حمله به مراکز علمی و دانشگاهی؛ عبور از خط قرمزهای بینالمللی و اخلاق حرفهای
در پی تشدید حملات ددمنشانه به مراکز علمی و دانشگاهی کشور در روزهای اخیر، سید مهدی رضایت، استاد برجسته دانشگاه علوم پزشکی تهران و عضو کمیسیون مشورتی ستاد علم و فناوری، در گفتگویی مشروح با خبرگزاری آنا، به کالبدشکافی ابعاد حقوقی، اخلاقی و استراتژیک این تهاجمات پرداخت. وی معتقد است هدف قرار دادن دانشگاهها، نه یک اتفاق تصادفی، بلکه ناشی از درک دشمن از نقش بیبدیل نهاد علم در بازدارندگی و اقتدار جمهوری اسلامی ایران است.
حرمت جهانی نهاد علم؛ از جنگهای جهانی تا معاهدات بینالمللی
سید مهدی رضایت در ابتدای این گفتگو با اشاره به جایگاه قدسی و احترامآمیز علم در تمدن بشری اظهار داشت: نهاد علم همواره در تمامی جوامع، اعم از پیشرفته و در حال توسعه، مورد احترام ویژه بوده است. نگاهی به تاریخ جنگهای بزرگ، حتی جنگ جهانی اول و دوم و منازعات نظامی کلاسیک، نشان میدهد که دانشگاهها و مراکز پژوهشی به دلیل ماهیت صلحآمیز و نفع عامی که برای بشریت دارند (تولید دانش و تربیت متخصص)، همواره از حریم امن برخوردار بودهاند.
وی افزود: حتی سازمان ملل متحد و نهادهای وابسته به آن نظیر سازمان بهداشت جهانی (WHO)، مصوبات و قوانین صریحی در صیانت از مراکز علمی و پزشکی دارند. در گذشته، اگر مرکزی مورد هجمه قرار میگرفت، مهاجمان برای تبرئه خود بهانههایی نظیر "فعالیت نظامی در پوشش علمی" میآوردند تا از فشار افکار عمومی بگریزند؛ اما آنچه امروز شاهدیم، عبور آشکار و بیپروا از تمامی این حریمها و معاهدات بینالمللی است.
آمار تکاندهنده تهاجم به مراکز آموزشی و پژوهشی
عضو کمیسیون مشورتی ستاد علم و فناوری با انتقاد از سکوت مجامع بینالمللی در قبال جنایات اخیر گفت: در جنگ اخیر، تا اواسط مسیر تا حدودی حریم دانشگاهها رعایت میشد، اما در یک هفته اخیر شاهد یک تغییر فاز خطرناک هستیم. بر اساس آمارهای رسمی که به تایید وزارت علوم و بهداشت رسیده است، بیش از ۱۵۰ مرکز دانشگاهی، مؤسسه آموزشی و حتی شرکتهای دانشبنیان مورد هجمه مستقیم دشمن قرار گرفتهاند.
رضایت با نام بردن از مراکز بزرگی همچون دانشگاه علم و صنعت ایران، دانشگاه صنعتی اصفهان و چندین دانشگاه علوم پزشکی، تصریح کرد: خسارات ساختمانی و تجهیزاتی به آزمایشگاهها و کلاسهای درس بسیار جدی است. اگر تدابیری نظیر برگزاری کلاسهای مجازی و تقارن با تعطیلات نوروزی نبود، بیتردید شاهد فاجعهای انسانی با تلفات بسیار بالا در محیطهای دانشگاهی بودیم.
چرا دانشگاه؟ تحلیل استراتژیک اهداف دشمن
استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران در تحلیل چرایی تمرکز دشمن بر تخریب دانشگاهها، به دو دلیل کلیدی اشاره کرد. وی معتقد است دشمن در مواجهه با بنبستهای نظامی، به دنبال استفاده از آخرین حربه خود است. رضایت گفت: دشمن با هدف قرار دادن دانشگاهها قصد دارد ایران را به واکنش متقابل وادار کند تا با کشاندن پای نهاد علم به منازعات نظامی، وجهه بینالمللی کشورمان را مخدوش سازد. البته رزمندگان و دلاورمردان ما در جای خود تصمیمات مقتضی را خواهند گرفت.
