مأموریت ویژه «قوه عاقله» در جنگ وجودی/ دانش باید به قدرت دفاعی تبدیل شود

حسن فارسی، عضو هیأت علمی جهاددانشگاهی، در گفت‌و‌گو با خبرنگار آنا اظهار کرد: نخبگان و اساتید دانشگاهی به عنوان یکی از پیشران‌های جامعه و کشور، در صورتی که مسئولانه و فعالانه به ایفای نقش بپردازند، یکی از مهم‌ترین و مؤثرترین گروه‌های مرجع به شمار می‌آیند.

وی افزود: نخبگان و اساتید دانشگاهی بخشی از قوه عاقله جامعه محسوب می‌شوند که احساس مسئولیت، مسئولیت‌پذیری و نظام ارتباطی آنها با جامعه و دیگر بخش‌های نخبگانی، یعنی دانشجویان ــ که در واقع تار و پود یک جامعه را تشکیل می‌دهند ــ می‌تواند بر میزان نقش‌آفرینی آنها تأثیرگذار باشد.

فارسی گفت: طبیعتاً این نقش‌آفرینی و تأثیرگذاری که در شرایط عادی و نرمال هر جامعه‌ای وجود دارد، در شرایط بحرانی و از جمله در جنگ‌ها اهمیت مضاعف پیدا می‌کند.

عضو هیأت علمی جهاددانشگاهی کشور با بیان اینکه امروزه ایران درگیر «جنگ تحمیلی سوم» است، تأکید کرد: جنگی تحمیلی و ترکیبی از سوی دست‌کم دو رژیم متخاصم علیه ایران و جمهوری اسلامی؛ یکی رژیم ترور که اساساً با ترور نفس می‌کشد و با ترور شناخته می‌شود، یعنی رژیم صهیونیستی، و دیگری دولت زیاده‌خواه آمریکا.

وی ادامه داد: آمریکا نماد استکبار و نظام سلطه در دنیاست. البته این تجاوز با همراهی برخی سران کشور‌های عربی منطقه که دارای نظام‌های سیاسی فرومانده و وابسته هستند نیز علیه کشور ما صورت گرفته است.

فارسی ادامه داد: در این وضعیت، به‌ویژه با توجه به ماهیت ترکیبی و پیچیده این جنگ و تجاوز، نقش اساتید و نخبگان دانشگاهی بسیار بارز و برجسته است و انتظار می‌رود این کنشگری فعال و مسئولانه به منصه بروز و ظهور برسد.

وی افزود: نقش‌آفرینی اساتید و نخبگان در مدیریت بحران در سطوح مختلف قابل بررسی است و آنان می‌توانند در لایه‌ها و سطوح گوناگون نقش‌آفرین باشند. یکی از این سطوح، سطح اجتماعی است؛ یعنی در تعامل با مردم و جامعه. در شرایط بحرانی و جنگی که میزان تاب‌آوری جامعه تحت تأثیر شرایط جنگی قرار می‌گیرد، انتظار می‌رود نخبگان و اساتید نقش «حلقه میانی» در ارتباط میان حکومت و جامعه را به‌طور مؤثر ایفا کنند.

عضو هیأت علمی جهاددانشگاهی اضافه کرد: هر کشور و هر نظام علمی برای سرمایه‌های انسانی خود در یک بازه زمانی بلندمدت هزینه می‌کند تا این اساتید و نخبگان به جایگاه علمی و اجتماعی برسند. همان‌گونه که آنها در شرایط عادی در حوزه‌های آموزش و پژوهش ایفای نقش می‌کنند، در شرایط بحرانی و از جمله در زمان جنگ نیز باید نقش خود را جدی‌تر و عملیاتی‌تر ایفا کنند.

وی ادامه داد: به طور کلی هر یک از حلقه‌های میانی جامعه نقشی بر عهده دارند و از حلقه میانی اساتید دانشگاهی انتظار می‌رود هم‌افزا با سایر حلقه‌های میانی، نقش روشنگری و تبیین را ایفا کنند؛ هم وضعیت و شرایط کشور را در این جنگ وجودی تبیین کنند و هم وضعیت کشور‌های متخاصم و متجاوز نسبت به حریم کشور ما را روشن سازند.

