چگونه از کودکان در شرایط بحران و جنگ مراقبت کنیم؟

به گزارش خبرگزاری آنا، فاطمه عشقی، استادیار گروه پرستاری کودکان و نوزادان دانشگاه علوم پزشکی شیراز، درباره مراقبت از کودکان در شرایط بحرانی و جنگ اظهار کرد: تصویری که بسیاری از بزرگسالان از دوران کودکی دارند، دورانی شاد و بی‌دغدغه است، اما در واقع کودکان نیز مانند بزرگسالان احساسات گوناگون خوشایند و ناخوشایند را تجربه می‌کنند.

وی توضیح داد: بسیاری از کودکان توانایی بیان احساسات خود را ندارند و تنها از طریق رفتارشان می‌توان به آنچه در ذهن و دلشان می‌گذرد پی برد. کودکان برای درک جهان به بزرگسالان تکیه می‌کنند و نحوه صحبت کردن بزرگسالان درباره رویداد‌های نگران‌کننده می‌تواند میزان اضطراب آنان را افزایش یا کاهش دهد.

عشقی افزود: کودکان اغلب به صحبت‌های بزرگسالان گوش می‌دهند، حتی زمانی که به نظر نمی‌رسد توجهی داشته باشند، بنابراین بهتر است بزرگسالان مستقیماً با آنها صحبت کرده و تا حد امکان به آنها اطمینان خاطر بدهند.

وی تأکید کرد: استرس ناشی از حوادث ناگوار ممکن است در کودکان آسیب شدیدتری نسبت به بزرگسالان ایجاد کند، زیرا آنان آگاهی و تجربه کمتری دارند، احساس کنترل کمتری بر شرایط دارند و از سازوکار‌های تطابقی محدودتری برای مقابله با بحران برخوردارند. در چنین شرایطی توجه و حمایت از کودکان یک مسوولیت مهم اجتماعی و خانوادگی است.

واکنش‌های جسمی و روانی کودکان به استرس

این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز با اشاره به واکنش‌های متداول کودکان و نوجوانان به استرس گفت: گریه یا ناراحتی بیش از حد در کودکان کم‌سن، وابستگی و چسبندگی به والدین، بازگشت به رفتار‌های قبلی مانند شب ادراری، نگرانی یا غم شدید، اختلال در عادات خواب و تغذیه، کج‌خلقی و تخلیه هیجانی در نوجوانان، افت تحصیلی یا فرار از مدرسه، مشکلات تمرکز، دوری از فعالیت‌های مورد علاقه، سردرد یا درد‌های جسمی بدون علت مشخص و حتی علائمی شبیه بیماری‌هایی مانند کرونا از جمله نشانه‌های اضطراب در کودکان است.

وی همچنین افزود: در برخی نوجوانان ممکن است رفتار‌های پرخطر مانند مصرف دخانیات، الکل یا مواد مخدر نیز مشاهده شود.

چه عواملی شدت اضطراب کودکان را تعیین می‌کند؟

عشقی گفت: شدت اضطراب در کودکان به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ از جمله سرشت و ویژگی‌های ذاتی کودک، وضعیت سلامت روانی و میزان آسیب‌پذیری، تجربه‌های پیشین از رویداد‌های استرس‌زا مانند مهاجرت یا بلایای طبیعی، محیط خانواده و الگو‌های رفتاری والدین و همچنین شرایط اجتماعی و میزان حمایت‌هایی که کودک از محیط پیرامون دریافت می‌کند.

راهکار‌هایی برای کمک به کودکان در شرایط بحران

وی با تأکید بر نقش مهم خانواده‌ها در کاهش اضطراب کودکان، چند راهکار عملی را مطرح کرد و افزود: اختصاص زمانی مشخص برای هر کودک اهمیت زیادی دارد. والدین می‌توانند از کودک بپرسند در این زمان چه فعالیتی را دوست دارد انجام دهد و متناسب با سن کودک، فعالیت‌هایی برای نوزادان، کودکان یا نوجوانان در نظر بگیرند.

ایجاد محیطی مثبت

به گفته این استادیار دانشگاه علوم پزشکی شیراز نحوه انتقال پیام بسیار مهم است. والدین باید رفتار‌های مثبت کودک را تحسین کنند، واقع‌بین باشند و به ویژه برای نوجوانان شرایطی فراهم کنند تا ارتباطات اجتماعی خود را حتی از طریق شبکه‌های اجتماعی حفظ کنند.

برنامه‌ریزی روزانه

وی توصیه کرد: خانواده‌ها برنامه‌ای منعطف، اما منظم برای روز‌های خود داشته باشند، محیط‌های امن خانه را به کودکان معرفی کنند و حتی آماده‌سازی وسایل مورد نیاز در شرایط جنگی را به فعالیتی سرگرم‌کننده برای کودک تبدیل کنند. والدین همواره الگوی رفتاری کودکان هستند.

عشقی تصریح کرد: در شرایط استرس‌زا ممکن است رفتار‌های نادرست در کودکان بیشتر شود. در این مواقع والدین باید کودک را هدایت کنند، قبل از واکنش کمی مکث داشته باشند و قوانین مشخصی برای رفتار‌ها تعیین کنند.