رضایت نکته مهمتر را ضربه به نیروی انسانی متخصص دانست و تاکید کرد: امروز اقتدار کشورها نه فقط در تجهیزات، بلکه در توسعه نیروی انسانی مسلط به فناوریهای پیشرفته و نوظهور است. دشمن به خوبی درک کرده که دانشگاه، خاستگاه تربیت نخبگانی است که بازدارندگی ملی را رقم زدهاند. آنها به دنبال تخریب مراکزی هستند که هیچ پیوند نظامی ندارند و صرفاً برای رفاه بشریت علم تولید میکنند.
جنگ نرم و تخریب نرمافزاری؛ فراتر از آوار فیزیکی
عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران هشدار داد که هدف دشمن، تنها تخریب ساختمانها نیست: دشمن به دنبال ایجاد ناامنی روانی است. آنها میخواهند چرخه "علم تا ثروت" را متوقف کنند؛ به گونهای که استاد از حضور در آزمایشگاه ابا داشته باشد، دانشجو از حضور در کلاس احساس خطر کند و خانوادهها دچار رعب و وحشت شوند. این تخریب نرمافزاری و ایجاد ناامنی برای نخبگان، به زعم باطل آنها، راهی برای تشویق به مهاجرت و ترک کشور است.
ضرورت بیداری جهانی و قدردانی از جامعه نخبگانی
رضایت در بخش پایانی این گفتگو، بر لزوم انعکاس این جنایات در سطح بینالمللی تاکید کرد و گفت: ما باید با صدای بلند این مظلومیت را فریاد بزنیم. مراکز علمی ما مانند نیروگاهها یا پالایشگاهها نیستند که به سرعت تیتر اول رسانههای جهان شوند، اما اهمیت آنها اگر بیشتر نباشد، کمتر نیست.
وی خاطرنشان کرد: این تهاجم سنگین، خود گواهی بر اهمیت و عظمت کار دانشگاهیان ماست. اگر نهاد علم ما ناکارآمد بود، دشمن انرژی خود را صرف تخریب آن نمیکرد. اقتدار امروز ما در عرصههای بینالمللی، تابآوری جامعه و موفقیتهای چشمگیر در حوزههای دفاعی و فناوری، مدیون مجاهدت اساتید و نخبگانی است که در این سالها با کمترین امکانات، بیشترین دستاوردها را رقم زدهاند.
عضو کمیسیون مشورتی ستاد علم و فناوری، در ادامه گفتگوی تفصیلی خود با خبرگزاری آنا، به تشریح راهکارهای مدیریتی و صیانتی برای حفاظت از بدنه علمی کشور در برابر حملات اخیر پرداخت. وی تأکید کرد که پاسخ هوشمندانه به دشمن، نه تعطیلی مراکز علمی، بلکه بازآرایی ظرفیتهای موجود برای استمرار تولید دانش و فناوری است.
تداوم فعالیت علمی؛ پدافند غیرعامل در برابر جنگ روانی
رضایت با تأکید بر ضرورت حفظ آرامش و پویایی در محیطهای دانشگاهی گفت: نخستین و مهمترین اقدام ما باید بر این مبنا باشد که چراغ دانشگاههای کشور تحت هیچ شرایطی خاموش نشود. فعالیت علمی، آموزشی و پژوهشی ما باید کماکان با قوت ادامه یابد تا دشمن هم در ظاهر و هم در عمل ببیند که قطار پیشرفت علمی ایران متوقفشدنی نیست. هرگونه پیشنهاد مبنی بر تعطیلی دانشگاهها یا مراکز مؤثر علمی، بازی در زمین دشمن است و نباید اجازه ظهور و بروز چنین تفکراتی را داد.
از تهدید تا فرصت؛ بهرهگیری از توزیع نامتقارن مراکز علمی
استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران، پراکندگی جغرافیایی دانشگاهها را یک مزیت استراتژیک برشمرد و اظهار داشت: همانگونه که دفاع نظامی ما الگویی نامتقارن دارد، نهاد علمی ما نیز دارای یک ساختار نامتقارن و گسترده است. وجود دانشگاههای تراز اول، میانرده و شعب وسیع دانشگاه آزاد اسلامی در سراسر کشور که خود یک "امپراتوری دانشگاهی" محسوب میشود، امروزه یک نقطه قوت بزرگ است. اگر آزمایشگاه یا دانشکدهای در یک نقطه آسیب دید، باید بلافاصله از ظرفیت نزدیکترین دانشگاه همجوار استفاده کرد تا وقایهای در روند آموزش و پژوهش ایجاد نشود.