فارسی ادامه داد: یکی دیگر از نقش‌های اجتماعی نخبگان و اساتید، صیانت و حراست از ارزش‌های فرهنگی و بازتولید آنهاست. از جمله ارزش‌های فرهنگی و سیاسی که در کشور ما پس از پیروزی انقلاب اسلامی همواره مطرح بوده، استقلال‌خواهی است. البته منظور از استقلال، منقطع شدن از دنیا نیست؛ بلکه به معنای حاکم بودن بر سرنوشت خود و «بله‌قربان‌گو» نبودن در برابر بیگانگان است. اساتید دانشگاهی نیز هر کدام در حوزه تخصصی خود باید در این زمینه ایفای نقش کنند؛ یکی با تولید فناوری، دیگری با تحلیل فناوری، یکی با تحلیل شرایط کشور، دیگری با تحلیل ارزش‌های فرهنگی و نیز با بررسی تبعات از دست رفتن این ارزش‌های فرهنگی و سیاسی.

وی بیان کرد: نقش دیگر اساتید و نخبگان دانشگاهی، کنشگری فعال در حیات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی است. لازم نیست آنان وابسته به یک دسته، جریان یا جناح باشند؛ بلکه باید برای کلیت نظام سیاسی و کلیت کشور ایفای نقش کنند؛ چرا که ما درگیر یک جنگ وجودی هستیم و هر کس که دل در گرو ایران دارد باید کنشگری داشته باشد. اساتید و نخبگان نباید دچار «سکوت نابهنگام» شوند؛ سکوتی که خود نوعی بیانیه سیاسی و فرهنگی به شمار می‌آید.

نقش نهاد‌های علمی در تاثیرگذاری بر افکار جامعه

عضو هیأت علمی جهاددانشگاهی اضافه کرد: در تکمیل نقش‌های پیشین، یکی دیگر از نقش‌های نخبگان در مدیریت بحران و جنگ، تأثیرگذاری آنها بر شکل‌گیری و تقویت افکار عمومی به عنوان گروه‌های مرجع است. افکار عمومی پشتوانه روانی و اجتماعیِ مقاومت در برابر متجاوزان را فراهم می‌کند و در کنار لطف الهی، به عنوان سرمایه روحی رزمندگان عمل می‌نماید. اساتید و نخبگان دانشگاهی می‌توانند با تولید محتوا از طریق ابزار‌های گوناگون و با حضور مؤثر در رسانه‌ها، به شکل‌گیری و هدایت افکار عمومی کمک کنند. به عبارتی دیگر، در شرایط بحرانی و جنگی باید از سطح نظری و آکادمیک فراتر رفت و به مرحله عملیاتی و کاربردی رسید و این تحول باید سریع اتفاق بیفتد. قدرت انعطاف‌پذیری و واکنش در چنین شرایطی باید بالا باشد تا آموخته‌ها به سرعت به عمل و اقدام تبدیل شوند.

وی بیان کرد: هر فرد نخبه می‌تواند در زمینه تخصص خود اثرگذار باشد؛ یکی می‌تواند در حوزه عملیات روانی یاری برساند، دیگری در افزایش سواد رسانه‌ای، فردی در تحلیل جبهه مقابل، شخصی در تحلیل وضعیت اجتماعی و سیاسی کشور، عده‌ای در کاهش استرس عمومی و در نتیجه افزایش تاب‌آوری روانی جامعه، و گروهی نیز در حوزه‌های فناورانه و فنی. هر نخبه دانشگاهی باید در مسیر امیدآفرینی، تزریق روحیه، مبارزه با شبهه‌افکنی دشمن و رفع شبهات گام بردارد. همچنین باید با ارائه روایت‌های درست و به‌موقع، به شکل‌گیری روایت نخست کمک کند؛ چرا که روایت اول است که اذهان عمومی را جذب می‌کند و روایت‌های بعدی معمولاً در موضع انفعال قرار می‌گیرند.

