقع، باید ساختار علمی و آموزشی، به سمت مسئلهمحوری و پاسخگویی به نیازهای زمانه حرکت کند.
بهعنوان مثال، در حوزه تابآوری، دانشگاه میتواند کارگاهها و برنامههای کاربردی طراحی کند که بهخصوص برای دانشجویان و همچنین استادان گروههای مختلف مفید باشد؛ بهگونهای که خروجی آن به بهبود تصمیمگیری در حوزههای کسبوکار، مدیریت اقتصادی زمان بحران و تابآوری اجتماعی کمک کند.
انتهای پیام/