طرح میزبانی محلی دانشجو؛ تسهیل تحصیل در شرایط بحرانی
وی در ادامه پیشنهاد عملیاتی خود برای مدیریت وضعیت دانشجویان در شرایط فعلی را چنین تشریح کرد: بسیاری از دانشجویان در حال حاضر به دلیل شرایط یا تعطیلات در کنار خانوادههای خود در شهرستانها هستند. پیشنهاد میشود یک سامانه هوشمند و چابک طراحی شود تا این دانشجویان بتوانند به صورت موقت در نزدیکترین دانشگاه محل سکونت خود ثبتنام کرده و از امکانات نظری و عملی آنجا استفاده کنند. این خدمات در بخش دولتی باید کاملاً رایگان باشد و دانشگاههای پذیرنده نیز به ازای خدماتی که به دانشجویان مهمان میدهند، مورد حمایت و تشویق ویژه وزارتخانههای مربوطه قرار گیرند.
رضایت به عنوان مثال افزود: مثلاً دانشگاه فردوسی مشهد به عنوان یک قطب بزرگ علمی، میتواند علاوه بر دانشجویان خود، پذیرای دانشجویان خراسانی باشد که در دانشگاههای تهران یا دیگر نقاط مشغول به تحصیل بودهاند. این یعنی استفاده حداکثری از ظرفیت اساتید و زیرساختهای کل کشور.
نقش کلیدی معاونت علمی و شبکه لبنت در صیانت از پژوهش
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران، نقش معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری را در این مقطع حیاتی دانست و گفت: شبکه آزمایشگاهی فناوریهای راهبردی (لبنت) سابقه درستی در یکپارچهسازی خدمات آزمایشگاهی دارد. این شبکه میتواند به سرعت آزمایشگاههای فعال و جایگزین را در سامانه خود معرفی کند تا اساتید و دانشجویانی که مراکزشان آسیب دیده، بدون وقفه پروژههای تحقیقاتی خود را در آزمایشگاههای جایگزین پیش ببرند.
اولویتبخشی به تحصیلات تکمیلی و رشتههای مهارتی
رضایت با ابراز نگرانی بابت توقف احتمالی پروژههای حساس تحقیقاتی، تصریح کرد: باید توجه ویژهای به دانشجویان مقاطع ی تخصصی (PhD) و کارشناسی ارشد داشته باشیم؛ بهویژه در رشتههای فنی، علوم پایه مهارتی و علوم پزشکی که با کار عملی و آزمایشگاهی گره خوردهاند. مدیریت ما باید به گونهای باشد که ضمن تسهیل دسترسی دانشجو به کلاس و آزمایشگاه، "کیفیت آموزش" فدای شرایط نشود. دانشجو باید بتواند با سهولت در کلاس مهارتی شرکت کند و در امتحانات خود حاضر شود.
وی در پایان خاطرنشان کرد: این ظرفیت نخبگانی که امروز در میدان عمل، از مرزها و کیان کشور محافظت میکند، خروجی همین دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی است. با گِراهایی که دشمن با حملات خود میدهد، ما باید بیش از گذشته قدردان اساتید و نخبگان خود باشیم و برای "نگهداشت" این سرمایههای بیبدیل تلاش کنیم. نهاد علم، ستون فقرات بازدارندگی و تابآوری جامعه ماست و تقویت آن، پاسخی دندانشکن به هرگونه تجاوزگری خواهد بود.
استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران و عضو کمیسیون مشورتی ستاد علم و فناوری، در بخش پایانی گفتگوی خود با آنا، به تشریح ضرورت تغییر پارادایم در قوانین آموزشی و حمایتهای مادی و معنوی از هستههای فناور کشور پرداخت. وی تأکید کرد که در شرایط جنگی، صیانت از نخبگان و شرکتهای دانشبنیان باید با ابزارهای غیرمتعارف و تسهیلگرانه صورت گیرد.