فارسی اضافه کرد: از دیگر نقش‌های جامعه علمی و نخبگانی کشور، فعال‌سازی دیپلماسی علمی و فرهنگی است. به هر حال، هر یک از اساتید و نخبگان دانشگاهی در سطح جهانی دارای ارتباطات و شبکه‌هایی هستند که می‌توانند در خدمت تقویت جایگاه کشور، تبیین شرایط ایران و افشای تجاوزگری و ددمنشی دشمن به کار گرفته شوند. باید این مسائل برای جامعه جهانی به‌وسیله دیپلماسی علمی و فرهنگی تشریح شود و خواسته‌های قلدرمابانه، غیرقانونی و جنایات دشمن در عرصه بین‌المللی فریاد زده شود.

وی گفت: همچنین در شرایط بحرانی و دفاعی ــ هنگامی که بخش نظامی کشور به لحاظ سخت‌افزاری از تمامیت ارضی دفاع می‌کند ــ اساتید و نخبگان نیز باید با تبدیل علم و دانش به قدرت دفاعی، نقش مکملی در «دفاع دانش‌بنیان» از کشور ایفا کنند.

عضو هیأت علمی جهاددانشگاهی تشریح کرد: واقعیت این است که تحلیل و تبیین صحیح و هم‌افزای مسائل کشور، هنگامی که از زبان هر یک از اساتید دانشگاهی بیان شود، تأثیری عمیق بر جامعه خواهد داشت. عملیات روانی الزاماً نباید تنها توسط متخصصان این حوزه انجام شود؛ هرچند طراحی آن با آنان است، اما در اجرا، اساتید و نخبگان رشته‌های فنی، پزشکی، علوم انسانی، هنر و دیگر حوزه‌ها نیز می‌توانند و باید نقش‌آفرینی مؤثر داشته باشند.

فارسی ادامه داد: در سطوح دیگر نقش‌آفرینی و تأثیرگذاری نیز باید توجه داشت که در بحبوحه جنگ، گاهی یک خبر یا روایت از یک گلوله هم خطرناک‌تر است. انتظار می‌رود نخبگان و اساتید، با توجه به شناخت و تحلیلی که از وضعیت کشور و جهان دارند، سناریو‌های مختلف را پیش‌بینی و از طریق مجاری صحیح مطرح کنند. آنان باید به‌صورت هم‌افزا افق ذهنی تصمیم‌سازان و تصمیم‌گیرندگان را تقویت کرده و مسیر‌های گوناگون را در مواجهه با شرایط مختلف کشور شناسایی و روشن نمایند. این اساتید و نخبگان باید مسیر‌های احتمالی را نشان دهند؛ اینکه در نهایت نظام حاکمیتی با توجه به این تحلیل‌ها و شناخت ظرفیت‌ها چه تصمیمی بگیرد موضوعی دیگر است، اما انتظار می‌رود پویایی فکری نخبگان در چنین شرایطی نمود پیدا کند و دست تصمیم‌گیرندگان و تصمیم‌سازان را از سناریوها، تحلیل‌ها، آینده‌نگری‌ها و پیش‌بینی‌ها پر سازد تا حاکمیت با پشتوانه قوی به طراحی و اجرا بپردازد.

وی اضافه کرد: انتظار مهم دیگر از نخبگان و اساتید دانشگاهی، ارائه راه‌حل‌های فناورانه بومی است. این راه‌حل‌ها می‌تواند در حوزه فناوری اجتماعی، فناوری سیاسی یا حتی فناوری محض و علوم پایه باشد. نخبگان باید ابزار‌هایی را که دشمن به کار می‌برد شناسایی و تحلیل کنند و راهکار‌های خنثی‌کننده ارائه دهند. این پرسش مطرح است که تا چه زمانی باید گرفتار ترور سرمایه‌های انسانی، مسئولان و دانشمندان باشیم؟ این موضوع تنها امری امنیتی نیست؛ بلکه باید ابزار‌ها شناسایی و بی‌اثر شوند. اکنون زمانی است که باید برج عاج‌نشینی را کنار گذاشت و قدرت نرم و علمی کشور را به‌سرعت و با اثربخشی به قدرت سخت دفاعی تبدیل کرد و این امر با سکوت، تعلل و تأخیر محقق نخواهد شد.