وی ادامه داد: والدین باید تا حد امکان آرامش خود را حفظ کنند، استراحت کافی داشته باشند، به حرف‌های کودکان گوش دهند و در صورت نیاز برای کاهش فشار روانی وقفه‌هایی ایجاد کنند.

گفت‌و‌گو درباره شرایط موجود

وی افزود: هنگام صحبت درباره بحران باید شنونده خوبی بود، با کودک صادقانه صحبت کرد و به او اطمینان داد که حمایت می‌شود. همچنین طبیعی است که والدین پاسخ همه پرسش‌ها را ندانند و بهتر است اطلاعات ازمنابع معتبر دریافت شود و حقایق متناسب با سن کودک توضیح داده شود.

چگونه از کودکان در برابر آثار روانی جنگ حمایت کنیم؟

این متخصص حوزه پرستاری کودکان و نوزادان تأکید کرد: والدین باید با زبان ساده درباره شرایط با کودک صحبت کنند و به او اطمینان دهند که خطری متوجه او نیست. همچنین لازم است به کودک اجازه داده شود احساس نگرانی یا ناراحتی خود را بیان کند.

وی افزود: کودکان از رفتار والدین الگو می‌گیرند و اگر والدین مضطرب باشند، حتی در صورت تلاش برای پنهان کردن آن، کودکان این اضطراب را احساس خواهند کرد.

به گفته عشقی، برخی کودکان ممکن است نگرانی‌های خود را بیان نکنند، بنابراین والدین باید نسبت به نشانه‌های اضطراب در رفتار و جسم کودک حساس باشند.

وی تصریح کرد: از دیگر توصیه‌های مطرح شده در این زمینه می‌توان به ساده‌سازی اخبار برای کودکان، آموزش روش‌های پناه گرفتن در مکان‌های امن، سرزنش نکردن کودک به دلیل احساساتش، در دسترس بودن والدین، توجه و محبت بیشتر، انجام فعالیت‌های بدنی برای کاهش اضطراب و اصلاح اطلاعات نادرست اشاره کرد.

وی همچنین تأکید کرد: نباید بیش از حد لازم، اطلاعات در اختیار کودک قرار داد و بازگو کردن مکرر اخبار منفی در جمع‌های خانوادگی می‌تواند اضطراب کودکان را افزایش دهد.

به گفته این استادیار دانشگاه علوم پزشکی شیراز، والدین می‌توانند به کودکان کمک کنند در کنار سختی‌ها، جنبه‌های مثبت مانند فداکاری نیرو‌های امدادی و نظامی را نیز ببینند. همچنین باید از ایجاد استرس‌های جدید برای کودک جلوگیری کرد و به او درباره آمادگی نیرو‌های امدادی، پزشکان و کارشناسان سلامت برای حمایت از خانواده‌ها اطمینان داد.

وی یادآور شد: در چنین شرایطی نباید آموزش و درس کودکان کاملاً نادیده گرفته شود، اما در عین حال نباید فشار زیادی نیز به آنها وارد کرد. در صورت شدت گرفتن اضطراب، مراجعه به روانپزشک کودک یا متخصصان سلامت روان توصیه می‌شود.

وسایل ضروری کودکان در جعبه کمک‌های اولیه در شرایط جنگی

عشقی در ادامه به اقلام ضروری برای جعبه کمک‌های اولیه کودکان اشاره کرد و گفت: این جعبه باید شامل تجهیزات پانسمان مانند بانداژ، گاز استریل و پد چشمی، ابزار‌های پزشکی مانند قیچی، پنس و دماسنج مخصوص کودکان، داروها، تجهیزات تخصصی کودک مانند قطره‌های بی‌حس‌کننده لثه و کرم‌های ضد خارش، همچنین دستکش، بتادین و سرم شستشو باشد.

وی تأکید کرد: جعبه کمک‌های اولیه باید در محیطی خشک و خنک نگهداری شود و از دسترس کودکان دور باشد. همچنین دارو‌های تاریخ‌گذشته باید دور ریخته شوند و استفاده از این تجهیزات نیازمند آموزش مناسب است.

دارو‌های ضروری برای کودکان در شرایط بحرانی

به گفته این استادیار دانشگاه علوم پزشکی شیراز برخی دارو‌های ضروری که می‌توان در شرایط جنگی برای کودکان در نظر گرفت، دارو‌های تب‌بر و مسکن مانند استامینوفن و ایبوپروفن، دارو‌های گوارشی مانند پودر ORS و پروبیوتیک‌ها، دارو‌های ضدحساسیت مانند سیتریزین و لوراتادین، پماد سوختگی، قطره‌های شست‌وشوی چشم، گوش و بینی، ضدعفونی‌کننده‌های موضعی، دارو‌های ضدالتهاب و همچنین اقلامی مانند پانسمان، چسب زخم، دارو‌های ضد خونریزی و مکمل‌ها است.

وی در پایان تأکید کرد: آگاهی خانواده‌ها و آمادگی برای مواجهه با شرایط بحرانی می‌تواند نقش مهمی در حفظ سلامت جسمی و روانی کودکان داشته باشد.