انعطاف در قوانین آموزشی؛ پایان مشروطی و محدودیتهای سنوات در دوران بحران
رضایت با اشاره به فشارهای روانی و فیزیکی ناشی از حملات اخیر بر دانشجویان، خواستار بازنگری فوری در آییننامههای آموزشی شد و گفت: در شرایطی که نهاد علم مورد هجمه قرار گرفته، نباید با قوانین سختگیرانه آموزشی، بار اضافی بر دوش دانشجو گذاشت. پیشنهاد مشخص من این است که قوانینی همچون محرومیت بر اثر تکرار افتادن در یک درس، مشروطی و محدودیتهای سنوات موقتاً به حالت تعلیق درآیند. اگر دانشجویی به دلیل شرایط فعلی آماده شرکت در آزمون نیست، باید با سهولت کامل اجازه شرکت در امتحان بعدی به او داده شود.
اولویتبندی استراتژیک؛ تمرکز بر رشتههای مهارتی و آزمایشگاهمحور
وی با تأکید بر لزوم تفکیک میان نیازهای رشتههای مختلف اظهار داشت: اگرچه تمامی حوزههای علم از جمله علوم انسانی دارای اهمیت حیاتی هستند، اما در فاز مقابله با تخریبهای فیزیکی، باید اولویتبندی دقیقی صورت گیرد. رشتههای فنی، علوم پایه مهارتی و علوم پزشکی که برای تداوم فعالیت به آزمایشگاه و تجهیزات سختافزاری نیاز دارند، باید در صدر حمایتها و جایگزینی زیرساختها قرار گیرند. همچنین مقاطع تحصیلات تکمیلی (ارشد و ی) به دلیل نقش مستقیم در تولید فناوری، باید در اولویت نخست صیانت باشند.
شرکتهای دانشبنیانِ استادمحور؛ سنگر جدید تولید فناوری
عضو کمیسیون مشورتی ستاد علم و فناوری، ظرفیت شرکتهای دانشبنیانی که توسط اساتید دانشگاه اداره میشوند را یک فرصت بیبدیل خواند و افزود: این شرکتها باید به کمک دانشگاهها بیایند. معاونت علمی ریاست جمهوری میتواند با توسعه "دورههای پسای فناوریمحور"، پیوندی مستحکم میان دانشجویان تحصیلات تکمیلی و این شرکتها ایجاد کند. این اقدام باعث میشود تجهیزات و امکانات شرکتهای دانشبنیان در اختیار پژوهشگران قرار گیرد تا چراغ تولید فناوریهای پیشرفته خاموش نشود.
بسته حمایتی ویژه؛ از وامهای ارزانقیمت تا تسهیل در تأمین مواد اولیه
رضایت خواستار تشکیل کارگروه ویژهای برای رفع موانع شرکتهای دانشبنیان شد و تصریح کرد: این مراکز هم به تکریم معنوی و هم به حمایت مادی فوری نیاز دارند. تسریع در تأمین مواد اولیه آزمایشگاهی و اعطای وامهای کوتاهمدت و ارزانقیمت از طریق صندوق نوآوری و شکوفایی و معاونت علمی، برای حفظ انگیزه نخبگانی که امروز با روحیهای مضاعف در صحنه ماندهاند، حیاتی است.
نقش راهبردی ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی
وی با تمجید از عملکرد حرفهای ستاد علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی، بر نقش حاکمیتی این نهاد تأکید کرد: ستاد علم و فناوری میتواند با تصویب آییننامهها و برنامههای سیاستیِ فوری، دست سازمانهای اجرایی را باز کرده و هماهنگی نزدیکی میان معاونت علمی و سایر نهادها ایجاد کند. این ستاد باید فرماندهیِ عملیات بازآرایی ساختار علم و فناوری را در این شرایط بر عهده بگیرد تا سرعت جبران آسیبها از سرعت تخریب دشمن پیشی بگیرد.
تبدیل تهدید به فرصت؛ بازنگری در قوانین دستوپاگیر
رضایت در جمعبندی سخنان خود خاطرنشان کرد: در دل هر تهدیدی، فرصتی نهفته است. حملات دشمن به مراکز علمی، اگرچه خسارتبار است، اما میتواند به ما این فرصت را بدهد که قوانین و ساختارهای صلب و قدیمی را که در حالت عادی تغییرشان دشوار بود، به نفع نخبگان و فناوران تغییر دهیم. با روانسازی مسیر و تقویت امکانات، میتوانیم این تهدید را به نقطه جهشی برای برافروختهتر کردن مشعل علم و فناوریهای نوظهور در کشور تبدیل کنیم.
انتهای پیام/